Shloka 181
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
अस्याधः पुनरप्यन्यः शीतस्तप इति स्मृतः / तृतीयः कालसूत्रः स्यान्महाहिर्विविधः स्मृतः
Transliteration
asyādhaḥ punarapyanyaḥ śītastapa iti smṛtaḥ / tṛtīyaḥ kālasūtraḥ syānmahāhirvividhaḥ smṛtaḥ
Translation
ഇതിനടിയിൽ വീണ്ടും മറ്റൊന്ന് ‘ശീതതപ’ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു; മൂന്നാമത് ‘കാലസൂത്രം’; ‘മഹാഹി’യും പലവിധമെന്ന് സ്മൃതമാണ്.
Word by Word
अस्यof this (one)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; सर्वनाम
अधःbelow
अधः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (below)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/पुनरावृत्त्यर्थक (again)
अपिalso
अपि:
Emphasis/Addition (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
शीत-तपःŚītatapa (cold-torment)
शीत-तपः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः (शीतं तपः = cold torment)
इतिthus (named)
इति:
Vākyasaṃbandha (उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
स्मृतःis called
स्मृतः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त (PPP: 'is called/remembered')
तृतीयःthe third
तृतीयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
काल-सूत्रःKālasūtra
काल-सूत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + सूत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य सूत्रः)
स्यात्would be/is
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
महा-अहिःMahāhi (great serpent)
महा-अहिः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अहि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः (महान् अहिः)
विविधःvarious/manifold
विविधः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
स्मृतःis called
स्मृतः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त