Shloka 29
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
निःशेषे द्वापरे तस्मिंस्तस्य संध्या तु यादृशी / प्रतिष्ठते गुणैर्हीनो धर्मो ऽसौ द्वापरस्य तु
Transliteration
niḥśeṣe dvāpare tasmiṃstasya saṃdhyā tu yādṛśī / pratiṣṭhate guṇairhīno dharmo 'sau dvāparasya tu
Translation
ആ ദ്വാപരയുഗം പൂർണ്ണമായി അവസാനിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ സന്ധ്യാകാലം എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ തന്നേ. ഗുണരഹിതമായ ഈ ദ്വാപരധർമ്മം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ.
Word by Word
निःशेषेwhen fully completed/entirely ended
निःशेषे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular; used adjectivally with ‘द्वापरे’
द्वापरेin the Dvāpara (age)
द्वापरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular
तस्मिन्in that (time)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; pronoun; locative singular
तस्यof it/thereof
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive singular
संध्याthe twilight/junction (period)
संध्या:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle (निपात)
यादृशीof what kind/as is
यादृशी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; interrogative/relative adjective; nominative singular; agrees with ‘संध्या’
प्रतिष्ठतेstands/prevails, is established
प्रतिष्ठते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्रति√स्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
गुणैःwith qualities
गुणैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; instrumental plural
हीनःdevoid (of)
हीनः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular; predicate adjective to ‘धर्मः’
धर्मःdharma, righteousness
धर्मः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
असौthis/that (one)
असौ:
सम्बन्ध (Apposition)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun
द्वापरस्यof the Dvāpara (age)
द्वापरस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle (निपात)