Shloka 113
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
ससंध्याशेषु हीयन्ते युगानान्धर्मसिद्धयः / इत्येष प्रतिसंधिर्यः कीर्त्तितस्तु मया द्विजाः
Transliteration
sasaṃdhyāśeṣu hīyante yugānāndharmasiddhayaḥ / ityeṣa pratisaṃdhiryaḥ kīrttitastu mayā dvijāḥ
Translation
യുഗസന്ധ്യകളുടെ ശേഷകാലങ്ങളിൽ ധർമ്മസിദ്ധികൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇതാണ് ‘പ്രതിസന്ധി’ എന്നു ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു.
Word by Word
स-सन्ध्या-शेषुin the remaining twilight-junctions
स-सन्ध्या-शेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसन्ध्या-शेष (प्रातिपदिक); सह (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—सह + सन्ध्या-शेष (ससन्ध्या-शेष)
हीयन्तेare diminished
हीयन्ते:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootहā (धातु)
Formलट् (Present/लट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘are diminished’
युगानाम्of the yugas
युगानाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
धर्म-सिद्धयःaccomplishments of dharma
धर्म-सिद्धयः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—धर्मस्य सिद्धयः
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formनिपात (particle/निपात) — quotation marker
एषःthis
एषः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
प्रतिसन्धिःre-junction / transition
प्रतिसन्धिः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रतिसन्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यःwhich
यः:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
कीर्तितःdescribed
कीर्तितः:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has been described’
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle) — contrast/emphasis
मयाby me
मया:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
द्विजाःO twice-born ones (brahmins)
द्विजाः:
सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (Vocative/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थे