Shloka 82
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
ध्यायतः परया भक्त्या तां परां ललितांबिकाम् / सदाशिवस्य मनसो लालनाल्ललिताभिधा
Transliteration
dhyāyataḥ parayā bhaktyā tāṃ parāṃ lalitāṃbikām / sadāśivasya manaso lālanāllalitābhidhā
Translation
പരമഭക്തിയോടെ ആ പരാ ലലിതാംബികയെ ധ്യാനിക്കുന്നവന്; സദാശിവന്റെ മനസ്സിലെ ലാലനത്തിൽ നിന്നാണ് അവൾക്ക് ‘ലലിത’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചത്.
Word by Word
ध्यायतःof (him) meditating
ध्यायतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√ध्यै (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष?; actually 2nd sg imperative would be ध्याय; here ‘ध्यायतः’ = षष्ठी/पञ्चमी? Better: present participle gen/abl dual? In context: ‘of (him) meditating’ → ध्यायतः = वर्तमानकृदन्त ‘ध्यायत्’ (कृदन्त) षष्ठी एकवचन (masc/neut) used with मनसः;
परयाwith supreme
परया:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; qualifies भक्त्या
भक्त्याdevotion
भक्त्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन
पराम्supreme
पराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies ताम्/ललिताम्बिकाम्
ललिता-अम्बिकाम्Lalitāmbikā (the playful Mother)
ललिता-अम्बिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + अम्बिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन; कर्मधारयः—ललिता एव अम्बिका
सदा-शिवस्यof Sadāśiva
सदा-शिवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसदा (अव्यय) + शिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन; name ‘Sadāśiva’
मनसःof the mind
मनसः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन
लालनात्from (his) fond caressing
लालनात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootलालना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु) एकवचन; cause/source: ‘from/owing to caressing’
ललिता-अभिधाnamed ‘Lalitā’
ललिता-अभिधा:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootललिता (प्रातिपदिक) + अभिधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; predicate: ‘having the appellation Lalitā’