Adhyaya 31
The Lord’s Supervision of Embodiment: Fetal Development, Womb-Suffering, and the Jīva’s Prayer (Garbha-stuti) — and the Trap of Māyā
ഭഗവാൻ കപിലൻ ദേവഹൂതിയോട് സാധനാകേന്ദ്രിത സാംഖ്യം ഉപദേശിക്കുന്നതിനിടെ, ഈ അധ്യായത്തിൽ പരമേശ്വരന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കർമ്മാനുസൃത വിഭജനത്തിലും ജീവൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനെ വിവരിക്കുന്നു. ഭ്രൂണവികാസഘട്ടങ്ങൾ, അശുചിയും ചുരുങ്ങലും നിറഞ്ഞ ഗർഭത്തിലെ കടുത്ത വേദന, ബോധം ഉണരുമ്പോൾ പല മുൻജന്മങ്ങളുടെ സ്മരണം എന്നിവ പറയുന്നു. ആ നിർവശാവസ്ഥയിൽ ജീവൻ ഗർഭസ്തുതി ചെയ്ത്—വിഷ്ണുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച്, മായാബന്ധനം അംഗീകരിച്ച്, ജനനാനന്തര സ്മൃതിനാശത്തെ ഭയപ്പെടുന്നു. പ്രസവത്തിന്റെ ആഘാതത്തിൽ സ്മൃതി മായുന്നു; ശൈശവ-ബാല്യത്തിൽ അസഹായ ദുഃഖം, പിന്നെ അഹങ്കാരം, കാമം, ക്രോധം മൂലം വീണ്ടും കർമ്മബന്ധനം ശക്തമാകുന്നു. അവസാനം വിഷയസംഗം, പ്രത്യേകിച്ച് ആസക്തി വർധിപ്പിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങൾ ബദ്ധത കൂട്ടുന്നതായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി, ജനനം-മരണം അന്തിമ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; തിരിച്ചറിയലിന്റെയും ദൃഷ്ടിയുടെയും മാറ്റമെന്നായി കാണിച്ച്, വൈരാഗ്യവും ഭക്തിയും കൊണ്ട് ആവർത്തിത ദേഹധാരണയെ അതിക്രമിക്കാൻ ഒരുക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये । स्त्रिया: प्रविष्ट उदरं पुंसो रेत:कणाश्रय: ॥ १ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കർമ്മഫലപ്രകാരം, പരമേശ്വരന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ, ജീവൻ ദേഹപ്രാപ്തിക്കായി പുരുഷന്റെ വീര്യകണത്തെ ആശ്രയിച്ച് സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു।
Verse 2
कललं त्वेकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम् । दशाहेन तु कर्कन्धू: पेश्यण्डं वा तत: परम् ॥ २ ॥
ആദ്യ രാത്രിയിൽ ശുക്ര-രജസ് കലർന്ന് ‘കലലം’ ആകുന്നു; അഞ്ചാം രാത്രിയിൽ അത് ബുബ്ബുദംപോലെ മാറുന്നു. പത്താം രാത്രിയിൽ ബോറുപോലൊരു രൂപം ലഭിക്കുന്നു; പിന്നെ ക്രമേണ മാംസപിണ്ഡമോ അണ്ഡരൂപമോ ആകുന്നു.
Verse 3
मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रह: । नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभि: ॥ ३ ॥
ഒരു മാസത്തിൽ തല രൂപപ്പെടുന്നു; രണ്ട് മാസത്തിൽ കൈകാലുകൾ മുതലായ അവയവങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നു. മൂന്ന് മാസത്തിൽ നഖങ്ങൾ, വിരലുകൾ, കാൽവിരലുകൾ, ദേഹരോമം, അസ്ഥി, ചർമ്മം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; കൂടാതെ ജനനേന്ദ്രിയവും കണ്ണ്-മൂക്ക്-ചെവി-വായ്-ഗുദദ്വാരം തുടങ്ങിയ ദ്വാരങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു.
Verse 4
चतुर्भिर्धातव: सप्त पञ्चभि: क्षुत्तृडुद्भव: । षड्भिर्जरायुणा वीत: कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे ॥ ४ ॥
നാലു മാസത്തിനുള്ളിൽ രസം, രക്തം, മാംസം, മേദസ്, അസ്ഥി, മജ്ജ, ശുക്രം എന്നീ ഏഴ് ധാതുക്കൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അഞ്ചാം മാസത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവപ്പെടുന്നു. ആറാം മാസത്തിൽ ജരായുവാൽ പൊതിഞ്ഞ ഭ്രൂണം ഉദരത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് ചലിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
Verse 5
मातुर्जग्धान्नपानाद्यैरेधद्धातुरसम्मते । शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे ॥ ५ ॥
അമ്മ കഴിക്കുന്ന ആഹാരപാനങ്ങളിൽ നിന്നു പോഷണം നേടി ഭ്രൂണം വളരുന്നു; മലം-മൂത്രങ്ങളുടെ അത്യന്തം അശുചിയായ കുഴിയിൽ—പലവിധ കൃമികളുടെ ജന്മസ്ഥാനത്തിൽ—അത് കിടക്കുന്നു.
Verse 6
कृमिभि: क्षतसर्वाङ्ग: सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम् । मूर्च्छामाप्नोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यै: क्षुधितैर्मुहु: ॥ ६ ॥
ഗർഭത്തിനകത്തുള്ള വിശപ്പുള്ള കൃമികൾ അവന്റെ ശരീരമൊട്ടാകെ വീണ്ടും വീണ്ടും കടിക്കുന്നു; അത്യന്തം സുകുമാരനായതിനാൽ അവൻ ഭീകരമായ വേദന അനുഭവിച്ച്, ആ ദാരുണാവസ്ഥയിൽ നിമിഷംതോറും ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
Verse 7
कटुतीक्ष्णोष्णलवणरूक्षाम्लादिभिरुल्बणै: । मातृभुक्तैरुपस्पृष्ट: सर्वाङ्गोत्थितवेदन: ॥ ७ ॥
മാതാവ് കയ്പ്പും കാരം കൂടിയതും അതിയായി ചൂടുള്ളതും അതിലവണമുള്ളതും വരണ്ടതും അതിഖട്ടവുമായ ആഹാരം കഴിക്കുന്നതിനാൽ ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിന്റെ ശരീരമൊട്ടാകെ സഹിക്കാനാകാത്ത വേദന തുടർച്ചയായി ഉയരുന്നു।
Verse 8
उल्बेन संवृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च बहिरावृत: । आस्ते कृत्वा शिर: कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधर: ॥ ८ ॥
അമ്നിയോണിന്റെ ആവരണത്തിൽ പൊതിഞ്ഞും പുറത്തു ആന്ത്രങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടും ഉള്ള ഗർഭസ്ഥ ശിശു ഉദരത്തിന്റെ ഒരു വശത്ത് കിടക്കുന്നു; തല വയറ്റിലേക്കു തിരിഞ്ഞ്, പുറവും കഴുത്തും വില്ലുപോലെ വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു।
Verse 9
अकल्प: स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे । तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम् । स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते ॥ ९ ॥
സ്വന്തം അവയവങ്ങൾ ചലിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ ഗർഭസ്ഥ ശിശു കൂട്ടിലടച്ച പക്ഷിയെപ്പോലെ കഴിയുന്നു. അപ്പോൾ ദൈവയോഗാൽ സ്മൃതി ലഭിച്ചാൽ, മുൻ നൂറു ജന്മങ്ങളിലെ കർമ്മജന്യ ദുഃഖങ്ങൾ ഓർത്ത് ദീർഘനിശ്വാസത്തോടെ വിലപിക്കുന്നു; അത്തരം നിലയിൽ മനശ്ശാന്തി എവിടെ?
Verse 10
आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधोऽपि वेपित: । नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूरिव सोदर: ॥ १० ॥
ഗർഭധാരണത്തിന്റെ ഏഴാം മാസം മുതൽ ബോധം ലഭിച്ചിട്ടും, പ്രസവത്തിന് മുമ്പുള്ള ആഴ്ചകളിൽ ഭ്രൂണത്തെ അമർത്തുന്ന വായുക്കൾ ശിശുവിനെ താഴോട്ടു താഴോട്ടു തള്ളിവിടുന്നു. അതേ മലിന ഉദരഗുഹയിൽ ജനിച്ച പുഴുക്കളെപ്പോലെ അവൻ ഒരിടത്ത് നിലകൊള്ളാൻ കഴിയില്ല।
Verse 11
नाथमान ऋषिर्भीत: सप्तवध्रि: कृताञ्जलि: । स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पित: ॥ ११ ॥
ഏഴ് പാളികളാൽ ബന്ധിതനായി ഭീതനായ ആ ജീവൻ, ആശ്രയം തേടി കൈകൂപ്പി, വിറയുന്ന വാക്കുകളാൽ തന്നെ ആ നിലയിൽ ഗർഭത്തിൽ ഏല്പിച്ച കർത്താവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു।
Verse 12
जन्तुरुवाच तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयात्त- नानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम् । सोऽहं व्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे येनेदृशी गतिरदर्श्यसतोऽनुरूपा ॥ १२ ॥
ജീവൻ പറയുന്നു—ജഗദ്ഇച്ഛയാൽ അനേകം നിത്യരൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു ഭൂമിയിൽ കമലപാദങ്ങളാൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പരമപുരുഷനായ ഭഗവാന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിലേക്കാണ് ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത്. അവൻ മാത്രമേ എനിക്ക് സർവ്വഭയനിവൃത്തി നൽകൂ; എന്റെ പാപകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഈ അവസ്ഥ അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ലഭിച്ചു.
Verse 13
यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम् । आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधम् आतप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि ॥ १३ ॥
ഞാൻ ശുദ്ധാത്മാവായിട്ടും കർമങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായതുപോലെ, ഭൂതേന്ദ്രിയാശയമയമായ മായയുടെ ക്രമത്തിൽ മാതൃഗർഭത്തിൽ ഇവിടെ കിടക്കുന്നു. എങ്കിലും എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ തന്നെയിരുന്നും നിർമലനും അവികാരനും അഖണ്ഡബോധസ്വരൂപനും ആയി, പശ്ചാത്താപമുള്ള ഹൃദയത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന അവനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Verse 14
य: पञ्चभूतरचिते रहित: शरीरे च्छन्नोऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम् । तेनाविकुण्ठमहिमानमृषिं तमेनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयो: पुमांसम् ॥ १४ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ ശരീരത്തിൽ ആയതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവനെന്നപോലെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ചിദാത്മാവായിട്ടും ഇന്ദ്രിയ-ഗുണ-വിഷയങ്ങളിൽ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയെയും ജീവന്മാരെയും അതീതനായ, ഭൗതികദേഹരഹിതനായ, ദിവ്യഗുണമഹിമയിൽ സദാ മഹിമാനായ ആ പരമപുരുഷനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
Verse 15
यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन् सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण । नष्टस्मृति: पुनरयं प्रवृणीत लोकं युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण ॥ १५ ॥
ഭഗവാന്റെ മായയാൽ ജീവൻ ഈ സംസാരപഥത്തിൽ ഗുണ-കർമബന്ധനങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി കഠിനമായി പോരാടുമ്പോൾ തന്റെ സ്വരൂപസ്മൃതി നഷ്ടപ്പെടുന്നു; പിന്നെയും പിന്നെയും ഇതേ ലോകചക്രം തന്നെ തിരഞ്ഞടുക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രഭുവിന്റെ മഹാനുഗ്രഹം കൂടാതെ ഏതു യുക്തിയാൽ അവൻ വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ പ്രേമസേവയിൽ പ്രവേശിക്കും?
Verse 16
ज्ञानं यदेतददधात्कतम: स देवस् त्रैकालिकं स्थिरचरेष्वनुवर्तितांश: । तं जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानास् तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम ॥ १६ ॥
സ്ഥിരചര സർവ്വത്തിലും അംശരൂപമായി വസിക്കുന്ന പരമാത്മയായ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ഭൂത-വർതമാന-ഭാവി എന്ന ത്രികാലത്തിലും എല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച് ഈ ജ്ഞാനക്രമം ധരിക്കുന്നത്. അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ജീവൻ കർമപഥം പിന്തുടരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ബന്ധിതജീവിതത്തിലെ ത്രിതാപങ്ങൾ ശമിപ്പാൻ നാം അവനെയേ ഭജിച്ച് ശരണം പ്രാപിക്കണം.
