Shloka 192
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
एवं स लोके निर्वृत्त उपशान्ते प्रजापतौ / ब्राह्मे नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे
Transliteration
evaṃ sa loke nirvṛtta upaśānte prajāpatau / brāhme naimittike tasminkalpite vai prasaṃyame
Translation
ഇങ്ങനെ ലോകത്തിൽ പ്രജാപതിയുടെ പ്രവർത്തി നിവൃത്തിയായി ശാന്തമായപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മ നൈമിത്തിക കല്പത്തിൽ സത്യമായും മഹാസംയമം (പ്രളയം) നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
निर्वृत्ते(when) ended/ceased
निर्वृत्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनि√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय) → निर्वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘लोके’ इति विशेषण
उपशान्ते(when) calmed/quieted
उपशान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउप√शम् (धातु) + क्त → उपशान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘प्रजापतौ’ इति विशेषण
प्रजापतौin/at Prajāpati
प्रजापतौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
ब्राह्मेin the Brahmā-related (period)
ब्राह्मे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘(काले/कल्पे)’ इत्यध्याहार्यं विशेषण
नैमित्तिकेin the occasional/periodic (dissolution)
नैमित्तिके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनैमित्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘(काले/कल्पे)’ इत्यध्याहार्यं विशेषण
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
कल्पितेarranged/ordained
कल्पिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकॢप् (धातु) + क्त → कल्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘तस्मिन्’ इति विशेषण
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण (emphatic particle)
प्रसंयमेin the restraint/withdrawal (dissolution)
प्रसंयमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रसंयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन