Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजां न ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवद्यम् । नान्यत्त्वदस्ति भगवन्नपि तन्न शुद्धं मायागुणव्यतिकराद्यदुरुर्विभासि ॥ १ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ദീർഘകാല തപസ്സിന് ശേഷം ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ അറിഞ്ഞു. ദേഹധാരികൾ നിന്റെ ഗതി അറിയാൻ കഴിയാത്തത് എത്ര ദൗർഭാഗ്യം! നിന്നൊഴികെ പരമം ഒന്നുമില്ല; നിന്നേക്കാൾ മേലെന്ന് തോന്നുന്നതൊന്നും പരമസത്യമല്ല. മായാഗുണങ്ങളുടെ വ്യതികരത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ച് നീ പരമേശ്വരനായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 2

रूपं यदेतदवबोधरसोदयेन शश्वन्निवृत्ततमस: सदनुग्रहाय । आदौ गृहीतमवतारशतैकबीजं यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् ॥ २ ॥

ഞാൻ ദർശിക്കുന്ന ഈ രൂപം ജ്ഞാനരസോദയത്താൽ നിത്യവും അജ്ഞാനതമസ്സിൽ നിന്ന് വിമുക്തമാണ്; ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ അന്തരംഗശക്തിയായി അവതരിച്ചതാണ്. ഈ അവതാരം അനേകം അവതാരങ്ങളുടെ ബീജം; നിങ്ങളുടെ നാഭിപദ്മഭവനത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ പ്രത്യക്ഷനായത്.

Verse 3

नात: परं परम यद्भवत: स्वरूप- मानन्दमात्रमविकल्पमविद्धवर्च: । पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमात्मन् भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाश्रितोऽस्मि ॥ ३ ॥

ഹേ പരമപ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ഈ സ്വരൂപത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായൊരു രൂപം ഞാൻ കാണുന്നില്ല—ഇത് ശുദ്ധാനന്ദമാത്രം, നിർവികൽപം, അക്ഷയതേജസ്സോടെ ദീപ്തം. നിങ്ങൾ ഏകനായിട്ടും വിശ്വസൃഷ്ടികർത്താവ്, എങ്കിലും വിശ്വത്തിൽ നിന്ന് അസംഗൻ. ഞാൻ ഭൂതേന്ദ്രിയമയ ദേഹാഭിമാനത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് മായാസ്പർശമില്ലാത്ത നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

तद्वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलाय ध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् । तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम तुभ्यं योऽनाद‍ृतो नरकभाग्भिरसत्प्रसङ्गै: ॥ ४ ॥

ഹേ ഭുവനമംഗളാ, നിങ്ങളുടെ ഈ രൂപം സർവ്വ ലോകങ്ങൾക്കും സമമായി മംഗളകരമാണ്; നിങ്ങളുടെ ഉപാസകരുടെ ധ്യാനത്തിൽ നിങ്ങൾ തന്നെ ഇതു ദർശിപ്പിച്ചു. ആ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സേവനം അനുസരിക്കട്ടെ. അസത് വിഷയസംഗത്തിൽ വീണു നരകപഥഗാമികളായവർ നിങ്ങളുടെ വ്യക്തിരൂപത്തെ അവഗണിക്കുന്നു.

Verse 5

ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं जिघ्रन्ति कर्णविवरै: श्रुतिवातनीतम् । भक्त्या गृहीतचरण: परया च तेषां नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात्स्वपुंसाम् ॥ ५ ॥

ഹേ നാഥാ, കാതുകളുടെ വഴിയിലൂടെ ശ്രുതി-വായുവിൽ വഹിക്കപ്പെട്ട് വരുന്ന നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മകോഷത്തിന്റെ സുഗന്ധം ‘ശ്വസിച്ച്’ ഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഭക്തിയോടെ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്നു. അത്തരത്തിലുള്ള പരാഭക്തരുടെ ഹൃദയാംബുരുഹത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും അകന്നുപോകുന്നില്ല.

Verse 6

तावद्भयं द्रविणदेहसुहृन्निमित्तं शोक: स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभ: । तावन्ममेत्यसदवग्रह आर्तिमूलं यावन्न तेऽङ्‌घ्रिमभयं प्रवृणीत लोक: ॥ ६ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ധനം, ദേഹം, സുഹൃത്തുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഭയം, ശോകം, തൃഷ്ണ, അപമാനം, മഹാ ലോഭം എന്നിവ ഉയരുന്നു. ‘എന്റെ’ ‘എന്നുടേത്’ എന്ന നശ്വരാഭിമാനത്തിൽ കുടുങ്ങി, നിന്റെ അഭയ പദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം തേടാത്തിടത്തോളം ലോകം ഇത്തരത്തിലുള്ള ആശങ്കകളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും।

Verse 7

दैवेन ते हतधियो भवत: प्रसङ्गा- त्सर्वाशुभोपशमनाद्विमुखेन्द्रिया ये । कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना लोभाभिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत् ॥ ७ ॥

ഹേ പ്രഭോ! നിന്റെ ദിവ്യലീലകളുടെ ശ്രവണ-കീർത്തനമായ സർവ്വമംഗള പ്രസംഗത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖരായവർ ദൈവവശാൽ ബുദ്ധിഹീനരും ദുര്ഭാഗ്യവാന്മാരുമാണ്. ക്ഷണിക ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിന്റെ അല്പം രുചിക്കായി ലോഭം കീഴടക്കിയ മനസ്സോടെ അവർ എപ്പോഴും അശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു।

Verse 8

क्षुत्तृट्‌त्रिधातुभिरिमा मुहुरर्द्यमाना: शीतोष्णवातवरषैरितरेतराच्च । कामाग्निनाच्युत रुषा च सुदुर्भरेण सम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे ॥ ८ ॥

ഹേ അച്യുതാ, ഹേ ഉരുക്രമാ! ഈ ദീന ജീവികൾ വിശപ്പും ദാഹവും ത്രിധാതുവികാരങ്ങളും കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിതരാകുന്നു; തണുപ്പ്, ചൂട്, കാറ്റ്, മഴ തുടങ്ങിയ പല ഉപദ്രവങ്ങളും അവരെ ആക്രമിക്കുന്നു. കാമാഗ്നിയും സഹിക്കാനാകാത്ത കോപവും അവരെ മർദിക്കുന്നു—അവരെ കണ്ടാൽ എന്റെ മനസ് അത്യന്തം വിഷണ്ണമാകുന്നു।

Verse 9

यावत्पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थ- मायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् । तावन्न संसृतिरसौ प्रतिसंक्रमेत व्यर्थापि दु:खनिवहं वहती क्रियार्था ॥ ९ ॥

ഹേ ഈശാ! ആത്മാവിന് ഭൗതിക ദുഃഖങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ സത്തയില്ല; എങ്കിലും നിന്റെ ബാഹ്യമായ മായാബലത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ജീവൻ ഇന്ദ്രിയഭോഗത്തിനായി ദേഹത്തെയേ ‘ഞാൻ’ എന്ന് കരുതി ഭേദം കാണുന്നിടത്തോളം, അവൻ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുകയില്ല; വ്യർത്ഥമായി ദുഃഖങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം ചുമന്നുനടക്കും।

Verse 10

अह्न्यापृतार्तकरणा निशि नि:शयाना । नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्रा: । दैवाहतार्थरचना ऋषयोऽपि देव युष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ॥ १० ॥

ഹേ ദേവാ! ഭക്തിയില്ലാത്തവർ പകൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അത്യന്തം കഷ്ടകരവും വ്യാപകവുമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുത്തുന്നു; രാത്രിയിലും അവർ നിർഭയമായി ഉറങ്ങുന്നില്ല—വിവിധ മനോരഥങ്ങളുടെ ചിന്ത അവരുടെ നിദ്രയെ നിമിഷം നിമിഷം തകർക്കുന്നു. ദൈവശക്തി അവരുടെ പദ്ധതികളെ നിരാശപ്പെടുത്തുന്നു; നിന്റെ പ്രസംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുഖരായാൽ മഹർഷിമാരും ഇവിടെ സംസാരചക്രത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയും।

Verse 11

त्वं भक्तियोगपरिभावितहृत्सरोज आस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् । यद्यद्धिया त उरुगाय विभावयन्ति तत्तद्वपु: प्रणयसे सदनुग्रहाय ॥ ११ ॥

ഹേ നാഥാ! ഭക്തിയോഗംകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ ഹൃദയപദ്മത്തിൽ ശുദ്ധ ശ്രവണമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ തന്നെ നീ ദർശനം നൽകുന്നു; അവിടെ നീ ആസീനനാകുന്നു. ഹേ ഉരുഗായാ! ഭക്തർ ഏത് നിത്യ ദിവ്യരൂപം ധ്യാനിക്കുമോ, അനുഗ്രഹാർത്ഥം നീ അതേ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.

Verse 12

नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारै- राराधित: सुरगणैर्हृदिबद्धकामै: । यत्सर्वभूतदययासदलभ्ययैको नानाजनेष्ववहित: सुहृदन्तरात्मा ॥ १२ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ഹൃദയത്തിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ കെട്ടിപ്പിടിച്ച ദേവഗണങ്ങൾ അനേകം ഉപചാരങ്ങളോടെ ആഡംബരമായി ആരാധിച്ചാലും നീ അത്ര പ്രസന്നനാകുന്നില്ല. നീ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ അന്തര്യാമിയായ സുഹൃത്ത്-ആത്മാവായി കാരണമില്ലാത്ത കരുണയോടെ വസിക്കുന്നു; എന്നാൽ അഭക്തന് നീ ദുർലഭൻ.

Verse 13

पुंसामतो विविधकर्मभिरध्वराद्यै- र्दानेन चोग्रतपसा परिचर्यया च । आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियार्थो धर्मोऽर्पित: कर्हिचिद्‌म्रियते न यत्र ॥ १३ ॥

അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ യജ്ഞാദി വൈദികകർമ്മങ്ങൾ, ദാനം, കഠിന തപസ്സ്, സേവ—ഇവയെല്ലാം നിന്റെ ഭഗവദാരാധനയ്ക്കായി ഫലം നിനക്കർപ്പിച്ച് ചെയ്താൽ—അവയും ഹിതകരമാണ്. അത്തരം ധർമ്മം ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകില്ല; അത് എവിടെയും നശിക്കുകയില്ല.

Verse 14

शश्वत्स्वरूपमहसैव निपीतभेद- मोहाय बोधधिषणाय नम: परस्मै । विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीला- रासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय ॥ १४ ॥

ശാശ്വത സ്വരൂപമഹസ്സാൽ ഭേദമോഹം നശിപ്പിച്ച് ആത്മബോധബുദ്ധിയെ ഉണർത്തുന്ന പരമതത്ത്വത്തിന് നമസ്കാരം. വിശ്വത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, സ്ഥിതി, ലയം എന്നിവയിൽ നിമിത്തമായി ലീലാരസം ആസ്വദിക്കുന്ന ആ ഈശ്വരനോട് ഞാൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 15

यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानि नामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति । तेऽनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयान्त्यपावृतामृतं तमजं प्रपद्ये ॥ १५ ॥

ലോകവ്യവഹാരത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്ന രഹസ്യമായ ലീലാവിഡംബനകളായ അവതാരങ്ങളും ഗുണങ്ങളും കര്‍മ്മങ്ങളും ഉള്ള ആ അജനന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ജീവൻ വിടുന്ന വേളയിൽ അനായാസമായിട്ടെങ്കിലും അവന്റെ ദിവ്യനാമം ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ പാപം ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ച്, തീർച്ചയായും ആ പ്രകാശിത അമൃതസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

यो वा अहं च गिरिशश्च विभु: स्वयं च स्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् । भित्त्वा त्रिपाद्ववृध एक उरुप्ररोह- स्तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय ॥ १६ ॥

പ്രഭോ! നിങ്ങൾ ലോകമണ്ഡലവൃക്ഷത്തിന്റെ പരമമൂലമാണ്. പ്രകൃതിയെ ഭേദിച്ച് ബ്രഹ്മാ, ശിവൻ, സ്വയം സർവ്വവിഭുവായ നിങ്ങൾ സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയഹേതുക്കളായി ത്രിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ഞങ്ങൾ മൂവരും അനേകം ശാഖകളായി വ്യാപിച്ചു. ആ ഭുവനദ്രുമമായ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 17

लोको विकर्मनिरत: कुशले प्रमत्त: कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ १७ ॥

സാധാരണ ജനങ്ങൾ വികർമത്തിൽ ആസക്തരായി യഥാർത്ഥ കുശലകർമ്മങ്ങളിൽ അശ്രദ്ധരാണ്; നിങ്ങൾ ഉപദേശിച്ച സ്വഭഗവദർച്ചനമായ കര്‍മ്മത്തിൽ അവർ പ്രവേശിക്കുന്നില്ല. മൂഢകർമ്മപ്രവണതയും ജീവിക്കാനുള്ള ആശയും ബലവാനായിരിക്കുന്നതോളം അവരുടെ എല്ലാ പദ്ധതികളും ക്ഷണത്തിൽ മുറിഞ്ഞുപോകുന്നു. ആ അനിമിഷ കാലസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം.

Verse 18

यस्माद्‌बिभेम्यहमपि द्विपरार्धधिष्ण्य- मध्यासित: सकललोकनमस्कृतं यत् । तेपे तपो बहुसवोऽवरुरुत्समान- स्तस्मै नमो भगवतेऽधिमखाय तुभ्यम् ॥ १८ ॥

പ്രഭോ! രണ്ട് പരാർദ്ധകാലം നിലനിൽക്കുന്ന എന്റെ ധാമത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായിട്ടും ഞാൻ നിങ്ങളെ ഭയപ്പെടുന്നു; എന്റെ പദം സർവ്വലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്നു, ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനായി ഞാൻ അനേകം വർഷങ്ങൾ തപസ്സു ചെയ്തു—എന്നാലും, യജ്ഞഭോക്താവേ, അശ്രാന്ത കാലസ്വരൂപനായ ഭഗവാനേ, നിങ്ങളെ സാദരം നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 19

तिर्यङ्‍मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनि- ष्वात्मेच्छयात्मकृतसेतुपरीप्सया य: । रेमे निरस्तविषयोऽप्यवरुद्धदेह- स्तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ १९ ॥

പ്രഭോ! നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം മൃഗ, മനുഷ്യ, ദേവതാദി വിവിധ ജീവയോനികളിൽ അവതരിച്ച് ദിവ്യലീലകൾ നടത്തുന്നു. നിങ്ങൾ ഭൗതിക മലിനതയിൽ നിന്ന് അകലെയുള്ളവൻ; നിങ്ങളുടെ ധർമ്മസേതുവിന്റെ ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റാനാണ് ദേഹം ധരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, പുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാനേ, നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 20

योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धवृत्त्या निद्रामुवाह जठरीकृतलोकयात्र: । अन्तर्जलेऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलां भीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन् ॥ २० ॥

പ്രഭോ! നിങ്ങൾ അവിദ്യയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തവനായിട്ടും യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുന്നതുപോലെ ശയിക്കുന്നു; സർവ്വലോകങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ ഉദരത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുന്നു. പ്രളയജലത്തിലെ ഭീകര തരംഗമാലകളുടെ നടുവിൽ അഹിശയ്യയിൽ കിടന്ന്, നിങ്ങളുടെ നിദ്രാസുഖം ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 21

यन्नाभिपद्मभवनादहमासमीड्य लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण । तस्मै नमस्त उदरस्थभवाय योग- निद्रावसानविकसन्नलिनेक्षणाय ॥ २१ ॥

എൻ ആരാധ്യനേ! നിന്റെ പദ്മനാഭിയുടെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ജനിച്ചു, ത്രിലോക സൃഷ്ടിക്കായി. യോഗനിദ്രയിൽ നിന്റെ ദിവ്യ ഉദരത്തിൽ തന്നെ സർവ്വ ലോകങ്ങളും നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ഇപ്പോൾ നിദ്ര അവസാനിച്ച് നിന്റെ കണ്ണുകൾ പ്രഭാതത്തിലെ വിരിഞ്ഞ താമരപോലെ തുറന്നിരിക്കുന്നു—നമസ്കാരം.

Verse 22

सोऽयं समस्तजगतां सुहृदेक आत्मा सत्त्वेन यन्मृडयते भगवान् भगेन । तेनैव मे द‍ृशमनुस्पृशताद्यथाहं स्रक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ ॥ २२ ॥

അവൻ തന്നെയാണ് സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ ഏക സുഹൃത്തും ആത്മാവും; തന്റെ ദിവ്യ ഐശ്വര്യങ്ങളാൽ എല്ലാവർക്കും പരമമംഗളം വരുത്തുന്ന ഭഗവാൻ. അവൻ എന്റെ ദൃഷ്ടിയെ സ്പർശിക്കട്ടെ, ഞാൻ മുമ്പുപോലെ സൃഷ്ടികാര്യത്തിന് അന്തർദൃഷ്ടിയാൽ ശക്തനാകുവാൻ; കാരണം അവൻ ശരണാഗതർക്കു പ്രിയൻ, ഞാനും ശരണാഗതൻ തന്നേ.

Verse 23

एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या यद्यत्करिष्यति गृहीतगुणावतार: । तस्मिन् स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतो युञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ॥ २३ ॥

ഈ ഭഗവാൻ ശരണാഗതർക്കു വരദാനിയായവൻ; തന്റെ അന്തർശക്തിയായ രമാ (ശ്രീ) മുഖേന ഗുണാവതാരരൂപം ധരിച്ചു അവൻ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം സിദ്ധമാകും. സൃഷ്ടി നടത്തുമ്പോഴും എന്റെ ചിത്തം അവന്റെ പരാക്രമത്തിൽ തന്നെ യുക്തമായിരിക്കട്ടെ; കർമമലം എന്നെ ബാധിക്കാതിരിക്കട്ടെ, ‘ഞാനാണ് സ്രഷ്ടാവ്’ എന്ന മിഥ്യാഭിമാനം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന് ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

Verse 24

नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्ते: । रूपं विचित्रमिदमस्य विवृण्वतो मे मा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्ग: ॥ २४ ॥

അനന്തശക്തിയുള്ള ആ ഭഗവാന്റെ ശക്തികൾ അനവധി. പ്രളയജലത്തിൽ ശയിക്കുന്ന അവന്റെ നാഭിഹൃദത്തിൽ നിന്നു, താമര മുളയ്ക്കുന്ന ആ തടാകത്തിൽ നിന്നു, ഞാൻ വിജ്ഞാനശക്തിരൂപമായി ജനിച്ചു. ഇപ്പോൾ അവന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ശക്തികളെ ജഗത്തായി ഞാൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; അതിനാൽ ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലും വേദമന്ത്രധ്വനിയിൽ നിന്ന് ഞാൻ വഴുതിപ്പോകാതിരിക്കട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

Verse 25

सोऽसावदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्ध- प्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् । उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरापनयतात्पुरुष: पुराण: ॥ २५ ॥

ആ പുരാണപുരുഷനായ ഭഗവാൻ അത്യന്തം കരുണാമയൻ. പ്രേമസ്മിതത്തോടെ തന്റെ താമരനേത്രങ്ങൾ വിരിച്ചു എനിക്കു അനുഗ്രഹം പകരട്ടെ. അവൻ എഴുന്നേറ്റ് സർവ്വ സൃഷ്ടിയെയും ഉയർത്താൻ കഴിയും; മാധുര്യമുള്ള വാക്കുകളാൽ നമ്മുടെ വിഷാദം നീക്കട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.

Verse 26

मैत्रेय उवाच स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभि: । यावन्मनोवच: स्तुत्वा विरराम स खिन्नवत् ॥ २६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—തന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന്റെ മൂലമായ ഭഗവാനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സ്, വിദ്യ, സമാധി എന്നിവയുടെ ബലത്തിൽ മനസ്സും വാക്കും എത്തുന്നത്ര സ്തുതി ചെയ്തു; പിന്നെ ക്ഷീണിച്ചവനെപ്പോലെ മൗനമായി।

Verse 27

अथाभिप्रेतमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदन: । विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ॥ २७ ॥ लोकसंस्थानविज्ञान आत्मन: परिखिद्यत: । तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव ॥ २८ ॥

അപ്പോൾ മധുസൂദനൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി, പ്രളയജലം കണ്ടു വിഷണ്ണചിത്തനായി ലോകസംസ്ഥാനവിജ്ഞാനത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ബ്രഹ്മാവിനോട് ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു; ഉയർന്ന മോഹകല്മഷം ശമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 28

अथाभिप्रेतमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदन: । विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ॥ २७ ॥ लोकसंस्थानविज्ञान आत्मन: परिखिद्यत: । तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव ॥ २८ ॥

അപ്പോൾ മധുസൂദനൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി, പ്രളയജലം കണ്ടു വിഷണ്ണചിത്തനായി ലോകസംസ്ഥാനവിജ്ഞാനത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ബ്രഹ്മാവിനോട് ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു; ഉയർന്ന മോഹകല്മഷം ശമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 29

श्रीभगवानुवाच मा वेदगर्भ गास्तन्द्रीं सर्ग उद्यममावह । तन्मयापादितं ह्यग्रे यन्मां प्रार्थयते भवान् ॥ २९ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വേദഗർഭ ബ്രഹ്മാ, മന്ദതയിലോ ആശങ്കയിലോ വീഴരുത്; സൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ പരിശ്രമിക്കൂ. നീ എന്നോടു അപേക്ഷിക്കുന്നതു ഞാൻ മുമ്പേ തന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 30

भूयस्त्वं तप आतिष्ठ विद्यां चैव मदाश्रयाम् । ताभ्यामन्तर्हृदि ब्रह्मन् लोकान्द्रक्ष्यस्यपावृतान् ॥ ३० ॥

ഹേ ബ്രഹ്മാ, വീണ്ടും തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുക; കൂടാതെ എന്റെ ആശ്രയമായ വിദ്യയുടെ മാർഗ്ഗം അനുസരിക്കുക. ഈ രണ്ടിനാൽ നീ നിന്റെ അന്തർഹൃദയത്തിൽ തന്നെ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും മറവില്ലാതെ കാണും.

Verse 31

तत आत्मनि लोके च भक्तियुक्त: समाहित: । द्रष्टासि मां ततं ब्रह्यन्मयि लोकांस्त्वमात्मन: ॥ ३१ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മാ, നീ ഭക്തിയുക്തനായി സൃഷ്ടികർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും സമാഹിതനാകുമ്പോൾ, എന്നെ നിന്റെ ഉള്ളിലും സർവ്വവിശ്വത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി കാണും; കൂടാതെ നീയും ലോകങ്ങളും ജീവികളും—എല്ലാം എന്റെ ഉള്ളിലാണെന്ന് ദർശിക്കും।

Verse 32

यदा तु सर्वभूतेषु दारुष्वग्निमिव स्थितम् । प्रतिचक्षीत मां लोको जह्यात्तर्ह्येव कश्मलम् ॥ ३२ ॥

നീ എന്നെ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും സർവ്വവിശ്വത്തിലും—മരത്തിൽ അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ—സ്ഥിതനായതായി ദർശിക്കുമ്പോൾ, ആ പരമാർഥദർശനത്തിൽ തന്നെ മോഹമലിനത ഉടൻ വിട്ടുമാറും; അപ്പോഴാണ് ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനം।

Verse 33

यदा रहितमात्मानं भूतेन्द्रियगुणाशयै: । स्वरूपेण मयोपेतं पश्यन् स्वाराज्यमृच्छति ॥ ३३ ॥

നീ സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ ദേഹധാരണകളിൽ നിന്നു വിമുക്തമായ ആത്മാവിനെ ദർശിക്കുകയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പ്രകൃതിഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്നു മോചിതമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്റെ ശുദ്ധസ്വരൂപം സാക്ഷാത്കരിക്കും; അപ്പോൾ നീ ശുദ്ധചൈതന്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകും।

Verse 34

नानाकर्मवितानेन प्रजा बह्वी: सिसृक्षत: । नात्मावसीदत्यस्मिंस्ते वर्षीयान्मदनुग्रह: ॥ ३४ ॥

നീ നാനാവിധ കർമവിസ്താരങ്ങളിലൂടെ അനവധി പ്രജകളെ വർധിപ്പിക്കാനും സേവയുടെ പല രൂപങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കാനും ആഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഈ കാര്യത്തിൽ നീ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കുകയില്ല, കാരണം നിനക്കുമേൽ എന്റെ നിർഹേതുക കൃപ എക്കാലവും വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും।

Verse 35

ऋषिमाद्यं न बध्नाति पापीयांस्त्वां रजोगुण: । यन्मनो मयि निर्बद्धं प्रजा: संसृजतोऽपि ते ॥ ३५ ॥

നീ ആദി ഋഷിയാണ്; പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും നിന്റെ മനസ് എപ്പോഴും എന്നിൽ ദൃഢമായി ബന്ധിതമായതിനാൽ, പാപപ്രദമായ രജോഗുണം നിന്നെ ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കുകയില്ല।

Verse 36

ज्ञातोऽहं भवता त्वद्य दुर्विज्ञेयोऽपि देहिनाम् । यन्मां त्वं मन्यसेऽयुक्तं भूतेन्द्रियगुणात्मभि: ॥ ३६ ॥

ദേഹധാരികൾക്ക് ഞാൻ ദുർവിജ്ഞേയനായാലും, ഇന്ന് നീ എന്നെ അറിഞ്ഞു; കാരണം എന്റെ സ്വരൂപം ഭൗതിക ഭൂത‑ഇന്ദ്രിയ‑ഗുണങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമല്ലെന്ന് നീ ഗ്രഹിച്ചു।

Verse 37

तुभ्यं मद्विचिकित्सायामात्मा मे दर्शितोऽबहि: । नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वत: ॥ ३७ ॥

നീ എന്റെ കാര്യത്തിൽ വിചികിത്സയോടെ ജന്മപദ്മത്തിന്റെ തണ്ടിന്റെ മൂലം തേടി ജലത്തിൽ അതിനുള്ളിലേക്കും കടന്നിട്ടും ഒന്നും കണ്ടെത്തിയില്ല; അപ്പോൾ ഞാൻ അകത്തുനിന്ന് എന്റെ രൂപം പ്രകടമാക്കി।

Verse 38

यच्चकर्थाङ्ग मतस्तोत्रं मत्कथाभ्युदयाङ्कितम् । यद्वा तपसि ते निष्ठा स एष मदनुग्रह: ॥ ३८ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മാ, എന്റെ ദിവ്യലീലകളുടെ മഹിമയാൽ അങ്കിതമായ സ്തോത്രം നീ ചൊല്ലിയതും, എന്നെ അറിയാൻ തപസ്സിൽ നിനക്കുള്ള ദൃഢനിഷ്ഠയും—ഇവയെല്ലാം എന്റെ അനുഗ്രഹമാണ്।

Verse 39

प्रीतोऽहमस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया । यदस्तौषीर्गुणमयं निर्गुणं मानुवर्णयन् ॥ ३९ ॥

മംഗളം നിനക്കാകട്ടെ, ഹേ ബ്രഹ്മാ! ലോകങ്ങളുടെ മംഗളവിജയം ആഗ്രഹിച്ച് നീ എന്നെ ഗുണമയനെന്ന് വർണ്ണിച്ചിട്ടും ആ നിർഗുണ പരമത്തെ വെളിപ്പെടുത്തി; അതിനാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നൻ—നിനക്ക് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു।

Verse 40

य एतेन पुमान्नित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् । तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वर: ॥ ४० ॥

ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് നിത്യമായി എന്നെ സ്തുതിച്ച് ഭജിക്കുന്ന മനുഷ്യനോട് ഞാൻ വേഗം പ്രസന്നനാകും; കാരണം ഞാൻ എല്ലാ വരങ്ങളുടെയും ഈശ്വരൻ, അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു।

Verse 41

पूर्तेन तपसा यज्ञैर्दानैर्योगसमाधिना । राद्धं नि:श्रेयसं पुंसां मत्प्रीतिस्तत्त्वविन्मतम् ॥ ४१ ॥

പൂർത്തകർമ്മം, തപസ്സ്, യജ്ഞം, ദാനം, യോഗം, സമാധി മുതലായ എല്ലാ സത്കർമ്മങ്ങളുടെയും പരമ ലക്ഷ്യം എന്റെ പ്രീതിയെ നേടുക തന്നെയെന്ന് തത്ത്വജ്ഞർ പറയുന്നു.

Verse 42

अहमात्मात्मनां धात: प्रेष्ठ: सन् प्रेयसामपि । अतो मयि रतिं कुर्याद्देहादिर्यत्कृते प्रिय: ॥ ४२ ॥

ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അന്തര്യാമിയായ പരമാത്മാവ്, നിയന്താവ്, അത്യന്തം പ്രിയൻ. ദേഹം മുതലായവയിലേക്കുള്ള മോഹം ഭ്രമം; അതിനാൽ എന്നിലേയ്ക്ക് മാത്രം രതി വേണം.

Verse 43

सर्ववेदमयेनेदमात्मनात्मात्मयोनिना । प्रजा: सृज यथापूर्वं याश्च मय्यनुशेरते ॥ ४३ ॥

എന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച്, നിന്റെ സർവ്വവേദമയ ജ്ഞാനബലത്താലും എന്നിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ലഭിച്ച ഈ ദേഹശക്തിയാലും, മുൻപുപോലെ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക; എന്റെ അധീനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരെയും.

Verse 44

मैत्रेय उवाच तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरुषेश्वर: । व्यज्येदं स्वेन रूपेण कञ्जनाभस्तिरोदधे ॥ ४४ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ജഗത്സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ആദിപുരുഷേശ്വരനായ ഭഗവാൻ തന്റെ നാരായണരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി പിന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.