Adhyaya 8

Verse 1

मैत्रेय उवाच सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधान: । बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम् ॥ १ ॥

മൈത്രേയ മുനി പറഞ്ഞു—അഹോ! പൂരു വംശം സദ്ഭക്തരുടെ സേവനത്തിന് യോജ്യം; കാരണം ആ വംശത്തിൽ ലോകപാലനുപോലെയുള്ള രാജാവും ഭഗവാന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്നു. നീയും അതേ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ; നിന്റെ പരിശ്രമം മൂലം അജിതന്റെ കീർത്തിമാല ഓരോ നിമിഷവും, ഓരോ പടിയിലും പുതുപുതുതായി വിരിയുന്നു—ഇത് അത്ഭുതം.

Verse 2

सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दु:खं महद्‌गतानां विरमाय तस्य । प्रवर्तये भागवतं पुराणं यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्य: ॥ २ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഭാഗവത പുരാണം പ്രസംഗിക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നു; ഇത് സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ മഹർഷിമാർക്ക് നേരിട്ട് ഉപദേശിച്ചതാണ്. ചെറുസുഖത്തിനായി മഹാദുഃഖങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയ മനുഷ്യർക്ക് ആ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് വിരാമം ലഭിക്കാനാണ് ഇത്.

Verse 3

आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम् । विवित्सवस्तत्त्वमत: परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ॥ ३ ॥

മുമ്പൊരിക്കൽ, വിശ്വത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ ആസീനനായ ആദി ഭഗവാൻ ദേവൻ സങ്കർഷണൻ—അകുണ്ഠസത്ത്വമുള്ളവൻ—എന്നവനോട്, പരമപരനായ വാസുദേവന്റെ തത്ത്വം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, കുമാരന്മാരിൽ മുഖ്യനായ സനത്കുമാരനും മറ്റു മഹാമുനികളും നിനക്കുപോലെ തന്നെ കൃത്യമായി ചോദിച്ചു.

Verse 4

स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधमामनन्ति । प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीष- दुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥ ४ ॥

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സങ്കർഷണൻ, പണ്ഡിതർ ‘വാസുദേവൻ’ എന്നു പരമപ്രഭുവായി ആദരിക്കുന്ന സ്വപ്രഭുവിനെ തന്നെ മഹത്തായി മാനിച്ച് ധ്യാനത്തിലായിരുന്നു; മഹർഷികളുടെ അഭ്യുദയാർത്ഥം അദ്ദേഹം താമരനയനങ്ങൾ അല്പം തുറന്ന് വാക്കാരംഭം ചെയ്തു।

Verse 5

स्वर्धुन्युदार्द्रै: स्वजटाकलापै- रुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् । पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्या: सप्रेमनानाबलिभिर्वरार्था: ॥ ५ ॥

അവർ സ്വർഗ്ഗഗംഗയുടെ ജലമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഇറങ്ങി വന്നതിനാൽ അവരുടെ ജടകൾ നനഞ്ഞിരുന്നു; അവർ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾക്ക് അധാരമായ താമരയെ സ്പർശിച്ചു—അതേ താമരയെ അഹിരാജന്റെ പുത്രിമാർ ശ്രേഷ്ഠ വരനെ ആഗ്രഹിച്ചു സ്നേഹത്തോടെ നാനാവിധ അർപ്പണങ്ങളാൽ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 6

मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग- स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञा: । किरीटसाहस्रमणिप्रवेक- प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम् ॥ ६ ॥

സനത്കുമാരൻ മുതലായ നാല് കുമാരന്മാർ, ഭഗവാന്റെ ദിവ്യലീലകൾ അറിയുന്നവർ, സ്നേഹഭരിതമായ തിരഞ്ഞെടുത്ത വാക്കുകളാൽ താളബദ്ധമായി വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു; അപ്പോൾ ആയിരം ഫണങ്ങൾ ഉയർത്തിയ ഭഗവാൻ സങ്കർഷണന്റെ ശിരോമണികളുടെ ദീപ്തി ദിക്കുകളെല്ലാം പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 7

प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन । सनत्कुमाराय स चाह पृष्ट: सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ॥ ७ ॥

ഈ ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതത്തിന്റെ താത്പര്യം ഭഗവത്തമനായ സങ്കർഷണൻ, നിവൃത്തിധർമ്മത്തിൽ രതനായ സനത്കുമാരനോട് പ്രസ്താവിച്ചു; പ്രിയനേ, പിന്നീട് ധൃതവ്രതനായ സാംഖ്യായന മുനി ചോദിച്ചപ്പോൾ സനത്കുമാരൻ സങ്കർഷണനിൽ നിന്ന് കേട്ടതുപോലെ തന്നെ ഭാഗവതം വ്യാഖ്യാനിച്ചു।

Verse 8

सांख्यायन: पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूती: । जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च ॥ ८ ॥

സാംഖ്യായന മുനി പരമഹംസന്മാരിൽ മുഖ്യനായിരുന്നു; അദ്ദേഹം ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതപ്രകാരം ഭഗവാന്റെ വിഭൂതികളെ വിവരണം ചെയ്യുമ്പോൾ, യാദൃച്ഛികമായി എന്റെ ഗുരു പരാശരനും ബൃഹസ്പതിയും—ഇരുവരും അത് ശ്രവിച്ചു।

Verse 9

प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो मुनि: पुलस्त्येन पुराणमाद्यम् । सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय ॥ ९ ॥

പുലസ്ത്യ മുനിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ദയാലുവായ പരാശര മുനി എനിക്ക് പുരാണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ഈ ഭാഗവതം ഉപദേശിച്ചു. വത്സാ, നീ നിത്യവും ശ്രദ്ധയുള്ളവനും എന്റെ അനുഭക്തനുമാകയാൽ, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ നിന്നോട് ഇതു പറയുന്നു.

Verse 10

उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीद् यन्निद्रयामीलितद‍ृङ् न्यमीलयत् । अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एक: कृतक्षण: स्वात्मरतौ निरीह: ॥ १० ॥

അപ്പോൾ ത്രിലോകവും ജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു. ഗർഭോദകശായി വിഷ്ണു ഏകാന്തമായി അനന്തശേഷന്റെ ശയ്യയിൽ ശയിച്ചിരുന്നു; അന്തർശക്തിയിൽ നിദ്രിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും ബാഹ്യശക്തിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് നിർലിപ്തനായിരുന്നു, അവന്റെ കണ്ണുകൾ പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞിരുന്നില്ല.

Verse 11

सोऽन्त:शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्म: कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाण: । उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्य: ॥ ११ ॥

പ്രഭു എല്ലാ ജീവികളെയും അവരുടെ സൂക്ഷ്മശരീരങ്ങളോടുകൂടെ അന്തർശരീരത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ച്, കാലാത്മകമായ ശക്തിയെ ഉണർത്തി, പ്രളയജലത്തിൽ തന്റെ സ്വപദത്തിൽ തന്നെ വസിച്ചു—ഇന്ധനമരത്തിൽ അഗ്നിയുടെ ശക്തി അകത്ത് ഒതുങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 12

चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकानपीतान्दद‍ृशे स्वदेहे ॥ १२ ॥

പ്രഭു തന്റെ സ്വയം ഉണർത്തിയ അന്തർശക്തിയാൽ ജലത്തിൽ നിദ്രിക്കുന്നതുപോലെ ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ ആയിരം ചക്രങ്ങൾ വരെ ശയിച്ചു. കാലശക്തിയാൽ പ്രേരിതമായി ജീവികളുടെ കർമതന്ത്രം വീണ്ടും വികസിക്കുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ ദിവ്യദേഹത്തെ നീലാഭമായി ദർശിച്ചു.

Verse 13

तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टद‍ृष्टे- रन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान् । गुणेन कालानुगतेन विद्ध: सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात् ॥ १३ ॥

സൃഷ്ടിയുടെ സൂക്ഷ്മ വിഷയത്തിൽ പ്രഭുവിന്റെ ദൃഷ്ടി പതിഞ്ഞിരിക്കെ, അകത്തുണ്ടായിരുന്ന ആ സൂക്ഷ്മതത്ത്വം രജോഗുണം മൂലം കലങ്ങി. കാലത്തെ അനുഗമിക്കുന്ന ഗുണത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അത് ഭേദിക്കപ്പെട്ട്, ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, പ്രഭുവിന്റെ നാഭിപ്രദേശത്തെ തുളച്ച് പുറത്തുവന്നു.

Verse 14

स पद्मकोश: सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतिबोधनेन । स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनि: ॥ १४ ॥

ജീവികളുടെ കര്‍മഫലങ്ങളുടെ സമഷ്ടിരൂപമായ ആ പദ്മകുടം പെട്ടെന്നു ഉദിച്ചു; ഭഗവാന്‍ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമ ഇച്ഛയാല്‍ അത് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് പ്രളയത്തിലെ വിശാല ജലത്തെ ശോഷിക്കുവാന്‍ തുടങ്ങി।

Verse 15

तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णु: प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम् । तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ॥ १५ ॥

ആ ലോകപദ്മത്തിലേക്ക് ഭഗവാന്‍ വിഷ്ണു പരമാത്മരൂപത്തില്‍ സ്വയം പ്രവേശിച്ചു; അത് സകല ഗുണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞപ്പോൾ വേദമയനായ വിധാതാവ്—സ്വയംഭൂ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവ്—ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 16

तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकाया- मवस्थितो लोकमपश्यमान: । परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्र- श्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ॥ १६ ॥

പദ്മത്തിന്റെ കർണികയിൽ ഇരുന്നിട്ടും ബ്രഹ്മാവിന് ലോകം കാണാനായില്ല; അതിനാൽ അദ്ദേഹം ആകാശത്തിൽ പരിക്രമിച്ചു, നാലുദിക്കുകളിലേക്കും കണ്ണുകൾ തിരിക്കുമ്പോൾ ദിക്കുകളനുസരിച്ച് നാലു മുഖങ്ങൾ ലഭിച്ചു।

Verse 17

तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण- जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम् । उपाश्रित: कञ्जमु लोकतत्त्वं नात्मानमद्धाविददादिदेव: ॥ १७ ॥

ആ പദ്മത്തിൽ ആശ്രയിച്ച ആദിദേവനായ ബ്രഹ്മാവിന് സൃഷ്ടിതത്ത്വവും പദ്മവും സ്വയംതന്നെയും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാനായില്ല; യുഗാന്തത്തിൽ പ്രളയവായു വീശി ജലത്തെയും പദ്മത്തെയും മഹാ വൃത്താകാര തരംഗങ്ങളിൽ ചുഴറ്റിത്തുടങ്ങി।

Verse 18

क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु । अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैत- दधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ॥ १८ ॥

അജ്ഞാനവശാൽ ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു—ഈ പദ്മത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന ഞാൻ ആരാണ്? ഈ പദ്മം എവിടെ നിന്നാണ് മുളച്ചത്? തീർച്ചയായും താഴെ എന്തോ ഉണ്ട്; ഈ പദ്മം ഉദിച്ച ആധാരം ജലത്തിനുള്ളിലായിരിക്കണം।

Verse 19

स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल- नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश । नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताज: ॥ १९ ॥

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് താമരത്തണ്ടിന്റെ നാളങ്ങളിലൂടെ ജലത്തിനകത്ത് പ്രവേശിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിലേക്കടുത്തിട്ടും താമരയുടെ മൂലം കണ്ടെത്താനായില്ല.

Verse 20

तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥

ഓ വിദുരാ! ഇങ്ങനെ തന്റെ ഉത്ഭവം അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ബ്രഹ്മാവിന് മഹാകാലം എത്തി—വിഷ്ണുവിന്റെ കൈയിലെ ശാശ്വത ചക്രം—ദേഹധാരികളുടെ മനസ്സിൽ മരണഭയം ഉണർത്തുന്നത്.

Verse 21

ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकाम: स्वधिष्ण्यमासाद्य पुन: स देव: । शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीददारूढसमाधियोग: ॥ २१ ॥

പിന്നീട് ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യം ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹം ആ അന്വേഷണമൊഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും തന്റെ ആസനം—താമരയുടെ മുകളിലേക്കു—മടങ്ങി. ശ്വാസം ക്രമേണ നിയന്ത്രിച്ച് ചിത്തം നിവർത്തിച്ച് സമാധിയോഗത്തിൽ ഇരുന്നു.

Verse 22

कालेन सोऽज: पुरुषायुषाभि- प्रवृत्तयोगेन विरूढबोध: । स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभात- मपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम् ॥ २२ ॥

ബ്രഹ്മാവിന്റെ നൂറുവർഷങ്ങളുടെ അവസാനം, ധ്യാനയോഗം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ ബോധം പക്വമായി. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ ഹൃദയത്തിനകത്ത് സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന പരമപുരുഷനെ ദർശിച്ചു; മുമ്പ് മഹാപ്രയത്നത്താലും കാണാനാകാത്തവനെ.

Verse 23

मृणालगौरायतशेषभोग- पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् । फणातपत्रायुतमूर्धरत्न- द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये ॥ २३ ॥

ബ്രഹ്മാവ് കണ്ടു: യുഗാന്തജലത്തിൽ, മൃണാലംപോലെ വെളുത്ത ശേഷനാഗത്തിന്റെ വിശാലദേഹമായ ശയ്യയിൽ, ഏകാകിയായി പരമപുരുഷനായ ഭഗവാൻ ശയിച്ചിരിക്കുന്നു. ശേഷന്റെ ഫണങ്ങളിൽ പതിച്ച രത്നങ്ങളുടെ കാന്തി ആ പ്രദേശത്തെ ഇരുട്ട് അകറ്റി പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 24

प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रे: सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्‍ममूर्ध्न: । रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्‌घ्रि पाङ्‌घ्रे : ॥ २४ ॥

ഭഗവാന്റെ ദിവ്യദേഹകാന്തി ഹരിതോപലപർവ്വതത്തിന്റെ ശോഭയെയും പരിഹസിച്ചു. സന്ധ്യാമേഘങ്ങൾ അണിയിച്ച ആ പ്രവാളപർവ്വതം എത്ര മനോഹരമായാലും, ഭഗവാന്റെ പീതാംബരം അതിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായി തിളങ്ങി. ശിഖരത്തിലെ സ്വർണ്ണവും രത്നജടിതമായ ഭഗവാന്റെ ശിരോഭൂഷണത്തിന് മുമ്പിൽ മങ്ങിപ്പോയി. ജലപാതങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, പുഷ്പവൈഭവം മാലകളെപ്പോലെ തോന്നിയെങ്കിലും, രത്ന-മുത്ത്, തുളസിദളം, പുഷ്പമാല എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഭഗവാന്റെ മഹാരൂപവും ഭുജങ്ങളും പാദങ്ങളും ആ ദൃശ്യത്തെ തന്നെ മികവുറ്റതാക്കി.

Verse 25

आयामतो विस्तरत: स्वमान- देहेन लोकत्रयसंग्रहेण । विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ॥ २५ ॥

നീളത്തിലും വീതിയിലും അനന്തമായ അവിടുത്തെ സ്വപ്രകാശ ദിവ്യദേഹം ഊർദ്ധ്വ, മധ്യ, അധോ—മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും തന്റെ ഉള്ളിൽ ഉൾക്കൊണ്ട് വ്യാപിച്ചിരുന്നു. അപൂർവ വസ്ത്രങ്ങളും വൈവിധ്യമാർന്ന ദിവ്യാഭരണങ്ങളും അവിടുത്തെ രൂപത്തെ സ്വയം തേജോമയമാക്കി, യഥോചിത അലങ്കാരത്തോടെ പരമശ്രീയിൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 26

पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गै- रभ्यर्चतां कामुदुघाङ्‌घ्रि पद्मम् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु- मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम् ॥ २६ ॥

ഭൗതിക മലിനതയില്ലാത്ത ശുദ്ധഭക്തിയോടെ ഏകാന്തമാർഗ്ഗത്തിൽ അവനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കു പ്രഭുവിന്റെ പദ്മപാദങ്ങൾ എല്ലാ വരങ്ങളും നല്കുന്നവയാണ്. പ്രഭു കരുണയാൽ തന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഉയർത്തി കാണിച്ചു; ചന്ദ്രസമമായ നഖങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന ദിവ്യകിരണങ്ങൾ ആ പാദത്തിലെ വിരലുകളെ പുഷ്പത്തിന്റെ മനോഹര ദളങ്ങളെന്നപോലെ ദീപ്തമാക്കി.

Verse 27

मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ॥ २७ ॥

ലോകങ്ങളുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന മധുരസ്മിതമുള്ള മുഖത്തോടെ ഭഗവാൻ ഭക്തരുടെ സേവനം അംഗീകരിച്ചു. മിന്നുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ അവിടുത്തെ മുഖം, ചുവന്ന അധരങ്ങളുടെ പ്രകാശം, മനോഹരമായ നാസികയും ഭ്രൂവുകളും ചേർന്ന് അത്യന്തം ഹൃദയഹാരിയായി തിളങ്ങി; ആ സ്മിതം ഭക്തരുടെ വ്യഥയെ ശമിപ്പിച്ചു.

Verse 28

कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे । हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्ष:स्थलवल्लभेन ॥ २८ ॥

പ്രിയ വിദുരാ! ഭഗവാന്റെ അരക്കെട്ട് കടമ്പപ്പൂവിന്റെ കേശരധൂളിപോലെ മഞ്ഞ വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച മേഘല അതിനെ ചുറ്റിയിരുന്നു. അവിടുത്തെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീവത്സചിഹ്നം പ്രകാശിച്ചു; അളവറ്റ മൂല്യമുള്ള ഹാരം ആ വക്ഷത്തെ കൂടുതൽ വിഭൂഷിതമാക്കി.

Verse 29

परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक- पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । अव्यक्तमूलं भुवनाङ्‌घ्रि पेन्द्र- महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ॥ २९ ॥

ചന്ദനവൃക്ഷം സുഗന്ധപുഷ്പശാഖകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ ദിവ്യദേഹം അമൂല്യ മണിമുത്തുകളും കെയൂരാദി ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു. അദ്ദേഹം സ്വയംസ്ഥിതൻ, ലോകാധിപതി; അനന്തശേഷന്റെ ഫണങ്ങളുടെ ഛത്രചായയിൽ ആവൃതനായിരുന്നു।

Verse 30

चराचरौको भगवन्महीध्र- महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । किरीटसाहस्रहिरण्यश‍ृङ्ग- माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ ३० ॥

ഭഗവാൻ ചരാചര സകല ജീവികൾക്കും ആശ്രയധാമമായി മഹാപർവ്വതംപോലെ നിലകൊണ്ടു. അനന്തശേഷൻ അവന്റെ സഖാ-സേവകനായതിനാൽ അദ്ദേഹം നാഗങ്ങളുടെ മിത്രൻ. പർവ്വതത്തിലെ ആയിരം സ്വർണ്ണശിഖരങ്ങൾപോലെ അനന്തന്റെ സ്വർണ്ണകിരീടധാരിയായ ഫണങ്ങൾ ദൃശ്യമായി; കൌസ്തുഭാദി രത്നങ്ങളാൽ അവന്റെ ദിവ്യദേഹം രത്നഗർഭമായി തിളങ്ങി. പ്രളയജലത്തിൽ അദ്ദേഹം ചിലപ്പോൾ നിമഗ്നനായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 31

निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्वग्‍न्यगमं त्रिधामभि: परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम् ॥ ३१ ॥

ബ്രഹ്മദേവൻ പർവ്വതാകാരമായ ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ—ഇവൻ ഹരി, പരമപുരുഷൻ തന്നെയെന്ന് നിശ്ചയിച്ചു. അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിലെ വനമാല മധുരഗാനത്തിൽ വേദജ്ഞാനമയമായ കീർത്തി പാടിക്കൊണ്ട് അത്യന്തം ശോഭിച്ചു. സുധർശനചക്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ അദ്ദേഹം ആയതിനാൽ സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, വായു, അഗ്നി മുതലായവർക്കും അവനെ സമീപിക്കാനായില്ല।

Verse 32

तर्ह्येव तन्नाभिसर:सरोज- मात्मामम्भ: श्वसनं वियच्च । ददर्श देवो जगतो विधाता नात: परं लोकविसर्गद‍ृष्टि: ॥ ३२ ॥

അപ്പോൾ തന്നെ ജഗദ്വിധാതാവായ ബ്രഹ്മദേവൻ ഭഗവാനെ കണ്ടതോടൊപ്പം സൃഷ്ടിയിലേക്കും ദൃഷ്ടി നീട്ടി. വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിലെ സരോവർ, അതിലെ താമര, പ്രളയജലം, ഉണക്കുന്ന വായു, ആകാശം—ഇവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യക്ഷമായി ദൃശ്യമായി; സൃഷ്ടിദൃഷ്ടി ഇതിന് അപ്പുറം നീങ്ങിയില്ല।

Verse 33

स कर्मबीजं रजसोपरक्त: प्रजा: सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा । अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्य- मव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा ॥ ३३ ॥

രജോഗുണം നിറഞ്ഞതോടെ ബ്രഹ്മദേവനിൽ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണർന്നു. ഭഗവാൻ സൂചിപ്പിച്ച സൃഷ്ടികാരണങ്ങളെ കണ്ട ശേഷം അദ്ദേഹം ദ്വിതീയസർഗത്തിലേക്ക് ഉന്മുഖനായി, സൃഷ്ടിഭാവത്തിന്റെ പാതയിൽ നിലകൊണ്ട് സ്തുത്യനായ ആ പ്രഭുവിന് വിനീതപ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി।