Shloka 175
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
नष्टे ऽनले ऽन्धभूते तु प्राज्ञायत न किञ्चन / पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो दैव्याश्च सर्वशः
Transliteration
naṣṭe 'nale 'ndhabhūte tu prājñāyata na kiñcana / pārthivāstvatha sāmudrā āpo daivyāśca sarvaśaḥ
Translation
അഗ്നി നശിച്ച് എല്ലാം അന്ധകാരമായാൽ ഒന്നും തിരിച്ചറിയാനാവില്ല; അപ്പോൾ പാർത്ഥിവം, സാമുദ്രം, ദൈവ്യം—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ജലങ്ങളും എല്ലാടവും നിറയും.
Word by Word
नष्टेwhen (it is) destroyed
नष्टे:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; सप्तमी (7th), एकवचन; locative absolute ‘when destroyed’
अनले(in) fire; when fire (is gone)
अनले:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in/when fire’ (locative absolute with ‘नष्टे’)
अन्ध-भूतेhaving become dark
अन्ध-भूते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootअन्ध (प्रातिपदिक) + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकर्मधारय-समास ‘अन्धं भूते’; क्त-प्रत्ययान्त (become), सप्तमी (7th), एकवचन; ‘when it became dark’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
प्राज्ञायतwas perceived/known
प्राज्ञायत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘was known/appeared to be known’
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
किञ्चनanything
किञ्चन:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; indefinite ‘anything’; here as object/thing perceived with negation
पार्थिवाःearthly
पार्थिवाः:
कर्ता (Karta)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective used substantively ‘earthly (waters)’
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/contrast)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
सामुद्राःoceanic
सामुद्राः:
कर्ता (Karta)
TypeAdjective
Rootसामुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective used substantively ‘oceanic (waters)’
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे (pluralia tantum), प्रथमा (1st), बहुवचन; subject ‘waters’
दैव्याःdivine
दैव्याः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; agreeing with ‘आपः’
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सर्वशःentirely; in all ways
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘in every way/entirely’)