Shloka 151
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबत्यपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्
Transliteration
samudrebhyo nadībhyaśca pātālebhyaśca sarvaśaḥ / pibatyapaḥ samiddho 'gniḥ pṛthivīmāśrito jvalan
Translation
പൃഥിവിയെ ആശ്രയിച്ച് ജ്വലിക്കുന്ന സമിദ്ധ അഗ്നി സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും നദികളിൽ നിന്നും പാതാളങ്ങളിൽ നിന്നും എല്ലാടത്തെയും ജലം കുടിച്ചെടുക്കുന്നു।
Word by Word
समुद्रेभ्यःfrom the oceans
समुद्रेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
नदीभ्यःfrom the rivers
नदीभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
पातालेभ्यःfrom the nether regions
पातालेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
सर्वशःfrom all sides, entirely
सर्वशः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/सर्वतोभावे ‘in every way/from all sides’
पिबतिdrinks
पिबति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; present 3rd sg
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
समिद्धःkindled, blazing
समिद्धः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle ‘kindled’
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
आश्रितःresting on, having taken refuge in
आश्रितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ+श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past active participle (क्त) ‘having resorted to’
ज्वलन्burning
ज्वलन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु) → ज्वलत् (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) present participle