Shloka 178
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
भस्म सर्वमनुप्राप्य तस्मादंभो निरुच्यते / नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते
Transliteration
bhasma sarvamanuprāpya tasmādaṃbho nirucyate / nānātve caiva śīghre ca dhāturvai ara ucyate
Translation
ഭസ്മം സർവ്വത്തെയും വ്യാപിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ‘അംഭഃ’ എന്നു നിർവചിക്കുന്നു. നാനാത്വത്തിലും ശീഘ്രതയിലും ‘അർ’ ധാതുവാണെന്ന് പറയുന്നു.
Word by Word
भस्मash
भस्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; (context: object/goal)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भस्म इत्यस्य विशेषणम्
अनुप्राप्यhaving reached
अनुप्राप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअनु-√प्राप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having reached/attained’
तस्मात्therefore, from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th case/ablative), एकवचन; हेतौ ‘therefore/from that’
अम्भःwater
अम्भः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
निरुच्यतेis explained/defined
निरुच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-√वच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
नानात्वेin diversity/variety
नानात्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case/locative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
शीघ्रेin quickness
शीघ्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; ‘in speed/quickness’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
धातुःthe verbal root (dhātu)
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (assertive particle)
अर‘ar’ (a root/name)
अर:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर (प्रातिपदिक/धातु-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; धातुनाम
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive)