Shloka 40
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
पिहिता ललिता देव्या मूतर्लोहितसिन्धुवत् / तरुणार्कसहस्राभा चन्द्रवच्छीतला ह्यपि / मुहुः प्रवाहरूपेण प्रसरन्ती महामुने
Transliteration
pihitā lalitā devyā mūtarlohitasindhuvat / taruṇārkasahasrābhā candravacchītalā hyapi / muhuḥ pravāharūpeṇa prasarantī mahāmune
Translation
ഹേ മഹാമുനേ! ലലിതാദേവി അതിനെ ഉരുകിയ രക്തവർണ്ണ സിന്ധുവുപോലെ മൂടി വെച്ചിരുന്നു; അത് ആയിരം ഉദയസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നെങ്കിലും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശീതളമായിരുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവാഹരൂപത്തിൽ വ്യാപിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
Word by Word
पिहिताcovered/closed
पिहिता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपिधा (धातु)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘covered/closed’
ललिताcharming
ललिता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootललित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘beautiful/charming’
देव्याby the goddess
देव्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), एकवचन
मूत-लोहित-सिन्धु-वत्like a urine-red river
मूत-लोहित-सिन्धु-वत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूत (प्रातिपदिक) + लोहित (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय)
Formअव्ययवत्-प्रयोगः; ‘-वत्’ उपमानवाचक (like); समासः—‘मूतलोहितसिन्धु’ (urine-red river) + वत्
तरुण-अर्क-सहस्र-आभाhaving the radiance of a thousand young suns
तरुण-अर्क-सहस्र-आभा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतरुण (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘तरुणार्कसहस्रस्य आभा यस्याः’ (brightness of a thousand young suns)
चन्द्र-वत्like the moon
चन्द्र-वत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय)
Formउपमानवाचक ‘-वत्’ (like); indeclinable-like usage
शीतलाcool
शीतला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘cool’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक/अप्यर्थक निपात (also/even)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formआवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: repeatedly/again and again)
प्रवाह-रूपेणin the form of a stream/flow
प्रवाह-रूपेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रवाह (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः—‘प्रवाहस्य रूपेण’
प्रसरन्तीspreading forth
प्रसरन्ती:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृ (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘spreading/flowing forth’
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; कर्मधारयः—‘महान् मुनिः’