Shloka 167
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत / ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महौघवत्
Transliteration
saptadhā saṃvṛtātmānastamagniṃ śamayantyuta / tataste jaladā varṣaṃ muñcanti ca mahaughavat
Translation
അവ ഏഴുവിധമായി സ്വയം മൂടി സൂര്യാഗ്നിയെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ ആ ജലദങ്ങൾ മഹാപ്രവാഹംപോലെ മഴ ചൊരിയുന്നു।
Word by Word
सप्तधाsevenfold
सप्तधा:
प्रकार (Manner)
TypeIndeclinable
Rootसप्तधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in seven ways / sevenfold)
संवृत-आत्मानःhaving their selves covered/encased
संवृत-आत्मानः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootसम्-वृत (कृदन्त; क्त-प्रत्यय) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक विशेषण (past participle: 'covered/closed')
तमःdarkness
तमः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
अग्निम्fire
अग्निम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
शमयन्तिextinguish, quell
शमयन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootशम् (धातु) + णिच् (शमय्)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; णिच्-प्रयोग (causative: 'cause to be calm/extinguish')
उतand, also
उत:
सम्बन्ध (Sambandha/connector)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), समुच्चय/अनुकरणार्थ (and/also)
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Sambandha/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then/thereupon)
तेthey
ते:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
जलदाःclouds
जलदाः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजलद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
वर्षम्rain
वर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
मुञ्चन्तिrelease, pour forth
मुञ्चन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
महौघवत्like a great flood/torrent
महौघवत्:
प्रकार (Manner)
TypeIndeclinable
Rootमहौघ (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय; -वत्)
Formअव्यय; उपमानवाचक (-वत् = 'like'); क्रियाविशेषण (adverbial comparison)