Adhyaya 27

Verse 1

श्रीभगवानुवाच प्रकृतिस्थोऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणै: । अविकारादकर्तृत्वान्निर्गुणत्वाज्जलार्कवत् ॥ १ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ കപിലൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രകൃതിയിൽ വസിച്ചാലും പുരുഷൻ പ്രാകൃത ഗുണങ്ങളാൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല; അവൻ അവികാരി, അകർതാവ്, നിർഗുണൻ—ജലത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ച സൂര്യൻ ജലത്താൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തതുപോലെ।

Verse 2

स एष यर्हि प्रकृतेर्गुणेष्वभिविषज्जते । अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ॥ २ ॥

ഈ ജീവൻ പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ആസക്തനാകുമ്പോൾ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ മോഹിതനായി ദേഹത്തെയേ ആത്മാവെന്ന് കരുതി ‘ഞാനാണ് കർത്താവ്’ എന്നു അഭിമാനിക്കുന്നു।

Verse 3

तेन संसारपदवीमवशोऽभ्येत्यनिर्वृत: । प्रासङ्गिकै: कर्मदोषै: सदसन्मिश्रयोनिषु ॥ ३ ॥

അതിനാൽ അവൻ നിർബന്ധിതനായി, അസന്തോഷത്തോടെ സംസാരപഥത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു; സംഗജന്യമായ കർമ്മദോഷങ്ങൾ മൂലം ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ, സത്-അസത് മിശ്ര യോനികളിൽ ജന്മാന്തരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു।

Verse 4

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ४ ॥

വാസ്തവത്തിൽ വിഷയങ്ങൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യാധാരം ഇല്ലെങ്കിലും, വിഷയങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്നവന്റെ സംസാരം നിവരുന്നില്ല; സ്വപ്നത്തിൽ അനർത്ഥങ്ങൾ വരുന്നതുപോലെ അവനെ ദോഷങ്ങൾ ബാധിക്കുന്നു।

Verse 5

अत एव शनैश्चित्तं प्रसक्तमसतां पथि । भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद्वशम् ॥ ५ ॥

അതുകൊണ്ട് അസത് ഭോഗപഥത്തിൽ ആസക്തമായ ചിത്തത്തെ, തീവ്ര ഭക്തിയോഗവും വൈരാഗ്യവും കൊണ്ട് ക്രമേണ വശപ്പെടുത്തണം।

Verse 6

यमादिभिर्योगपथैरभ्यसन्श्रद्धयान्वित: । मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ॥ ६ ॥

യമ-നിയമാദി യോഗപഥങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ അഭ്യസിച്ച്, എന്നോടുള്ള സത്യഭാവത്തോടെയും എന്റെ കഥകൾ ശ്രവണം-കീർത്തനം ചെയ്‌തും ശുദ്ധ ഭക്തിയുടെ നിലയിലേക്ക് ഉയരണം।

Verse 7

सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गत: । ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥ ७ ॥

ഭക്തിസേവയിൽ എല്ലാ ജീവികളെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണണം; ആരോടും വൈരം ഇല്ലാതെ, ആരോടും അത്യധികം അടുപ്പം കൂടാതെ; ബ്രഹ്മചര്യം, മൗനം/ഗൗരവം, ശക്തമായ സ്വധർമ്മാചരണം പാലിക്കണം।

Verse 8

यद‍ृच्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभुङ्‍मुनि: । विविक्तशरण: शान्तो मैत्र: करुण आत्मवान् ॥ ८ ॥

ഭക്തൻ അധിക പരിശ്രമമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്നതിൽ തൃപ്തനാകണം, മിതാഹാരം പാലിക്കണം; ഏകാന്ത ആശ്രയത്തിൽ വസിച്ച് ശാന്തനും സൗഹൃദപരനും കരുണാമയനും ആത്മനിയന്ത്രിതനുമായിരിക്കണം।

Verse 9

सानुबन्धे च देहेऽस्मिन्नकुर्वन्नसदाग्रहम् । ज्ञानेन द‍ृष्टतत्त्वेन प्रकृते: पुरुषस्य च ॥ ९ ॥

ഈ ദേഹത്തോടും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബന്ധങ്ങളോടും അസത് പിടിവാശി പുലർത്താതെ, ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും (ആത്മാവിന്റെയും) തത്ത്വം കാണണം।

Verse 10

निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शन: । उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कमात्मद‍ृक् ॥ १० ॥

ഭൗതികചേതനയുടെ ഘട്ടങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് നിവൃത്തബുദ്ധിസ്ഥിതിയിൽ നിലകൊണ്ട്, മറ്റു ജീവിതധാരണകളിൽ നിന്നെല്ലാം അകന്നിരിക്കണം. മിഥ്യാ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി, ആകാശത്തിലെ സൂര്യനെ കണ്ണാൽ കാണുന്നതുപോലെ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ ദർശിക്കണം.

Verse 11

मुक्तलिङ्गं सदाभासमसति प्रतिपद्यते । सतो बन्धुमसच्चक्षु: सर्वानुस्यूतमद्वयम् ॥ ११ ॥

മുക്തലിംഗനായ ജീവൻ പരാത്പരനായ പരമപുരുഷ ഭഗവാനെ അനുഭവിക്കുന്നു; മിഥ്യാ അഹങ്കാരത്തിലും അവൻ പ്രതിബിംബമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അവൻ ഭൗതിക കാരണത്തിന്റെ ആശ്രയവും അടിസ്ഥാനവും, എല്ലാറ്റിലും പ്രവേശിച്ച് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ; അവൻ അദ്വിതീയ പരമസത്യം, മായയുടെ ഭ്രമദൃഷ്ടിയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ കൂടിയാണ്.

Verse 12

यथा जलस्थ आभास: स्थलस्थेनावद‍ृश्यते । स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थित: ॥ १२ ॥

ആദ്യം വെള്ളത്തിൽ സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം കാണപ്പെടുകയും, പിന്നെ മുറിയുടെ മതിലിൽ മറ്റൊരു പ്രതിഫലനം കാണപ്പെടുകയും ചെയ്താലും, സൂര്യൻ സ്വയം ആകാശത്തിൽ തന്നെയിരിക്കുന്നതുപോലെ—പരമേശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യവും ഇങ്ങനെ തന്നെ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

एवं त्रिवृदहङ्कारो भूतेन्द्रियमनोमयै: । स्वाभासैर्लक्षितोऽनेन सदाभासेन सत्यद‍ृक् ॥ १३ ॥

ഇങ്ങനെ ആത്മസാക്ഷാത്കാരിയായ ജീവന്റെ പ്രതിഫലനം ആദ്യം ത്രിവിധ അഹങ്കാരത്തിൽ, പിന്നെ ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ് എന്നിവയിൽ അവയുടെ അവയുടെ പ്രതിബിംബങ്ങളായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 14

भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिष्विह निद्रया । लीनेष्वसति यस्तत्र विनिद्रो निरहंक्रिय: ॥ १४ ॥

നിദ്ര കാരണം ഭക്തൻ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ, വിഷയങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി മുതലായവയിൽ ലീനനായതായി തോന്നിയാലും, അവൻ അകത്ത് ജാഗ്രതയോടെ അഹങ്കാരരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനാൽ അവനെ ജാഗരൂകനും മിഥ്യാ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനുമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

Verse 15

मन्यमानस्तदात्मानमनष्टो नष्टवन्मृषा । नष्टेऽहङ्करणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुर: ॥ १५ ॥

ജീവൻ ദ്രഷ്ടാവായി തന്റെ സത്തയെ വ്യക്തമായി അനുഭവിച്ചാലും, ഗാഢനിദ്രയിൽ അഹങ്കാരം ലയിക്കുന്നതിനാൽ മിഥ്യയായി തന്നെ നഷ്ടമായതായി കരുതുന്നു; ധനം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ വ്യാകുലപ്പെടുന്നതുപോലെ.

Verse 16

एवं प्रत्यवमृश्यासावात्मानं प्रतिपद्यते । साहङ्कारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनुग्रह: ॥ १६ ॥

ഇങ്ങനെ പക്വമായ വിചാരത്തോടെ അവൻ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപം തിരിച്ചറിയുന്നു; അപ്പോൾ അഹങ്കാരബന്ധിതമായ ദ്രവ്യഭാവത്തിൽ അവൻ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന അവസ്ഥ അവനു വ്യക്തമായി വെളിവാകുന്നു.

Verse 17

देवहूतिरुवाच पुरुषं प्रकृतिर्ब्रह्मन्न विमुञ्चति कर्हिचित् । अन्योन्यापाश्रयत्वाच्च नित्यत्वादनयो: प्रभो ॥ १७ ॥

ദേവഹൂതി പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പ്രകൃതി ഒരിക്കലെങ്കിലും പുരുഷനെ (ആത്മാവിനെ) വിട്ടയക്കുമോ? പ്രഭോ, ഇരുവരും പരസ്പരാശ്രിതരും നിത്യബന്ധിതരുമായിരിക്കെ വേർപാട് എങ്ങനെ സാധ്യം?

Verse 18

यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकत: । अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धे: परस्य च ॥ १८ ॥

ഭൂമിക്കും അതിന്റെ ഗന്ധത്തിനും, ജലത്തിനും അതിന്റെ രുചിക്കും വേറിട്ട നിലയില്ലാത്തതുപോലെ, ബുദ്ധിക്കും പരചൈതന്യത്തിനും വേറിട്ട അസ്തിത്വമില്ല.

Verse 19

अकर्तु: कर्मबन्धोऽयं पुरुषस्य यदाश्रय: । गुणेषु सत्सु प्रकृते: कैवल्यं तेष्वत: कथम् ॥ १९ ॥

പുരുഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അകർ‍ത്താവായിട്ടും കർമ്മബന്ധം അവനെയാണു ആശ്രയിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു; പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങൾ നിലനിന്ന് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നിടത്തോളം ആത്മാവിന് കൈവല്യ-മോക്ഷം എങ്ങനെ സാധ്യം?

Verse 20

क्‍वचित्तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयमुल्बणम् । अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुन: प्रत्यवतिष्ठते ॥ २० ॥

ചിലപ്പോൾ തത്ത്വവിചാരത്തിലൂടെ ബന്ധനത്തിന്റെ മഹാഭയം മാറിയാലും, കാരണം നശിക്കാത്തതിനാൽ അത് വീണ്ടും ഉയരും.

Verse 21

श्रीभगवानुवाच अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना । तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसम्भृतया चिरम् ॥ २१ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: നിഷ്കാമഭാവത്തോടെ, നിർമലഹൃദയത്തോടെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്ക; എന്നോടുള്ള തീക്ഷ്ണഭക്തിയോടെ ദീർഘകാലം എന്റെ കഥ ശ്രവിക്ക.

Verse 22

ज्ञानेन द‍ृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा । तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना ॥ २२ ॥

ഈ ഭക്തി ദൃഢജ്ഞാനവും തത്ത്വദർശനവും സഹിതം വേണം; ശക്തമായ വൈരാഗ്യം, തപസ്സോടുകൂടിയ യോഗം, തീക്ഷ്ണ ആത്മസമാധി—ഇവയിൽ സ്ഥിരത വേണം.

Verse 23

प्रकृति: पुरुषस्येह दह्यमाना त्वहर्निशम् । तिरोभवित्री शनकैरग्नेर्योनिरिवारणि: ॥ २३ ॥

ഇവിടെ പ്രകൃതി ജീവനെ പകലും രാത്രിയും ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മറയ്ക്കുന്നു, അവൻ അഗ്നിയിൽ ഉള്ളതുപോലെ; എന്നാൽ ഗൗരവമുള്ള ഭക്തിസേവയാൽ ഈ സ്വാധീനം നീങ്ങും, അഗ്നി ഉളവാക്കുന്ന അരണി കട്ടകൾ അതേ അഗ്നിയിൽ തന്നെ ദഹിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 24

भुक्तभोगा परित्यक्ता द‍ृष्टदोषा च नित्यश: । नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च ॥ २४ ॥

ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് അവയുടെ ദോഷം നിത്യമായി കണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ജീവൻ ‘ഞാൻ അധിപൻ’ എന്ന അശുഭവൃത്തി ധരിക്കാതെ, സ്വന്തം മഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 25

यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ २५ ॥

സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ അപ്രബുദ്ധന്റെ ചൈതന്യം മിക്കവാറും മൂടപ്പെടുകയും പല അമംഗളങ്ങളും കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ ജാഗ്രതയിൽ അവയെല്ലാം മോഹിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 26

एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर्मयि मानसम् । युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित् ॥ २६ ॥

ഇങ്ങനെ തത്ത്വം അറിഞ്ഞ് മനസ്സിനെ എന്നിൽ യോജിപ്പിച്ച ആത്മാരാമനായ ജ്ഞാനിയെ, ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലും പ്രകൃതി ഒരിക്കലും ഹാനിപ്പിക്കില്ല।

Verse 27

यदैवमध्यात्मरत: कालेन बहुजन्मना । सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान्मुनि: ॥ २७ ॥

ഇങ്ങനെ അനേകം ജന്മങ്ങളിലായി കാലക്രമത്തിൽ ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലും ഭക്തിസേവയിലും രതനായ മുനിക്ക് ബ്രഹ്മലോകം വരെ എല്ലാ ലോകഭോഗങ്ങളോടും സമ്പൂർണ്ണ വൈരാഗ്യം ജനിക്കുന്നു; അവന്റെ ചൈതന്യം പാകപ്പെടുന്നു।

Verse 28

मद्भक्त: प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि:श्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ २८ ॥ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीर: स्वद‍ृशाच्छिन्नसंशय: । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ॥ २९ ॥

എന്റെ ഭക്തൻ എന്റെ അപാരമായ നിർഹേതുക കൃപയാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം പ്രാപിക്കുന്നു; തന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു. ധീരനായി അവൻ ഇവിടെ തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ, എന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള ‘കൈവല്യം’ എന്ന പരമശ്രേയോധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് എന്റെ ശുദ്ധാനന്ദശക്തിയുടെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്. ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗി-ഭക്തൻ ആ അതീതധാമത്തിൽ ചെന്നാൽ പിന്നെ തിരികെ വരുകയില്ല।

Verse 29

मद्भक्त: प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि:श्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ २८ ॥ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीर: स्वद‍ृशाच्छिन्नसंशय: । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ॥ २९ ॥

എന്റെ ഭക്തൻ എന്റെ അപാരമായ നിർഹേതുക കൃപയാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം പ്രാപിക്കുന്നു; തന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു. ധീരനായി അവൻ ഇവിടെ തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ, എന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള ‘കൈവല്യം’ എന്ന പരമശ്രേയോധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് എന്റെ ശുദ്ധാനന്ദശക്തിയുടെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്. ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗി-ഭക്തൻ ആ അതീതധാമത്തിൽ ചെന്നാൽ പിന്നെ തിരികെ വരുകയില്ല।

Verse 30

यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जतेऽङ्ग । अनन्यहेतुष्वथ मे गति: स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्युहास: ॥ ३० ॥

സിദ്ധയോഗിയുടെ ചിത്തം ബാഹ്യമായയുടെ പ്രകടനങ്ങളായ യോഗസിദ്ധികളുടെ ഉപഫലങ്ങളിൽ ഇനി ആകർഷിക്കപ്പെടാതിരിക്കുമ്പോൾ, എന്നിലേക്കുള്ള അവന്റെ ഗതി അതിരില്ലാത്തതാകുന്നു; അപ്പോൾ മരണശക്തി അവനെ ജയിക്കുകയില്ല।