Shloka 31
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
वैवस्वतो निव सति यमः संयमने पुरे / प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि
Transliteration
vaivasvato niva sati yamaḥ saṃyamane pure / pratīcyāṃ tu punarmerormānasasyaiva mūrddhani
Translation
വൈവസ്വത യമൻ സംയമനപുരിയിൽ വസിക്കുന്നു; അത് പുനർമേറുവിന്റെ പടിഞ്ഞാറായി, മാനസപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Word by Word
वैवस्वतःVaivasvata (Yama)
वैवस्वतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निवas if; like
निव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootनिव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/सादृश्यार्थक निपात (like/as it were)
सतिbeing (there)
सति:
Adhikaraṇa (अधिकरण—सप्तमीसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअस् (धातु) → सत् (कृदन्त)
Formसप्तमी एकवचन, वर्तमानकृदन्त (शतृ/सत्) ‘being’; सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute nuance)
यमःYama
यमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वैवस्वतस्य अपभ्रंश/पर्यायः
संयमनेin Saṃyamana (Yama’s city)
संयमने:
Adhikaraṇa (अधिकरण—स्थान)
TypeNoun
Rootसंयमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पुरेin the city
पुरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण—स्थान)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रतीच्याम्in the west
प्रतीच्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण—देश)
TypeNoun
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; दिक्शब्दः (direction-term)
तुbut; indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (but/indeed)
पुनःagain; further
पुनः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
मेरोःof Meru
मेरोः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मानसस्यof Mānas(a)
मानसस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एवindeed
एव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
मूर्द्धनिon the summit
मूर्द्धनि:
Adhikaraṇa (अधिकरण—स्थान)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन