Shloka 139
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
युगाभिमानी कालात्मा नित्यं संक्षयकृद्विभुः / रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा
Transliteration
yugābhimānī kālātmā nityaṃ saṃkṣayakṛdvibhuḥ / rudraḥ praviṣṭo bhagavāñjagatyasminsvatejasā
Translation
യുഗങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതാവും കാലാത്മാവും നിത്യസംക്ഷയകർത്താവുമായ ആ വിഭു ഭഗവാൻ രുദ്രൻ സ്വതേജസ്സോടെ ഈ ലോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
Word by Word
युगाभिमानीpresiding over the yuga
युगाभिमानी:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “युगस्य अभिमानी”
कालात्माwhose essence is time
कालात्मा:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “कालस्य आत्मा”
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययभावे द्वितीया एकवचन (adverbial accusative) — “always”
संक्षयकृत्maker of dissolution
संक्षयकृत्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक) + कृद्/कृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः “संक्षयं करोति”
विभुःall-pervading one
विभुः:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
क्रियाविशेषण/कर्तृसम्बन्ध (Participial predicate)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — “entered”
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जगत्in the world
जगत्:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम (demonstrative)
स्वतेजसाby his own splendor
स्वतेजसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “स्वस्य तेजः”