Shloka 31
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके
Transliteration
pratisrotātmako 'dharmo hiṃsā caivāśubhātmikā / tataḥ pratihate tasya pratīte varaṇātmake
Translation
അധർമ്മം പ്രതിസ്രോതസ്വഭാവമായിരുന്നു; ഹിംസയും അശുഭസ്വഭാവിനിയായിരുന്നു. തുടർന്ന് അവന്റെ ആ ആവരണസ്വഭാവം പ്രതിഹതമായി പ്രകടമായി.
Word by Word
प्रतिस्रोत-आत्मकःhaving a contrary-current nature
प्रतिस्रोत-आत्मकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootप्रतिस्रोतस् (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयभाव: ‘प्रतिस्रोतः आत्मा यस्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
अधर्मःunrighteousness
अधर्मः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिंसाviolence
हिंसा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
अशुभ-आत्मिकाof inauspicious nature
अशुभ-आत्मिका:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअशुभ (प्रातिपदिक) + आत्मिका (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘अशुभा आत्मिका’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formहेतौ/क्रमे अव्यय (thereupon/from that)
प्रतिहतेwhen (it/he) was struck/checked
प्रतिहते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootप्रति√हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमीभाव (locative absolute sense)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
प्रतीतेwhen it was perceived/realized
प्रतीते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootप्रति√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमीभाव
वरण-आत्मकेin/when (it was) of the nature of covering/obstruction
वरण-आत्मके:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootवरण (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयभाव: ‘वरणं आत्मा यस्य’), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण