Adhyaya 25

Verse 1

शौनक उवाच कपिलस्तत्त्वसंख्याता भगवानात्ममायया । जात: स्वयमज: साक्षादात्मप्रज्ञप्तये नृणाम् ॥ १ ॥

ശ്രീ ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ അജനായിരുന്നാലും, തന്റെ അന്തരംഗ മായാശക്തിയാൽ കപിലമുനി രൂപത്തിൽ സ്വയം അവതരിച്ചു, മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി ആത്മതത്ത്വജ്ഞാനം പ്രസരിപ്പിക്കാൻ।

Verse 2

न ह्यस्य वर्ष्मण: पुंसां वरिम्ण: सर्वयोगिनाम् । विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भूरि तृप्यन्ति मेऽसव: ॥ २ ॥

ശൗനകൻ തുടർന്നു പറഞ്ഞു—ഭഗവാനെക്കാൾ അധികം അറിയുന്നവൻ ആരുമില്ല; എല്ലാ യോഗികളിലും അവനെക്കാൾ അധികം പൂജ്യനോ പക്വയോഗിയോ ഇല്ല. അദ്ദേഹം വേദങ്ങളുടെ അധിപൻ; അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ശ്രവണമേ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ആനന്ദം.

Verse 3

यद्यद्विधत्ते भगवान् स्वच्छन्दात्मात्ममायया । तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीर्तय ॥ ३ ॥

അതുകൊണ്ട് സ്വേച്ഛാസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അന്തരംഗ മായാശക്തിയാൽ ഏത് ഏത് ലീലകൾ നടത്തുന്നു, അവയെല്ലാം എന്റെ പോലെയുള്ള ശ്രദ്ധാവാനായി കൃത്യമായി അനുകീർത്തനം ചെയ്ത് പറയുക; അവ കീര്ത്തനീയങ്ങളാണ്.

Verse 4

सूत उवाच द्वैपायनसखस्त्वेवं मैत्रेयो भगवांस्तथा । प्राहेदं विदुरं प्रीत आन्वीक्षिक्यां प्रचोदित: ॥ ४ ॥

ശ്രീ സൂതഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—വിദുരന്റെ അതീതജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം പ്രേരണയായി, സന്തോഷത്തോടെ, വ്യാസദേവന്റെ സുഹൃത്തായ മഹർഷി മൈത്രേയൻ വിദുരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 5

मैत्रेय उवाच पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातु: प्रियचिकीर्षया । तस्मिन् बिन्दुसरेऽवात्सीद्भगवान् कपिल: किल ॥ ५ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—കർദമമുനി വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, മാതാവ് ദേവഹൂതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി ഭഗവാൻ കപിലൻ ബിന്ദു-സരോവരത്തിന്റെ തീരത്ത് തന്നെ താമസിച്ചു.

Verse 6

तमासीनमकर्माणं तत्त्वमार्गाग्रदर्शनम् । स्वसुतं देवहूत्याह धातु: संस्मरती वच: ॥ ६ ॥

പരമതത്ത്വത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം കാണിച്ചുതരുന്ന ഭഗവാൻ കപിലൻ നിഷ്കാമനായി ശാന്തമായി ആസീനനായിരുന്നു. അവനെ മുന്നിൽ കണ്ട ദേവഹൂതി ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ചു കപിലനോട് ചോദ്യം തുടങ്ങി.

Verse 7

देवहूतिरुवाच निर्विण्णा नितरां भूमन्नसदिन्द्रियतर्षणात् । येन सम्भाव्यमानेन प्रपन्नान्धं तम: प्रभो ॥ ७ ॥

ദേവഹൂതി പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! അസത് ഇന്ദ്രിയതൃഷ്ണ മൂലം ഞാൻ അത്യന്തം വിരക്തയായി. ആ ഇന്ദ്രിയകലഹം കൊണ്ടുതന്നെ, സ്വാമിനേ, ഞാൻ അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധഗഹ്വരത്തിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 8

तस्य त्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याद्य पारगम् । सच्चक्षुर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुग्रहात् ॥ ८ ॥

ആദ്യപ്രഭോ, ദുഷ്പാരമായ ആ അന്ധതമസ്സിന് അപ്പുറം എത്തിക്കുന്നവൻ നിങ്ങൾ മാത്രമാണ്. നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് എന്റെ സത്യചക്ഷു; അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ അവസാനം നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമേ ഞാൻ നിങ്ങളെ ലഭിച്ചുള്ളൂ.

Verse 9

य आद्यो भगवान् पुंसामीश्वरो वै भवान् किल । लोकस्य तमसान्धस्य चक्षु: सूर्य इवोदित: ॥ ९ ॥

നിങ്ങൾ സർവ്വജീവികളുടെ ആദി ഭഗവാനും പരമേശ്വരനും ആകുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അജ്ഞാനാന്ധകാരം നീക്കാൻ നിങ്ങൾ സൂര്യനുപോലെ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രഭോ.

Verse 10

अथ मे देव सम्मोहमपाक्रष्टुं त्वमर्हसि । योऽवग्रहोऽहंममेतीत्येतस्मिन् योजितस्त्वया ॥ १० ॥

ഇപ്പോൾ, ദേവാ! എന്റെ മഹാമോഹം നീക്കാൻ നിങ്ങൾ കൃപിക്കണം. ‘ഞാൻ’ ‘എന്റെ’ എന്ന മിഥ്യാ അഹങ്കാരബന്ധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ മായ എന്നെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 11

तं त्वा गताहं शरणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरो: कुठारम् । जिज्ञासयाहं प्रकृते: पूरुषस्य नमामि सद्धर्मविदां वरिष्ठम् ॥ ११ ॥

ദേവഹൂതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശരണ്യനായ പ്രഭോ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു; നിങ്ങളേ ഏക ആശ്രയം. നിങ്ങൾ ഭൗതികസംസാരവൃക്ഷം വെട്ടുന്ന കുഠാരമാണ്. അതുകൊണ്ട് സദ്ധർമ്മവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നിങ്ങളെ നമസ്കരിച്ചു, പ്രകൃതി–പുരുഷബന്ധവും സ്ത്രീ–പുരുഷബന്ധവും ചോദിക്കുന്നു.

Verse 12

मैत्रेय उवाच इति स्वमातुर्निरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् । धियाभिनन्द्यात्मवतां सतां गति- र्बभाष ईषत्स्मितशोभितानन: ॥ १२ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—തന്റെ മാതാവിന്റെ മലിനതയില്ലാത്ത ആത്മസാക്ഷാത്കാര ആഗ്രഹവും, മനുഷ്യരുടെ അപവർഗം വർധിപ്പിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളും കേട്ട് ഭഗവാൻ അന്തരത്തിൽ അവയെ അഭിനന്ദിച്ചു. പിന്നെ മന്ദസ്മിതം തിളങ്ങുന്ന മുഖത്തോടെ ആത്മജ്ഞാനികളായ സത്സംഗികളുടെ പഥം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 13

श्रीभगवानुवाच योग आध्यात्मिक: पुंसां मतो नि:श्रेयसाय मे । अत्यन्तोपरतिर्यत्र दु:खस्य च सुखस्य च ॥ १३ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ജീവന്റെ പരമശ്രേയസ്സിനായി, ഭഗവാനും ജീവാത്മാവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ സംബന്ധിക്കുന്ന അധ്യാത്മയോഗം തന്നെയാണ് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പരമയോഗം; കാരണം അതിൽ ഭൗതിക സുഖവും ദുഃഖവും രണ്ടിനോടും പൂർണ്ണ വിരക്തി ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 14

तमिमं ते प्रवक्ष्यामि यमवोचं पुरानघे । ऋषीणां श्रोतुकामानां योगं सर्वाङ्गनैपुणम् ