Shloka 119
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
भुक्त्वा त्रैलोक्यम ध्यस्था युगाख्या ह्येकसप्ततीः / पितृभिर्मनुभिः सार्द्धं क्षीणे मन्वन्तरे तदा
Transliteration
bhuktvā trailokyama dhyasthā yugākhyā hyekasaptatīḥ / pitṛbhirmanubhiḥ sārddhaṃ kṣīṇe manvantare tadā
Translation
ത്രിലോകത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അധിവസിച്ച് അവർ ‘യുഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന എഴുപത്തൊന്ന് കാലഘട്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ മന്വന്തരമവസാനിക്കുമ്പോൾ പിതൃകളോടും മനുക്കളോടും കൂടി അവർ ഒന്നിക്കുന്നു.
Word by Word
भुक्त्वाhaving enjoyed/ruled
भुक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; समासः—द्विगु (three worlds)
अध्यस्थाःthose who presided over
अध्यस्थाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअधि + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), अर्थः—अधिष्ठितवन्तः/अधिष्ठातारः
युग-आख्याःnamed as yugas
युग-आख्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (युग-नामकाः)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
एक-सप्ततीःseventy-one (units)
एक-सप्ततीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्विगु (71)
पितृभिःwith the Pitṛs
पितृभिः:
Sahakari (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
मनुभिःwith the Manus
मनुभिः:
Sahakari (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सार्द्धम्together with
सार्द्धम्:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्द्धम् (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'together with')
क्षीणेwhen (it is) ended
क्षीणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त; √क्षि (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
मन्वन्तरेin the manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
तदाthen
तदा:
Kala (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय