Shloka 41
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
क्रोधाद्वा द्वेषणाच्चैव प्रश्राख्यानं तथैव च / एतत्तु सर्वविद्यानां विहितं मन्त्रलक्षणम्
Transliteration
krodhādvā dveṣaṇāccaiva praśrākhyānaṃ tathaiva ca / etattu sarvavidyānāṃ vihitaṃ mantralakṣaṇam
Translation
ക്രോധം കൊണ്ടോ ദ്വേഷം കൊണ്ടോ, അതുപോലെ ചോദ്യംയും ആഖ്യാനവും കൊണ്ടോ—ഇവയൊക്കെയും എല്ലാ വിദ്യകളിലും മന്ത്രത്തിന്റെ വിധിക്കപ്പെട്ട ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
Word by Word
क्रोधात्from anger; due to anger
क्रोधात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)
द्वेषणात्from hatred/aversion
द्वेषणात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootद्वेषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
प्रश्राख्यानम्questioning and narration/explanation
प्रश्राख्यानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रश्र + आख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमास (determinative)
तथाthus/so
तथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘thus/so’)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
सर्वविद्यानाम्of all sciences/branches of knowledge
सर्वविद्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्व + विद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; कर्मधारयसमास (‘all’ qualifying ‘vidyā’)
विहितम्is prescribed/laid down
विहितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
मन्त्रलक्षणम्the definition/characteristic of a mantra
मन्त्रलक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (mantrasya lakṣaṇam)