Shloka 144
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
निर्दग्धमासीत्सहसा स्थलमात्रमशिष्यत / भण्डस्य संक्षयेणासीत्त्रैलोक्यं हर्षनर्तितम्
Transliteration
nirdagdhamāsītsahasā sthalamātramaśiṣyata / bhaṇḍasya saṃkṣayeṇāsīttrailokyaṃ harṣanartitam
Translation
അപ്രതീക്ഷിതമായി എല്ലാം ദഗ്ധമായി; അല്പം ഭൂഭാഗം മാത്രമേ ശേഷിച്ചുള്ളൂ. ഭണ്ഡാസുരന്റെ നാശത്തോടെ ത്രിലോകവും ഹർഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തതുപോലെ ആയി.
Word by Word
निर्दग्धम्burnt up, completely scorched
निर्दग्धम्:
Karta (कर्ता) / Predicate complement (विशेष्यपूरक)
TypeAdjective
Rootनिर्+दग्ध (कृदन्त; √दह् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), past passive participle
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
स्थलground, place
स्थल:
—
TypeNoun
Rootस्थल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (in compound)
मात्रम्only, mere amount
मात्रम्:
Karta (कर्ता) / Predicate complement (विशेष्यपूरक)
TypeNoun
Rootमात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘only/merely’ sense; (with स्थल) forming compound
स्थलमात्रम्only bare ground
स्थलमात्रम्:
Karta (कर्ता) / Predicate complement (विशेष्यपूरक)
TypeNoun
Rootस्थल+मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुषार्थे (determinative: ‘only ground’)
अशिष्यतremained
अशिष्यत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शिष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘remained’ sense
भण्डस्यof Bhaṇḍa
भण्डस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
संक्षयेणby/through the destruction
संक्षयेण:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental/cause)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि+लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमास (numeral compound)
हर्षनर्तितम्made to dance with joy
हर्षनर्तितम्:
Karta (कर्ता) / Predicate adjective (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहर्ष+नर्तित (कृदन्त; √नृत् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘made to dance’; तत्पुरुष (happiness-caused dancing)