Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

निकृत्यनृतयोर्जज्ञ भयं नरक एव च / माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

nikṛtyanṛtayorjajña bhayaṃ naraka eva ca / māyā ca vedanā cāpi mithunadvayametayoḥ

കപടവും അസത്യവും നിന്നു ഭയവും നരകവും ജനിച്ചു; ഇവയുടെ ദ്വയരൂപമായി മായയും വേദനയും കൂടി ഉദ്ഭവിച്ചു।

nikṛti-anṛtayoḥof deceit and falsehood
nikṛti-anṛtayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootnikṛti (प्रातिपदिक) + anṛta (प्रातिपदिक)
FormDvandva (द्वन्द्व) compound; Genitive (षष्ठी/6), Dual (द्विवचन)
jajñaarose
jajña:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; ‘was born/arose’
bhayamfear
bhayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhaya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा/1), Singular
narakaḥhell
narakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject; coordinated)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
evaindeed, just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya; restrictive/emphatic particle (अवधारणार्थक)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चयार्थक)
māyāillusion
māyā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चयार्थक)
vedanāpain, suffering
vedanā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvedanā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चयार्थक)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya; additive particle (अपि = also/even)
mithuna-dvayama pair
mithuna-dvayam:
Karta (कर्ता/Subject; predicate-noun)
TypeNoun
Rootmithuna (प्रातिपदिक) + dvi (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा/1), Singular; तत्पुरुषः (षष्ठी/सम्बन्ध): ‘द्वयं मिथुनम्’ = a pair (two as a couple)
etayoḥof these two
etayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (षष्ठी/6), Dual (द्विवचन); demonstrative pronoun