Shloka 1
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललितापरमेश्वरीसेनाजय यात्रा नामाष्टादशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच चक्रराजरथेन्द्रस्य याःपर्वणि समाश्रिताः / देवता प्रकटाभिख्यास्तासामाख्यां निवेदय
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne lalitāparameśvarīsenājaya yātrā nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca cakrarājarathendrasya yāḥparvaṇi samāśritāḥ / devatā prakaṭābhikhyāstāsāmākhyāṃ nivedaya
Translation
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ലലിതാപരമേശ്വരീ സേനാജയ യാത്ര’ എന്ന അഷ്ടാദശ അധ്യായം. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ചക്രരാജ രഥേന്ദ്രന്റെ ഏത് ഏത് പർവ്വങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായി പ്രത്യക്ഷമായ ദേവതകൾ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അവരുടെ നാമങ്ങൾ അറിയിക്കൂ।
Word by Word
इतिthus, so (end marker)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणसूचक (quotative/closure particle)
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (name-title compound)
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (in the latter part/section)
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the Hayagrīva–Agastya dialogue
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (dialogue of Hayagrīva and Agastya)
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललित-उपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (in the Lalitā episode/narrative)
ललिता-परमेश्वरी-सेना-जय-यात्रा“Lalitā Parameśvarī’s army’s victory-march” (chapter title)
ललिता-परमेश्वरी-सेना-जय-यात्रा:
Viśeṣya (नाम/शीर्षक)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + परमेश्वरी (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + जय (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अध्यायनाम); समासः—तत्पुरुष (title: ‘the march/journey of the victory of the army of Lalitā Parameśvarī’)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (marker ‘named/called’)
अष्टादशःeighteenth
अष्टादशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक विशेषण; द्विगुसमास (aṣṭa+daśa=18)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ऋषिनाम (proper noun)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चक्र-राज-रथ-इन्द्रस्यof Cakrarāja-rathendra (lord of the chariot)
चक्र-राज-रथ-इन्द्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (of the lord of the chariot named Cakrarāja / of Cakrarāja-rathendra)
याःwhich (feminine plural)
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
पर्वणिin the section/at the stage
पर्वणि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘on/at the section/occasion’
समाश्रिताःhaving taken refuge/being stationed
समाश्रिताः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकालिक कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (agreeing with याः)
देवताःdeities
देवताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रकट-अभिख्याःhaving well-known/manifest appellations
प्रकट-अभिख्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकट (प्रातिपदिक) + अभिख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (having manifest/known names)
तासाम्of those (feminine)
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
आख्याम्name/appellation
आख्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निवेदयtell, report
निवेदय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-विद् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्