Shloka 43
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
ज्वालामालिनिका नित्या द्वारस्यात्यन्तविस्तृतिम् / विततान समस्तानां सैन्यानां निर्गमैषिणी
Transliteration
jvālāmālinikā nityā dvārasyātyantavistṛtim / vitatāna samastānāṃ sainyānāṃ nirgamaiṣiṇī
Translation
നിത്യ ജ്വാലാമാലിനിക ദ്വാരത്തിന്റെ അത്യന്തം വിശാലത വിരിച്ചു; അതിനാൽ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും പുറപ്പെടാൻ ആകാംക്ഷയോടെ നിന്നു.
Word by Word
ज्वालामालिनिकाJvālāmālinikā (the garlanded-with-flames one)
ज्वालामालिनिका:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootज्वाला (प्रातिपदिक) + मालिनिका (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
नित्याever-present/constant
नित्या:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
द्वारस्यof the gate
द्वारस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, एकवचन
अत्यन्तविस्तृतिम्extreme vastness/very great expansion
अत्यन्तविस्तृतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअत्यन्त (अव्यय/प्रातिपदिक) + विस्तृति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
विततानspread out/extended
विततान:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवि-तन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन; परस्मैपद
समस्तानाम्of all
समस्तानाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण
सैन्यानाम्of the armies
सैन्यानाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचन
निर्गमैषिणीseeking an exit (for them)
निर्गमैषिणी:
कर्ता (Karta; qualifier of Jvālāmālinikā)
TypeAdjective
Rootनिर्गम (प्रातिपदिक) + एषिणी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (agent-noun: ‘seeking’)