Shloka 50
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह / रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः
Transliteration
cākṣuṣasyāntare 'tīte prāpte vaivasvatasya ha / ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāmābhavatsutaḥ
Translation
ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമതിർത്തു വൈവസ്വത മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, പ്രജാപതി രുചിയുടെ പുത്രൻ ‘രൗച്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു।
Word by Word
चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa (Manu/era)
चाक्षुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (मन्वन्तर-नाम)
अन्तरेin the interval/within the period
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणे (locative)
अतीतेwhen (it) had passed
अतीते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootअति-इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अतीते’ = when (it) had passed
प्राप्तेwhen (it) had come/arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘प्राप्ते’ = when (it) had arrived
वैवस्वतस्यof Vaivasvata
वैवस्वतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (मन्वन्तर-नाम)
हindeed
ह:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात-अव्ययम् (particle; emphasis/indeed)
रुचेःof Ruci
रुचेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (ऋषि-नाम)
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
रौच्यःRaucya
रौच्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरौच्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (व्यक्तिनाम)
नामby name
नाम:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-निपातः (indeclinable used with naming)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
सुतःa son
सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सुतः’ apposition to पुत्रः