Shloka 14
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् / पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्
Transliteration
tatsatramabhavatteṣāṃ samā dvādaśa dhīmatām / purūravasi vikrānte praśāsati vasuṃdharām
Translation
ആ ധീമന്മാരുടെ സത്രയാഗം പന്ത്രണ്ടു വർഷം നീണ്ടു; പരാക്രമിയായ പുരൂരവൻ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ।
Word by Word
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (demonstrative)
सत्रम्sacrificial session
सत्रम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्was, took place
अभवत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
समाःyears
समाः:
कालाधिकरण (Temporal measure)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘समाः’ = years
द्वादशtwelve
द्वादश:
विशेषण (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या; प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; प्रथमा बहुवचन-समर्थ (agreeing with ‘समाः’)
धीमताम्of the wise (sages)
धीमताम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘of the wise’
पुरूरवसिin (the time of) Purūravas
पुरूरवसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपुरूरवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थान/काल-निर्देश (during/under Purūravas)
विक्रान्तेvaliant, mighty
विक्रान्ते:
विशेषण (Qualifier in locative absolute-like frame)
TypeAdjective
Rootविक्रान्त (कृदन्त; √क्रम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (to Purūravas)
प्रशासतिruling, governing
प्रशासति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√शास् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र-
वसुंधराम्the earth
वसुंधराम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवसुंधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन