Shloka 70
श्रीचक्रराजरथ—पर्वस्थदेवतानाम् प्रकाशनम्
Revelation of the Deities Stationed on the Śrīcakra-Rāja-Ratha’s Sections
Devanagari script
क्रोशार्धार्द्धायतः शृङ्गे तदर्धार्धायतो मुखे / क्रोशप्रमाणापादश्च सदा चोद्धृतवालधिः
Transliteration
krośārdhārddhāyataḥ śṛṅge tadardhārdhāyato mukhe / krośapramāṇāpādaśca sadā coddhṛtavāladhiḥ
Translation
അതിന്റെ കൊമ്പുകൾ ക്രോശത്തിന്റെ അർദ്ധ-അർദ്ധ അളവോളം നീളം; മുഖം അതിന്റെ അർദ്ധ-അർദ്ധ; പാദങ്ങൾ ഒരു ക്രോശമാനം, വാൽ എപ്പോഴും ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു।
Word by Word
क्रोशार्धार्धायतःextended by half-and-half a krośa (i.e., three-quarters of a krośa)
क्रोशार्धार्धायतः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोश + अर्ध + अर्ध + आयत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण—‘आयत’ (extended) with measure; अव्ययीभाव-भावार्थे न (not indeclinable)
शृङ्गेon/in the horn
शृङ्गे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सम्बन्धार्थे (genitive sense) एकवचन; here used deictically ‘that’ qualifying measure
अर्धार्धायतःextended by half of that half (i.e., a quarter)
अर्धार्धायतः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्ध + अर्ध + आयत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण—‘आयत’ with measure ‘half of half’
मुखेat the mouth
मुखे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
क्रोशप्रमाणापादःkrośa-measured and without feet
क्रोशप्रमाणापादः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोश + प्रमाण + अपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण—‘अपाद’ (legless/without feet) with measure ‘krośa-measured’ (extent)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सदाalways
सदा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
उद्धृतवालधिःwith tail lifted/raised
उद्धृतवालधिः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-√हृ (धातु) + वालधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कृदन्त—भूतकर्मणि क्त (past passive participle) ‘उद्धृत’ + ‘वालधि’ (tail); बहुव्रीह्यर्थे विशेषण (having tail raised)