Verse 17
देह्यन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग्- विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेह: । इच्छन्नितो विवसितुं गणयन्स्वमासान् निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु ॥ १७ ॥
മാതാവിന്റെ ഉദരത്തിൽ രക്തം, മലവും മൂത്രവും നിറഞ്ഞ കുഴിയിൽ വീണു, ജഠരാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായ ദേഹത്തോടെ ഈ ജീവൻ പുറത്തേക്കിറങ്ങാൻ ആകുലമായി തന്റെ മാസങ്ങൾ എണ്ണി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു— “ഭഗവാനേ, ഞാൻ ദീനബുദ്ധിയുള്ളവൻ; എപ്പോൾ ഈ തടവിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും?”
Verse 18
येनेदृशीं गतिमसौ दशमास्य ईश संग्राहित: पुरुदयेन भवादृशेन । स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथ: को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिमस्य कुर्यात् ॥ १८ ॥
ഓ ഈശ്വരാ! നിങ്ങളുടെ പോലെയുള്ള പരമദയാമയനായ പ്രഭുവിന്റെ അഹേതുക കൃപയാൽ ഞാൻ പത്തു മാസം മാത്രം പ്രായമായിട്ടും ബോധത്തിലേക്ക് ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ കൃപകൊണ്ട് നിങ്ങൾ, ദീനനാഥനായ പരമപുരുഷൻ, പ്രസന്നനാകട്ടെ. നിങ്ങളുടെ प्रति നന്ദി അറിയിക്കാനുള്ള വഴി ഒന്നേ ഉള്ളൂ— കൈകൂപ്പി പ്രാർത്ഥിക്കുക.
Verse 19
पश्यत्ययं धिषणया ननु सप्तवध्रि: शारीरके दमशरीर्यपर: स्वदेहे । यत्सृष्टयासं तमहं पुरुषं पुराणं पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यमिव प्रतीतम् ॥ १९ ॥
മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ ജീവൻ സ്വാഭാവികബോധം കൊണ്ടു മാത്രം കാണുന്നു; ആ ദേഹത്തിനുള്ള ഇഷ്ട-അനിഷ്ട ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങൾ മാത്രമേ അറിയൂ. എന്നാൽ എനിക്ക് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനും ലക്ഷ്യം ഗ്രഹിക്കാനും കഴിയുന്ന ദേഹം ലഭിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഈ ദേഹം നൽകിയതും, കൃപയാൽ ഹൃദയത്തിനകത്തും പുറത്തും ചൈതന്യമായി അവനെ കാണാൻ ഇടയാക്കിയതുമായ ആ പുരാണപുരുഷനായ പരമേശ്വരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Verse 20
सोऽहं वसन्नपि विभो बहुदु:खवासं गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिरन्धकूपे । यत्रोपयातमुपसर्पति देवमाया मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रमेतत् ॥ २० ॥
അതുകൊണ്ട്, ഓ വിഭോ! ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ അത്യന്തം ദുഃഖകരമായ നിലയിൽ താമസിച്ചാലും, പുറത്തേക്ക് പോയി ഭൗതികജീവിതമെന്ന അന്ധകൂപത്തിൽ വീണ്ടും വീഴാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. കാരണം ജനിച്ച ഉടൻ ദേവമായ ശിശുവിനെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; ഉടനെ മിഥ്യാഭിമാനം ഉദിക്കുന്നു— അതാണ് ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ തുടക്കം.
Verse 21
तस्मादहं विगतविक्लव उद्धरिष्य आत्मानमाशु तमस: सुहृदात्मनैव । भूयो यथा व्यसनमेतदनेकरन्ध्रं मा मे भविष्यदुपसादितविष्णुपाद: ॥ २१ ॥
അതുകൊണ്ട് ഇനി ഞാൻ കലങ്ങാതെ, എന്റെ സുഹൃത്തായ നിർമ്മലചേതനയുടെ സഹായത്തോടെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് വേഗം തന്നെ എന്നെ ഉയർത്തിക്കൊള്ളും. ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പദ്മപാദങ്ങൾ മനസ്സിൽ ധരിച്ചാൽ, അനേകം ഗർഭങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനനമരണത്തിന്റെ ഈ ദുരിതത്തിലേക്ക് ഞാൻ വീഴുകയില്ല.
Verse 22
कपिल उवाच एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्य: स्तुवन्नृषि: । सद्य: क्षिपत्यवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुत: ॥ २२ ॥
ശ്രീകപിലൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഗർഭത്തിൽ പത്തു മാസം പ്രായമായ ജീവൻ ഇങ്ങനെ മനസ്സുറപ്പിച്ച് ഭഗവാനെ സ്തുതിക്കുന്നു; എന്നാൽ പ്രസവത്തിന് സഹായിക്കുന്ന വायु അവനെ ഉടൻ മുഖം താഴോട്ടാക്കി പുറത്തേക്ക് തള്ളുന്നു, ജനനം സംഭവിക്കേണ്ടതിനായി।
Verse 23
तेनावसृष्ट: सहसा कृत्वावाक्शिर आतुर: । विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृति: ॥ २३ ॥
പ്രസവവായു പെട്ടെന്ന് താഴോട്ടു തള്ളിയതിനാൽ ആ ശിശു വ്യാകുലനായി തല താഴെയാക്കി മഹാകഷ്ടത്തോടെ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു; ശ്വാസം മുട്ടി, കടുത്ത വേദനകൊണ്ട് സ്മൃതി നഷ്ടപ്പെടുന്നു।
Verse 24
पतितो भुव्यसृङ्मिश्र: विष्ठाभूरिव चेष्टते । रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गत: ॥ २४ ॥
ആ ശിശു നിലത്തു വീഴുന്നു, മലയും രക്തവും കലർന്നതിൽ മൂടപ്പെട്ടവനായി; മലയിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുഴുവിനെപ്പോലെ കിടന്നു ചലിക്കുന്നു. ഉന്നതജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു, മായയുടെ വശത്തിൽ കരഞ്ഞുലയുന്നു।
Verse 25
परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन स: । अनभिप्रेतमापन्न: प्रत्याख्यातुमनीश्वर: ॥ २५ ॥
ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ശേഷം, തന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തവരുടെ പരിചരണത്തിൽ ആ ശിശു വളർത്തപ്പെടുന്നു. നൽകുന്നതെല്ലാം നിരസിക്കാൻ കഴിയാതെ, അവൻ അനഭിലഷിത സാഹചര്യങ്ങളിൽ വീഴുന്നു।
Verse 26
शायितोऽशुचिपर्यङ्के जन्तु: स्वेदज-दूषिते । नेश: कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ॥ २६ ॥
അശുചിയായ കിടക്കയിൽ കിടത്തപ്പെട്ട ആ ജീവി വിയർപ്പിലും സൂക്ഷ്മജീവികളിലും മലിനമാകുന്നു. ചൊറിച്ചിൽ വന്നാലും ശരീരം ചൊറിയാൻ കഴിയില്ല; ഇരിക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക, ചലിക്കുക എന്നിവ പറയേണ്ടതില്ല।
Verse 27
तुदन्त्यामत्वचं दंशा मशका मत्कुणादय: । रुदन्तं विगतज्ञानं कृमय: कृमिकं यथा ॥ २७ ॥
അസഹായനായ, কোমലചർമ്മമുള്ള ശിശുവിനെ ഡംശങ്ങൾ, കൊതുകുകൾ, കട്ടിലപ്പുഴുക്കൾ മുതലായവ കടിക്കും; ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ അവൻ ചെറുപുഴുക്കൾ വലിയ പുഴുവിനെ കടിക്കുന്നതുപോലെ കരഞ്ഞുലളിക്കുന്നു।
Verse 28
इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दु:खं पौगण्डमेव च । अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्यु: शुचार्पित: ॥ २८ ॥
ഇങ്ങനെ ശൈശവദുഃഖം അനുഭവിച്ച് അവൻ പൗഗണ്ഡാവസ്ഥയിലെത്തുന്നു; അവിടെയും ആഗ്രഹിച്ചത് ലഭിക്കാതെ അജ്ഞാനവശാൽ ക്രോധം കത്തിയും ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയും പോകുന്നു।
Verse 29
सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना । करोति विग्रहं कामी कामिष्वन्ताय चात्मन: ॥ २९ ॥
ദേഹം വളരുന്നതോടെ അവന്റെ അഹങ്കാരവും ക്രോധവും വളരും; കാമാസക്തൻ സ്വന്തം ആത്മനാശത്തിനായി സമാന കാമികളോടു വൈരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു।
Verse 30
भूतै: पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत् । अहंममेत्यसद्ग्राह: करोति कुमतिर्मतिम् ॥ ३० ॥
അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ ദേഹത്തെ അജ്ഞനായ ജീവൻ ‘ഞാൻ’ ‘എന്റെത്’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പിടിക്കുന്നു; ഈ ഭ്രമത്തിൽ അനിത്യങ്ങളെ സ്വന്തമെന്ന് കരുതി കൂടുതൽ അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു।
Verse 31
तदर्थं कुरुते कर्म यद्बद्धो याति संसृतिम् । योऽनुयाति ददत्क्लेशमविद्याकर्मबन्धन: ॥ ३१ ॥
ഈ ദേഹത്തിനുവേണ്ടി അവൻ കർമ്മം ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങി അവൻ സംസാരചക്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിദ്യയും കർമ്മബന്ധനവും കൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഈ ദേഹം അവനെ പിന്തുടർന്ന് ക്ലേശം നൽകുന്നു।
Verse 32
यद्यसद्भि: पथि पुन: शिश्नोदरकृतोद्यमै: । आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ॥ ३२ ॥
വയറിനേയും ജനനേന്ദ്രിയത്തേയും തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ മാത്രം ശ്രമിക്കുന്ന അസത്തുക്കളുമായി ജീവൻ വീണ്ടും സഹവസിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ മുമ്പത്തെപ്പോലെ വീണ്ടും നരകത്തിൽ പതിക്കുന്നു.
Verse 33
सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धि: श्रीर्ह्रीर्यश: क्षमा । शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सङ्क्षयम् ॥ ३३ ॥
അത്തരം കൂട്ടുകെട്ടിലൂടെ സത്യം, ശുചിത്വം, ദയ, മൗനം, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, കീർത്തി, ക്ഷമ, മന:സംയമനം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ഐശ്വര്യം എന്നിവയെല്ലാം നശിക്കുന്നു.
Verse 34
तेष्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुषु । सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योषित्क्रीडामृगेषु च ॥ ३४ ॥
ആത്മജ്ഞാനമില്ലാത്തവരും, അശാന്തരും, മൂഢന്മാരും, സ്ത്രീകളുടെ കയ്യിലെ കളിപ്പാവകളെപ്പോലെ വർത്തിക്കുന്നവരുമായ അസത്തുക്കളുമായി ഒരിക്കലും സഹവസിക്കരുത്.
Verse 35
न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गत: । योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गत: ॥ ३५ ॥
സ്ത്രീസംഗം കൊണ്ടോ സ്ത്രീജിതന്മാരായ പുരുഷന്മാരുടെ സംഗം കൊണ്ടോ ഉണ്ടാകുന്നത്ര മോഹവും ബന്ധനവും, മറ്റൊന്നിനോടുമുള്ള ആസക്തി കൊണ്ട് മനുഷ്യന് ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
Verse 36
प्रजापति: स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षित: । रोहिद्भूतां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रप: ॥ ३६ ॥
സ്വന്തം പുത്രിയെ കണ്ട് അവളുടെ രൂപലാവണ്യത്തിൽ മയങ്ങിയ ബ്രഹ്മാവ്, അവൾ ഒരു പേടമാനായി മാറിയപ്പോൾ നാണം വെടിഞ്ഞ് ഒരു കലമാനായി അവളുടെ പിന്നാലെ പാഞ്ഞു.
Verse 37
तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधी: पुमान् । ऋषिं नारायणमृते योषिन्मय्येह मायया ॥ ३७ ॥
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ, മൃഗങ്ങൾ മുതലായ എല്ലാ ജീവികളിലും നാരായണ ഋഷിയെ ഒഴികെ ആരാണ് അഖണ്ഡബുദ്ധിയുള്ളത്? ഇവിടെ സ്ത്രീരൂപിണിയായ മായയുടെ ആകർഷണം എല്ലാവരെയും ബന്ധിക്കുന്നു।
Verse 38
बलं मे पश्य मायाया: स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम् । या करोति पदाक्रान्तान्भ्रूविजृम्भेण केवलम् ॥ ३८ ॥
എന്റെ സ്ത്രീരൂപിണിയായ മായയുടെ ശക്തി നോക്കുക; അവൾ ഭ്രൂവിലാസത്തിന്റെ ചെറിയ ചലനമാത്രം കൊണ്ടു ലോകവിജയികളെയുമെല്ലാം പാദാക്രാന്തരാക്കി വശീകരിക്കുന്നു।
Verse 39
सङ्गं न कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमारुरुक्षु: । मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य ॥ ३९ ॥
യോഗത്തിന്റെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കുയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും എന്റെ സേവയാൽ ആത്മലാഭം നേടിയവനും, ഒരിക്കലും പ്രമദകളായ (ആകർഷക സ്ത്രീകളായ) അവരുടെ സംഗം ചെയ്യരുത്; ശാസ്ത്രം അവളെ മുന്നേറുന്ന ഭക്തനു നരകദ്വാരമെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 40
योपयाति शनैर्माया योषिद्देवविनिर्मिता । तामीक्षेतात्मनो मृत्युं तृणै: कूपमिवावृतम् ॥ ४० ॥
ഭഗവാൻ സൃഷ്ടിച്ച സ്ത്രീ മായയുടെ പ്രതിനിധിയാണ്; അവളുടെ സേവകൾ സ്വീകരിച്ച് അവളോടു സംഗമിക്കുന്നവൻ ഇതിനെ തന്റെ മരണപഥമെന്നു അറിയണം—പുല്ലുകൊണ്ട് മൂടിയ അന്ധകിണറുപോലെ।
Verse 41
यां मन्यते पतिं मोहान्मन्मायामृषभायतीम् । स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गत: प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम् ॥ ४१ ॥
മുൻജന്മത്തിൽ സ്ത്രീസംഗാസക്തിയുടെ ഫലമായി സ്ത്രീദേഹം ലഭിച്ച ജീവി, മോഹവശാൽ പുരുഷരൂപിണിയായ എന്റെ മായയെ—തന്റെ ഭർത്താവിനെ—ധനം, സന്താനം, ഗൃഹം മുതലായവ നൽകുന്ന ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് കരുതുന്നു।
Verse 42
तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम् । दैवोपसादितं मृत्युं मृगयोर्गायनं यथा ॥ ४२ ॥
അതിനാൽ സ്ത്രീ ഭർത്താവിനെയും വീടിനെയും മക്കളെയും, ഭഗവാന്റെ ബാഹ്യശക്തി തന്റെ മരണത്തിനായി ഒരുക്കിയ ദൈവക്രമമായി അറിയണം—വേട്ടക്കാരന്റെ മധുരഗാനം മാൻക്കു മരണമായിത്തീരുന്നതുപോലെ।
Verse 43
देहेन जीवभूतेन लोकाल्लोकमनुव्रजन् । भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ॥ ४३ ॥
സ്വന്തം പ്രത്യേക ദേഹത്തിന്റെ കാരണത്താൽ ഭൗതികാസക്തനായ ജീവൻ ഫലപ്രദ കർമ്മങ്ങളെ പിന്തുടർന്ന് ലോകം ലോകമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഫലം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അവിരതമായി കർമ്മം ചെയ്യുന്നു।
Verse 44
जीवो ह्यस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमय: । तन्निरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भव: ॥ ४४ ॥
ഇങ്ങനെ ജീവൻ തന്റെ കർമ്മാനുസാരം ഭൗതിക മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉള്ള യോജ്യമായ ദേഹം നേടുന്നു. ആ കർമ്മപ്രതിക്രിയ അവസാനിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മരണം; പുതിയ പ്രതിക്രിയ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ജനനം എന്നു പറയുന്നു।
Verse 45
