Adhyaya 5
Vidura’s Questions on Devotion and Sarga; Maitreya Begins the Account of Creation
പരമാർത്ഥം അന്വേഷിച്ച് തീർത്ഥയാത്ര തുടരുന്ന വിദുരൻ ഗംഗയുടെ ഉദ്ഗമപ്രദേശത്ത് എത്തി മൈത്രേയ മുനിയെ സമീപിക്കുന്നു. കർമഫലസുഖവാഗ്ദാനം അദ്ദേഹം നിരസിച്ച്—കർമം ദുഃഖം മാത്രമേ വർധിപ്പിക്കൂ—എന്ന് പറഞ്ഞു, ഹൃദയസ്ഥനായ ഭഗവാനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന ഭക്തിയും വേദതത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഉപദേശവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ അവതാരങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധ വിവരണം, സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമവും ലോകഭരണവും, ജീവികളുടെ ജാതി-നാമ-രൂപ വൈവിധ്യവും വർണാശ്രമാദി സാമൂഹിക പദവിവ്യത്യാസങ്ങളും അദ്ദേഹം ചോദിക്കുന്നു. മൈത്രേയൻ വിദുരനെ ആദരിച്ചു അവന്റെ ദിവ്യബന്ധം സൂചിപ്പിച്ച് സൃഷ്ടിക്രമം ആരംഭിക്കുന്നു—സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ഭഗവാൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; മായ ദൃശ്യശക്തിയാണ്; കാലാധീനമായി പുരുഷൻ പ്രകൃതിയെ ഗർഭീകരിക്കുന്നു; മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ത്രിഗുണാത്മക അഹങ്കാരം, അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശബ്ദത്തിൽ നിന്ന് പൃഥ്വിവരെ ഭൂതതത്ത്വങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ദേവതകൾ തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങളിൽ അശക്തരായി ഭഗവദ്പാദപദ്മാശ്രയം സ്വീകരിച്ച് സ്തുതി ചെയ്ത് സേവാനിർദ്ദേശം തേടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ അധ്യായം തുടർന്നുള്ള വിശദമായ സർഗവിവരണത്തിന് പാതയൊരുക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
श्री शुक उवाच द्वारि द्युनद्या ऋषभ: कुरूणां मैत्रेयमासीनमगाधबोधम् । क्षत्तोपसृत्याच्युतभावसिद्ध: पप्रच्छ सौशील्यगुणाभितृप्त: ॥ १ ॥
ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ വിദുരൻ, അച്യുതഭക്തിയിൽ സിദ്ധനായി, ദിവ്യഗംഗയുടെ ദ്വാരമായ (ഹരിദ്വാർ) സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ അഗാധബോധനായ മഹർഷി മൈത്രേയൻ ആസീനനായിരുന്നു. സൗശീല്യഗുണങ്ങളിൽ തൃപ്തനായ വിദുരൻ സമീപിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്തു।
Verse 2
विदुर उवाच सुखाय कर्माणि करोति लोको न तै: सुखं वान्यदुपारमं वा । विन्देत भूयस्तत एव दु:खं यदत्र युक्तं भगवान् वदेन्न: ॥ २ ॥
വിദുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹർഷേ, ലോകം സുഖത്തിനായി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ അവയാൽ യഥാർത്ഥ സുഖമോ തൃപ്തിയോ ദുഃഖശമനമോ ലഭിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് ദുഃഖം കൂടുന്നു. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ സുഖത്തിനായി എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്ന് ദയവായി ഉപദേശിക്കണം.
Verse 3
जनस्य कृष्णाद्विमुखस्य दैवा- दधर्मशीलस्य सुदु:खितस्य । अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ॥ ३ ॥
ഹേ പ്രഭോ, കൃഷ്ണനോട് വിമുഖരായി ദൈവവശാൽ അധർമ്മത്തിൽ പതിഞ്ഞ് അത്യന്തം ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യാനാണ് ജനാർദനന്റെ കല്യാണകരമായ ഭക്തർ ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
Verse 4
तत्साधुवर्यादिश वर्त्म शं न: संराधितो भगवान् येन पुंसाम् । हृदि स्थितो यच्छति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्त्वाधिगमं पुराणम् ॥ ४ ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ സാധുശ്രേഷ്ഠാ, ഭഗവാൻ പ്രസന്നനാകുന്ന വിധത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രേയസ്സിന്റെ മാർഗം ഉപദേശിക്കണം. അവൻ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ച്, ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധരായവർക്ക് അകത്തുനിന്നുതന്നെ പുരാതന വൈദിക തത്ത്വജ്ഞാനം നൽകുന്നു.
Verse 5
करोति कर्माणि कृतावतारो यान्यात्मतन्त्रो भगवांस्त्र्यधीश: । यथा ससर्जाग्र इदं निरीह: संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते ॥ ५ ॥
ഹേ മഹർഷേ, ദയവായി വിവരണം ചെയ്യുക—ത്രിലോകാധീശനും സ്വതന്ത്രനും നിർഇഹനുമായ ഭഗവാൻ അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഏതു ഏതു ലീലാകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; കൂടാതെ ആദിയിൽ ഈ ജഗത്ത് എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ച്, അതിന്റെ നിലനില്പിനായി നിയമബദ്ധമായ ക്രമം എങ്ങനെ സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 6
यथा पुन: स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्ति: । योगेश्वराधीश्वर एक एत- दनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत् ॥ ६ ॥
അവൻ തന്റെ തന്നെ ‘ഖ’—ആകാശരൂപമായ അന്തർസ്ഥാനത്തിൽ സകല സൃഷ്ടിയെയും സ്ഥാപിച്ച് ഗുഹയിൽ ശയിക്കുന്നു; പരിപാലനത്തിനായി അവന് പരിശ്രമം വേണ്ട, കാരണം അവൻ യോഗേശ്വരന്മാരുടെയും അധീശ്വരനായ ഏകപ്രഭു. ഈ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിച്ച് പലവിധ ജീവരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും, ജീവന്മാരിൽ നിന്ന് അവൻ പൂർണ്ണമായും വ്യത്യസ്തൻ.
Verse 7
क्रीडन् विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षेमाय कर्माण्यवतारभेदै: । मनो न तृप्यत्यपि शृण्वतां न: सुश्लोकमौलेश्चरितामृतानि ॥ ७ ॥
ഭഗവാൻ വിവിധ അവതാരഭേദങ്ങളാൽ ദ്വിജന്മാർക്കും പശുക്കൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ക്ഷേമത്തിനായി ലീലാകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നു. നാം തുടർച്ചയായി കേട്ടാലും അവന്റെ ദിവ്യചരിതാമൃതം മനസ്സിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നില്ല।
Verse 8
यैस्तत्त्वभेदैरधिलोकनाथो लोकानलोकान् सह लोकपालान् । अचीक्लृपद्यत्र हि सर्वसत्त्व- निकायभेदोऽधिकृत: प्रतीत: ॥ ८ ॥
തത്ത്വഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സർവ്വലോകനാഥൻ ലോകങ്ങളും വാസസ്ഥലങ്ങളും അവയുടെ രാജാക്കളെയും പാലകരെയും സൃഷ്ടിച്ചു. ജീവികൾ ഗുണവും കര്മ്മവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങളായി നിയുക്തരായിരിക്കുന്നു।
Verse 9
येन प्रजानामुत आत्मकर्म- रूपाभिधानां य भिदां व्यधत्त । नारायणो विश्वसृगात्मयोनि- रेतच्च नो वर्णय विप्रवर्य ॥ ९ ॥
ഹേ വിപ്രവര്യാ! വിശ്വസ്രഷ്ടാവും സ്വയംപര്യാപ്തനുമായ നാരായണൻ ജീവികളുടെ സ്വഭാവം, കര്മ്മം, രൂപം, ലക്ഷണം, നാമം എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് ദയവായി വിവരിക്കൂ।
Verse 10
परावरेषां भगवन् व्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुखादभीक्ष्णम् । अतृप्नुम क्षुल्लसुखावहानां तेषामृते कृष्णकथामृतौघात् ॥ १० ॥
ഹേ ഭഗവൻ! വ്യാസദേവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ നിലകളും വ്രതങ്ങളും ഞാൻ പലവട്ടം കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ചെറുസുഖം തരുന്ന ആ വിഷയങ്ങളിൽ ഞാൻ തൃപ്തനായി; എന്നാൽ കൃഷ്ണകഥാമൃതത്തിന്റെ പ്രവാഹമില്ലാതെ ഒന്നും മനസ്സിനെ നിറയ്ക്കുന്നില്ല।
Verse 11
कस्तृप्नुयात्तीर्थपदोऽभिधानात् सत्रेषु व: सूरिभिरीड्यमानात् । य: कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरतिं छिनत्ति ॥ ११ ॥
തീർത്ഥപദനായ പ്രഭുവിന്റെ നാമം മതിയായി ശ്രവിക്കാതെ ആര് തൃപ്തനാകും? മഹർഷികളും ഭക്തരും യജ്ഞസത്രങ്ങളിൽ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവന്റെ കഥ ചെവിയുടെ വഴിയായി കടന്ന് ഗൃഹാസക്തിയുടെ ബന്ധനം മുറിച്ചെറിയുന്നു।
Verse 12
मुनिर्विवक्षुर्भगवद्गुणानां सखापि ते भारतमाह कृष्ण: । यस्मिन्नृणां ग्राम्यसुखानुवादै- र्मतिर्गृहीता नु हरे: कथायाम् ॥ १२ ॥
ഹേ ഭാരതാ! നിന്റെ സഖനായ മുനി കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസൻ മഹാഭാരതത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ വർണ്ണിച്ചു; ജനങ്ങളുടെ ലൗകികകഥാസക്തി വഴിയായി അവരുടെ മനസ്സ് കൃഷ്ണകഥയിലേക്കു തിരിക്കലാണ് ലക്ഷ്യം.
Verse 13
सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिमन्यत्र करोति पुंस: । हरे: पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदु:खाप्ययमाशु धत्ते ॥ १३ ॥
ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി കൃഷ്ണകഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനിൽ മറ്റു കാര്യങ്ങളോടുള്ള വിരക്തി ക്രമേണ വർധിക്കുന്നു; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ നിരന്തരം സ്മരിച്ച് പരമാനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഭക്തന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും ഉടൻ അകലുന്നു.
Verse 14
ताञ्छोच्यशोच्यानविदोऽनुशोचे हरे: कथायां विमुखानघेन । क्षिणोति देवोऽनिमिषस्तु येषा- मायुर्वृथावादगतिस्मृतीनाम् ॥ १४ ॥
ഹേ മുനേ! പാപപ്രവൃത്തികളാൽ ഹരികഥയിൽ നിന്ന് വിമുഖരായി മഹാഭാരതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അറിയാത്തവർ ദയനീയരാണ്; ഞാനും അവരെ കരുണിക്കുന്നു, കാരണം തർക്കവാദം, കൽപ്പിത ലക്ഷ്യങ്ങൾ, വിവിധ കർമ്മകാണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവയിൽ മുങ്ങി അനിമിഷകാലം അവരുടെ ആയുസ്സ് വ്യർഥമായി ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 15
तदस्य कौषारव शर्मदातु- र्हरे: कथामेव कथासु सारम् । उद्धृत्य पुष्पेभ्य इवार्तबन्धो शिवाय न: कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ १५ ॥
ഹേ മൈത്രേയാ, ഹേ ആർതബന്ധുവേ! എല്ലാ കഥകളുടെയും സാരം ഹരികഥ മാത്രമാണ്; അത് ലോകത്തിന് മംഗളകരം. അതിനാൽ തേൻചീറ്റി പൂക്കളിൽ നിന്ന് തേൻ ശേഖരിക്കുന്നതുപോലെ സാരം എടുത്ത് തീർത്ഥകീർത്തി ഭഗവാന്റെ മഹിമ ഞങ്ങൾക്ക് കീർത്തനം ചെയ്യുക.
Verse 16
स विश्वजन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतार: प्रगृहीतशक्ति: । चकार कर्माण्यतिपूरुषाणि यानीश्वर: कीर्तय तानि मह्यम् ॥ १६ ॥
വിശ്വത്തിന്റെ ജനനം, നിലനിൽപ്പ്, സംഹാരം എന്നിവയ്ക്കായി സമ്പൂർണ്ണ ശക്തിയോടെ അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച പരമനിയന്ത്രകനായ ഭഗവാന്റെ അതിമാനുഷ ദിവ്യകർമ്മങ്ങൾ ദയവായി എനിക്ക് കീർത്തനം ചെയ്യുക.
Verse 17
श्री शुक उवाच स एवं भगवान् पृष्ट: क्षत्त्रा कौषारवो मुनि: । पुंसां नि:श्रेयसार्थेन तमाह बहुमानयन् ॥ १७ ॥
ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—വിദുരന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് മഹർഷി മൈത്രേയൻ അദ്ദേഹത്തെ മഹത്തായി ആദരിച്ചു, സർവ്വജനങ്ങളുടെ പരമക്ഷേമത്തിനായി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 18
मैत्रेय उवाच साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साध्वनुगृह्णता । कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनोऽधोक्षजात्मन: ॥ १८ ॥
ശ്രീ മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സാദു വിദുരാ! നീ ചോദിച്ചത് അത്യുത്തമം. ലോകങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും അധോക്ഷജനെ ധ്യാനിക്കുന്ന നിന്റെ മനസ്സിന്റെ കീർത്തി പരത്തുകയും ചെയ്ത് നീ ലോകത്തിനും എനിക്കും ഉപകാരമായി।
Verse 19
नैतच्चित्रं त्वयि क्षत्तर्बादरायणवीर्यजे । गृहीतोऽनन्यभावेन यत्त्वया हरिरीश्वर: ॥ १९ ॥
ഹേ ക്ഷത്താ (വിദുരാ)! നീ ബാദരായണ വ്യാസന്റെ വീര്യത്തിൽ ജനിച്ചവൻ; അതുകൊണ്ട് അനന്യഭാവത്തോടെ ഹരി-ഈശ്വരനെ സ്വീകരിച്ചതിൽ അത്ഭുതമില്ല।
Verse 20
माण्डव्यशापाद्भगवान् प्रजासंयमनो यम: । भ्रातु: क्षेत्रे भुजिष्यायां जात: सत्यवतीसुतात् ॥ २० ॥
മാണ്ടവ്യ മുനിയുടെ ശാപം മൂലം പ്രജാസംയമകനായ ഭഗവാൻ യമരാജൻ ആയിരുന്ന നീ ഇപ്പോൾ വിദുരനായി. സത്യവതീപുത്രനായ വ്യാസദേവൻ സഹോദരന്റെ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭുജിഷ്യാ (പാലിത ഭാര്യ)യുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നെ ജനിപ്പിച്ചു।
Verse 21
भवान् भगवतो नित्यं सम्मत: सानुगस्य ह । यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद्भगवान् व्रजन् ॥ २१ ॥
നീ ഭഗവാന്റെ നിത്യ അനുചരന്മാരിൽ ഒരാളാണ്; അതുകൊണ്ട് അവൻ നിന്നെ പ്രിയനായി അംഗീകരിക്കുന്നു. നിനക്ക് ജ്ഞാനോപദേശം നൽകുവാൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ എനിക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകിയതു।
Verse 22
अथ ते भगवल्लीला योगमायोरुबृंहिता: । विश्वस्थित्युद्भवान्तार्था वर्णयाम्यनुपूर्वश: ॥ २२ ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു ഭഗവാന്റെ ലീലകൾ ക്രമമായി വിവരിക്കും; അവന്റെ യോഗമായ വ്യാപിച്ചു ലോകസൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, പ്രളയം എന്നിവയുടെ ഗൂഢാർത്ഥം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।
Verse 23
भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभु: । आत्मेच्छानुगतावात्मा नानामत्युपलक्षण: ॥ २३ ॥
സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ദ്വിതീയരഹിതനായി ഭഗവാൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ—സകല ജീവികളുടെ അധിപതി। അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ സൃഷ്ടി സാധ്യമാകുന്നു; അവസാനം എല്ലാം അവനിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു; ആ പരമാത്മാവ് പല നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 24
स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् दृश्यमेकराट् । मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ॥ २४ ॥
അപ്പോൾ സർവ്വത്തിന്റെയും ഏകാധിപനായ ഭഗവാൻ മാത്രമേ ദർശകനായിരുന്നുള്ളൂ; ദൃശ്യമെന്നൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ശക്തി നിദ്രാവസ്ഥയിൽ ആയതിനാൽ അവൻ സ്വയം അപൂർണ്ണനെന്നപോലെ കരുതിയെങ്കിലും, അന്തർശക്തി പ്രകടമായിരുന്നു।
Verse 25
सा वा एतस्य संद्रष्टु: शक्ति: सदसदात्मिका । माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे विभु: ॥ २५ ॥
ഭഗവാൻ ദർശകനാണ്; ദൃശ്യമാകുന്നതെല്ലാം അവന്റെ ബാഹ്യശക്തി, അത് കാരണവും കാര്യവും ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മഹാഭാഗ്യനായ വിദുരാ, ഈ ബാഹ്യശക്തിയെയാണ് ‘മായ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അവളുടെ മുഖാന്തിരം തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത ഭൗതിക ലോകം നിർമ്മിതമായത്।
Verse 26
कालवृत्त्या तु मायायां गुणमय्यामधोक्षज: । पुरुषेणात्मभूतेन वीर्यमाधत्त वीर्यवान् ॥ २६ ॥
കാലചക്രത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ ഗുണമയമായ മായയിൽ അധോക്ഷജ ഭഗവാൻ തന്റെ പുരുഷാവതാരരൂപമായ (പൂർണ്ണാംശ) വിപുലീകരണത്തിലൂടെ ബീജശക്തി നിക്ഷേപിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ജീവികൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।
Verse 27
ततोऽभवन् महत्तत्त्वमव्यक्तात्कालचोदितात् । विज्ञानात्मात्मदेहस्थं विश्वं व्यञ्जंस्तमोनुद: ॥ २७ ॥
അനന്തരം ശാശ്വതകാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തത്ത്വം പ്രത്യക്ഷമായി. ആ മഹത്തത്ത്വത്തിൽ ശുദ്ധസത്ത്വസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ദിവ്യദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിശ്വപ്രകടനത്തിന്റെ വിത്തുകൾ നിക്ഷേപിച്ച് തമസ് നീക്കി.
Verse 28
सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचर: । आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ २८ ॥
ആ മഹത്തത്ത്വവും അംശ-ഗുണ-കാലസ്വരൂപമായി ഭഗവാന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരമാണ്. സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ഇച്ഛയാൽ അത് തന്നെ തന്നെ പല രൂപങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഈ വിശ്വസൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായി.
Verse 29
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । कार्यकारणकर्त्रात्मा भूतेन्द्रियमनोमय: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ २९ ॥
മഹത്തത്ത്വത്തിന്റെ വികാരത്തിൽ നിന്ന് അഹന്തത്ത്വം ജനിച്ചു. അത് കാരണം, കാര്യം, കർത്താവ്—ഇവയായി ത്രിരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഭൂതങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ് എന്നീ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. അഹങ്കാരം ഗുണപ്രകാരം—വൈകാരിക (സാത്ത്വിക), തൈജസ (രാജസ), താമസ—ത്രിവിധം.
Verse 30
अहंतत्त्वाद्विकुर्वाणान्मनो वैकारिकादभूत् । वैकारिकाश्च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यत: ॥ ३० ॥
അഹന്തത്ത്വത്തിന്റെ വികാരം സത്ത്വഗുണവുമായി ചേർന്നപ്പോൾ വൈകാരികമായ മനസ് ഉദിച്ചു. ലോകവിഷയങ്ങളെ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദേവതകളും അതേ വൈകാരിക സിദ്ധാന്തത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.
Verse 31
तैजसानीन्द्रियाण्येव ज्ञानकर्ममयानि च ॥ ३१ ॥
തൈജസ (രാജസ) അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും കർമത്തിന്റെയും ഉപകരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ തത്ത്വചിന്തയിലെ ഊഹജ്ഞാനവും ഫലാകാംക്ഷയുള്ള കർമവും പ്രധാനമായും രജോഗുണപ്രധാനമാണ്.
Verse 32
तामसो भूतसूक्ष्मादिर्यत: खं लिङ्गमात्मन: ॥ ३२ ॥
താമസ അഹങ്കാരത്തിന്റെ വികാരത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദ-തന്മാത്ര ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് ആകാശം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അത് പരമാത്മാവിന്റെ സൂചകമായ ലിംഗരൂപ പ്രതീകം ആകുന്നു.
Verse 33
कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभ: । नभसोऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन्निर्ममेऽनिलम् ॥ ३३ ॥
കാലവും മായാംശവും ചേർന്ന ആകാശത്തെ ഭഗവാൻ ദൃഷ്ടിയാൽ സ്പർശിച്ചു; അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സ്പർശ-തന്മാത്ര ഉദ്ഭവിച്ചു, അതിന്റെ വികാരത്തിൽ നിന്ന് വായു പിറന്നു.
Verse 34
अनिलोऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वित: । ससर्ज रूपतन्मात्रं ज्योतिर्लोकस्य लोचनम् ॥ ३४ ॥
അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള വായു ആകാശത്തോടൊപ്പം വികരിച്ച് രൂപ-തന്മാത്ര സൃഷ്ടിച്ചു; ആ രൂപഗ്രഹണം പിന്നെ ജ്യോതി (വിദ്യുതി) ആയി ലോകത്തിന്റെ കണ്ണായി.
Verse 35
अनिलेनान्वितं ज्योतिर्विकुर्वत्परवीक्षितम् । आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगत: ॥ ३५ ॥
വായുവോടു ചേർന്ന ജ്യോതി വികരിച്ച് പരമന്റെ ദൃഷ്ടിയാൽ അഭിഷിക്തമായപ്പോൾ, കാലവും മായാംശവും ചേർന്ന് രസഗുണമയമായ ജലം സൃഷ്ടപ്പെട്ടു.
Verse 36
ज्योतिषाम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वद्ब्रह्मवीक्षितम् । महीं गन्धगुणामाधात्कालमायांशयोगत: ॥ ३६ ॥
ജ്യോതിയിൽ നിന്നുണ്ടായ ജലം വികരിച്ച് ബ്രഹ്മൻ (ഭഗവാൻ) ദൃഷ്ടിയാൽ അഭിഷിക്തമായപ്പോൾ, കാലവും മായാംശവും ചേർന്ന് അത് ഗന്ധഗുണം പ്രധാനമായ ഭൂമിയായി മാറി.
Verse 37
भूतानां नभ आदीनां यद्यद्भव्यावरावरम् । तेषां परानुसंसर्गाद्यथासंख्यं गुणान् विदु: ॥ ३७ ॥
ഹേ സൗമ്യനേ, ആകാശം മുതലായി ഭൂമിവരെ ഉള്ള എല്ലാ ഭൂതതത്ത്വങ്ങളിലും കാണുന്ന ഉന്നത-അധമ ഗുണങ്ങൾ പരമപുരുഷ ഭഗവാന്റെ കൃപാദൃഷ്ടിയുടെ അന്തിമ സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ ക്രമമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നവയാണ്।
Verse 38
एते देवा: कला विष्णो: कालमायांशलिङ्गिन: । नानात्वात्स्वक्रियानीशा: प्रोचु: प्राञ्जलयो विभुम् ॥ ३८ ॥
ഈ ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിസമ്പന്ന കലകളാണ്; ബാഹ്യമായയിൽ കാലരൂപം ധരിച്ച അവന്റെ അംശങ്ങൾ. വിവിധ ബ്രഹ്മാണ്ഡകാര്യങ്ങളിൽ നിയുക്തരായിട്ടും നിർവ്വഹിക്കാൻ കഴിയാതെ, കൈകൂപ്പി അവർ വിഭു പ്രഭുവിനെ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 39
देवा ऊचु: नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्नतापोपशमातपत्रम् । यन्मूलकेता यतयोऽञ्जसोरु- संसारदु:खं बहिरुत्क्षिपन्ति ॥ ३९ ॥
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, ശരണാഗതരുടെ താപദുഃഖങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്ന കുടപോലെ ഉള്ള നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ പദാരവിന്ദങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങൾ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു. ആ മൂലാശ്രയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യതിമാർ സംസാരത്തിന്റെ മഹാദുഃഖം എളുപ്പത്തിൽ പുറത്തേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു.
Verse 40
धातर्यदस्मिन् भव ईश जीवा- स्तापत्रयेणाभिहता न शर्म । आत्मन्लभन्ते भगवंस्तवाङ्घ्रि- च्छायां सविद्यामत आश्रयेम ॥ ४० ॥
ഹേ ധാതാവേ, ഹേ ഈശ്വരാ, ഈ ഭവത്തിൽ ജീവികൾ ത്രിവിധ താപങ്ങളാൽ പീഡിതരായി ഒരിക്കലും സുഖം കണ്ടെത്തുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭഗവൻ, ജ്ഞാനസമ്പന്നമായ നിങ്ങളുടെ പാദഛായയെ ഞങ്ങൾ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഞങ്ങളും അതേ ശരണത്തിലേക്ക് വരുന്നു.
Verse 41
मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनीडै- श्छन्द:सुपर्णैऋर्षयो विविक्ते । यस्याघमर्षोदसरिद्वराया: पदं पदं तीर्थपद: प्रपन्ना: ॥ ४१ ॥
വേദങ്ങളെന്ന ചിറകുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നിർമലബുദ്ധിയുള്ള ഋഷിമാർ ഏകാന്തത്തിൽ നിങ്ങളുടെ മുഖപദ്മത്തിന്റെ കൂടിനെ അന്വേഷിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളുടെ തീർത്ഥമായ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ, പാപനാശിനിയായ ശ്രേഷ്ഠ നദിയായ ഗംഗയെ ആശ്രയിച്ച്, ഓരോ പടിയിലും അവർ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 42
यच्छ्रद्धया श्रुतवत्या य भक्त्या संमृज्यमाने हृदयेऽवधाय । ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा व्रजेम तत्तेऽङ्घ्रिसरोजपीठम् ॥ ४२ ॥
ശ്രദ്ധയോടും ഭക്തിയോടും കൂടി നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ ആകാംക്ഷയോടെ ശ്രവിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ഉടൻ ജ്ഞാനപ്രകാശം പ്രാപിക്കുന്നു; വൈരാഗ്യബലത്തിൽ ശാന്തനാകുന്നു. അതിനാൽ നിന്റെ താമരപ്പാദാശ്രയം നാം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 43
विश्वस्य जन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते । व्रजेम सर्वे शरणं यदीश स्मृतं प्रयच्छत्यभयं स्वपुंसाम् ॥ ४३ ॥
ഹേ ഈശാ! ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയം എന്നിവയ്ക്കായി നീ അവതാരങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ ശരണം തേടുന്നു. നിന്റെ സ്മരണം ഭക്തർക്കു സ്മൃതി, ധൈര്യം, അഭയം നൽകുന്നു.
Verse 44
यत्सानुबन्धेऽसति देहगेहे ममाहमित्यूढदुराग्रहाणाम् । पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्यां भजेम तत्ते भगवन् पदाब्जम् ॥ ४४ ॥
ഹേ ഭഗവാനേ! ക്ഷണഭംഗുരമായ ദേഹം, ഗൃഹം, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവയോടുള്ള ആസക്തിയിൽ ‘എന്റെ’ ‘ഞാൻ’ എന്ന ദുർഗ്രഹത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ, സ്വന്തം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളെയും കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ നിന്റെ താമരപ്പാദാശ്രയം സ്വീകരിക്കുന്നു.
Verse 45
तान् वै ह्यसद्वृत्तिभिरक्षिभिर्ये पराहृतान्तर्मनस: परेश । अथो न पश्यन्त्युरुगाय नूनं ये ते पदन्यासविलासलक्ष्या: ॥ ४५ ॥
ഹേ പരേശാ, ഉരുഗായാ! ബാഹ്യ ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ട് അന്തർദൃഷ്ടി മങ്ങിയ അപരാധികൾ നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളെ കാണുന്നില്ല; എന്നാൽ നിന്റെ ശുദ്ധഭക്തർ—നിന്റെ ദിവ്യലീലകളിലെ പാദന്യാസം മാത്രമേ ലക്ഷ്യമുള്ളൂ—അവയെ ദർശിക്കുന്നു.
Verse 46
पानेन ते देव कथासुधाया: प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये । वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुरकुण्ठधिष्ण्यम् ॥ ४६ ॥
ഹേ ദേവാ! നിന്റെ കഥാസുധ പാനം ചെയ്ത്, ഗൗരവമുള്ള ഭക്തി വർധിച്ചതിനാൽ ഹൃദയം നിർമ്മലമായവർ, വൈരാഗ്യത്തിന്റെ സാരവും ജ്ഞാനബോധവും പ്രാപിച്ച്, എളുപ്പത്തിൽ ആത്മീയ ആകാശത്തിലെ വൈകുണ്ഠധാമത്തെ എത്തുന്നു.
Verse 47
तथापरे चात्मसमाधियोग- बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् । त्वामेव धीरा: पुरुषं विशन्ति तेषां श्रम: स्यान्न तु सेवया ते ॥ ४७ ॥
മറ്റുചില ധീരർ ആത്മസമാധി-യോഗബലത്തോടെ പ്രകൃതിയുടെ ബലിഷ്ഠ ഗുണങ്ങളെ ജയിച്ച് നിന്നിലേക്കുതന്നെ പുരുഷനായി പ്രവേശിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവർക്കു വലിയ ക്ലേശം, ഭക്തൻ നിന്റെ സേവയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ അത്തരം ദുഃഖം അനുഭവിക്കുകയില്ല।
Verse 48
तत्ते वयं लोकसिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास्त्रिभिरात्मभि: स्म । सर्वे वियुक्ता: स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस्तत्प्रतिहर्तवे ते ॥ ४८ ॥
ഹേ ആദിപുരുഷാ! ഞങ്ങൾ നിന്റേതുതന്നെ. ലോകസൃഷ്ടിക്കായി നീ ഞങ്ങളെ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ഒന്നിന് പിന്നാലെ ഒന്നായി സൃഷ്ടിച്ചു; അതിനാൽ പ്രവർത്തനഭേദത്തിൽ ഞങ്ങൾ വേർപെട്ടു, സൃഷ്ടിക്കുശേഷം നിന്റെ ദിവ്യാനന്ദത്തിനായി ഏകമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।
Verse 49
यावद्बलिं तेऽज हराम काले यथा वयं चान्नमदाम यत्र । यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तोऽन्नमदन्त्यनूहा: ॥ ४९ ॥
ഹേ അജ, അജന്മനായ പ്രഭോ! ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലും ഏതു സമയത്തും ഞങ്ങൾ നിനക്കു ഭോഗ്യധാന്യങ്ങളും വസ്തുക്കളും ബലിയായി അർപ്പിക്കണം, എവിടെ ഞങ്ങൾ അന്നം സ്വീകരിക്കണം—ഈ ഉപായം ഞങ്ങളെ ബോധിപ്പിക്കണമേ; അങ്ങനെ ഈ ലോകങ്ങളിൽ എല്ലാ ജീവികളും വിഘ്നമില്ലാതെ ജീവിച്ച്, നിനക്കും ഞങ്ങൾക്കും ആവശ്യമായതു എളുപ്പത്തിൽ സമ്പാദിക്കട്ടെ।
Verse 50
त्वं न: सुराणामसि सान्वयानां कूटस्थ आद्य: पुरुष: पुराण: । त्वं देव शक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविमादधेऽज: ॥ ५० ॥
നീ തന്നെയാണ് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും വിവിധ ക്രമങ്ങളുടെയും ആദി സ്ഥാപകൻ; എങ്കിലും നീ കൂറ്റസ്ഥൻ, അവികാരി, പുരാതനപുരുഷൻ. ഹേ പ്രഭോ! നിനക്കു ഉറവിടമോ മേലാളനോ ഇല്ല; ഗുണകർമ്മയോനിയായ ബാഹ്യശക്തിയിൽ നീ സമസ്ത ജീവസമൂഹത്തിന്റെ ബീജം സ്ഥാപിച്ചിട്ടും നീ അജന്മനാണ്।
Verse 51
ततो वयं मत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते । त्वं न: स्वचक्षु: परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यदनुग्रहाणाम् ॥ ५१ ॥
ഹേ പരമാത്മാവേ! മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ആദിയിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങൾ (ബ്രഹ്മാദികൾ) എന്തിനാണ് ഉണ്ടായത്, നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? ഹേ ദേവാ! കൃപയോടെ നിന്റെ ദൃഷ്ടിരൂപ നിർദ്ദേശം ഞങ്ങൾക്ക് നൽകണമേ; പൂർണ്ണജ്ഞാനവും ശക്തിയും അനുഗ്രഹിക്കണമേ, അതുവഴി തുടർസൃഷ്ടിയുടെ വിവിധ വകുപ്പുകളിൽ ഞങ്ങൾ നിനക്ക് സേവ ചെയ്യാൻ കഴിയും।
Frequently Asked Questions
Vidura observes that karma pursued for enjoyment does not yield lasting satisfaction and instead aggravates distress because it binds one to repeated desire, reaction, and the threefold miseries. Therefore he seeks a higher path—bhakti—by which the Lord in the heart becomes pleased and grants knowledge of the Absolute beyond temporary gains.
Maitreya outlines that by the Lord’s will, under kāla, mahat-tattva manifests and differentiates, producing ahaṅkāra in three guṇic phases. From goodness arise mind and devatās; from passion arise the senses and karma/jñāna tendencies; from ignorance arise the tanmātras leading to the gross elements—beginning with sound and sky, then touch and air, form and fire/light, taste and water, and finally smell and earth—each activated by the Lord’s glance.