Shloka 143

Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada

Devanagari script

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवा पृथ्वी निस्नेहा समपद्यत

Transliteration

tatasteṣāṃ pratāpena dahyamānā vasuṃdharā / sādrinadyarṇavā pṛthvī nisnehā samapadyata

Translation

അപ്പോൾ അവരുടെ പ്രതാപത്താൽ ദഹിക്കപ്പെട്ട വസുന്ധര—പർവ്വതങ്ങളും നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ട ഈ ഭൂമി—സ്നേഹരഹിതമായി, വരണ്ടതായി മാറി.

Word by Word

• tataḥ: then/thereupon
• tataḥ: Hetu (हेतु)/Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable); तस्मात्/ततः = ‘thereupon/then’ (temporal/causal adverb)

• teṣām: of them
• teṣām: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter) सर्वनाम

• pratāpena: by (their) heat/splendour
• pratāpena: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: pratāpa (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

• dahyamānā: being burnt
• dahyamānā: Karma (कर्म) (being acted upon)
• Type: Adjective
• Root: dah (धातु) + śānac (शानच्)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (Present passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• vasuṃdharā: the earth
• vasuṃdharā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vasuṃdharā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• sā: that (she)
• sā: Karta (कर्ता) (appositional)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) सर्वनाम; विशेषणरूपेण

• adri-nadī-arṇavā: (with) mountains, rivers, and oceans
• adri-nadī-arṇavā: Karta (कर्ता) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: adri (प्रातिपदिक) + nadī (प्रातिपदिक) + arṇava (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमास (copulative): ‘mountains, rivers, oceans’; स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) (pṛthvī-viśeṣaṇa)

• pṛthvī: the earth
• pṛthvī: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pṛthvī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• nisnehā: without moisture/oil; dry
• nisnehā: Karta (कर्ता) (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: nisneha (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• samapadyata: became/turned into
• samapadyata: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-√pad (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद