Shloka 72
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तिस्रः कोट्यस्तु संख्याता विषुवस्यापि मण्डलम् / तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः
Transliteration
tisraḥ koṭyastu saṃkhyātā viṣuvasyāpi maṇḍalam / tathā śatasahasrāṇāmaśītyekādhikā punaḥ
Translation
വിഷുവമണ്ഡലം മൂന്നു കോടി എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെയും ഒരു ലക്ഷത്തിന് എൺപതും ഒന്നും അധികമായി.
Word by Word
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
कोट्यःcrores
कोट्यः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
संख्याताcounted, enumerated
संख्याता:
विधेय-विशेषण (Predicative adjective)
TypeAdjective
Root√ख्या (धातु) + सम्- (उपसर्ग)
Formकृदन्त—क्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गति/संख्या) इत्यर्थे ‘counted/numbered’
विषुवस्यof the equinox
विषुवस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootविषुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारण-अव्यय (also/even)
मण्डलम्the orbit/circle
मण्डलम्:
विषय (Topic/Viṣaya)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अत्र विषय/उद्देश्यरूपेण (topic)
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्धसूचक (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चय-अव्यय (thus/likewise)
शतसहस्राणाम्of hundreds and thousands
शतसहस्राणाम्:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootशतसहस्र (प्रातिपदिक; शत+सहस्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्वसमास (शत+सहस्र)
अशीतिeighty
अशीति:
संख्या (Numerical predicate)
TypeNoun
Rootअशीति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक (eighty)
एकाधिकाincreased by one (one more)
एकाधिका:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक + अधिक (प्रातिपदिक; एकेन अधिका)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमास (तृतीया-तत्पुरुष: एकेन+अधिका)
पुनःagain/further
पुनः:
सम्बन्धसूचक (Discourse adverb)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति/क्रम-अव्यय (again/further)