द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ॥ ४५ ॥ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयो: ॥ ४६ ॥
വിഷയഗ്രഹണത്തിന്റെ സ്ഥാനമായ ഈ ദേഹം വസ്തുക്കളെ ഗ്രഹിക്കാൻ അയോഗ്യമായാൽ, അതിന്റെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലേക്കുള്ള ലയനം (പഞ്ചത്വം) തന്നെയാണ് മരണം. ‘ഈ ദേഹമേ ഞാൻ’ എന്ന അഹങ്കാരത്തിൽ ദേഹദർശനം ഉദിക്കുന്നത് ജനനം എന്നു പറയുന്നു।
Verse 46
द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ॥ ४५ ॥ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयो: ॥ ४६ ॥
ദൃഷ്ടിനാഡിയിലെ രോഗം മൂലം കണ്ണുകൾ രൂപവും വർണ്ണവും കാണാൻ അയോഗ്യമായാൽ കാഴ്ച മങ്ങുന്നു; കണ്ണിനെയും കാഴ്ചയെയും കാണുന്ന ജീവനും ദർശനശക്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രഹണയോഗ്യത നശിക്കുന്നത് മരണം; ദേഹത്തെ തന്നെയാത്മാവെന്നു കരുതുന്ന ബുദ്ധി ഉദിക്കുന്നത് ജനനം।
Verse 47
तस्मान्न कार्य: सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रम: । बुद्ध्वा जीवगतिं धीरो मुक्तसङ्गश्चरेदिह ॥ ४७ ॥
അതുകൊണ്ട് മരണത്തെ ഭയപ്പെടേണ്ട; ദേഹത്തെയേ ആത്മാവെന്നു കരുതേണ്ട; ദേഹാവശ്യങ്ങളുടെ ഭോഗത്തിൽ അതിശയം കാണിക്കേണ്ട. ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ ഗതി അറിഞ്ഞ ധീരൻ അസക്തനായി ലോകത്തിൽ ചരിക്കട്ടെ.
Verse 48
सम्यग्दर्शनया बुद्ध्या योगवैराग्ययुक्तया । मायाविरचिते लोके चरेन्न्यस्य कलेवरम् ॥ ४८ ॥
സമ്യക് ദർശനമുള്ള ബുദ്ധിയോടും യോഗ-വൈരാഗ്യയുക്തമായ നിലയോടും കൂടി, മായ നിർമ്മിച്ച ഈ ലോകത്തിൽ ദേഹത്തെ ഏല്പിച്ചുവെച്ച് നിർലിപ്തനായി ചരിക്കണം.
Frequently Asked Questions
The garbha-stuti dramatizes that even in maximum constraint the jīva’s only secure refuge is Viṣṇu. The prayer shows (1) karma determines embodiment but under the Lord’s sanction, (2) knowledge can awaken even in suffering, and (3) the greatest danger is not pain but forgetfulness after birth, when deva-māyā triggers false ego and restarts saṁsāra. The chapter uses this to argue that surrender (śaraṇāgati) and remembrance (smaraṇa) are the essential protections.
It reframes death as the failure of the body’s perceptual apparatus and birth as the onset of misidentification—when one begins to view the physical body as the self. Thus, the core bondage is not merely biological change but ignorance (avidyā) and ahaṅkāra; liberation requires right vision supported by bhakti and detachment.
The chapter includes (a) the Lord’s authoritative statement on karmic entry into the womb, (b) Kapila’s didactic narration to Devahūti, and (c) the fetus’s first-person prayer. The shifts are pedagogical: Kapila frames doctrine, the Lord grounds it in sovereignty, and the jīva’s voice supplies experiential urgency—turning metaphysics into a call for surrender.
Within this teaching context, the warning targets the mechanism of bondage: uncontrolled saṅga inflames kāma, which drives karma, which compels further embodiment. The text presents “gateway to hell” language as a caution about māyā’s power to redirect the sādhaka from yoga’s culmination into identification, possessiveness, and repeated birth and death.