Shloka 105
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
सह सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते च व्यवस्थिताः / ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह
Transliteration
saha saptarṣibhiścaiva tatra te ca vyavasthitāḥ / brahmakṣatraviśaḥ śūdrā bījārthaṃ ye smṛtā iha
Translation
അവർ അവിടെ സപ്തർഷികളോടുകൂടെ തന്നെ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു. ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ—ഇവർ ഇവിടെ ‘ബീജാർത്ഥം’ എന്ന നിലയിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
सहtogether with
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे अव्यय (preposition-like indeclinable; governs instrumental)
सप्तर्षिभिःwith the seven sages
सप्तर्षिभिः:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootसप्तर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/तृतीया), बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त + ऋषि)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
व्यवस्थिताःstationed/settled
व्यवस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootव्यवस्थित (वि+अव+स्था-धातु, क्त; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
ब्रह्मक्षत्रविशःBrahmins, Kshatriyas, and Vaishyas
ब्रह्मक्षत्रविशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मक्षत्रविश् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (ब्रह्म + क्षत्र + विश्)
शूद्राःShudras
शूद्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बीजार्थम्for the purpose of seed (i.e., progeny/source)
बीजार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootबीजार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बीजस्य अर्थः)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धबोधक
स्मृताःare called/remembered
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृत (स्मृ-धातु, क्त; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'are called/remembered'
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय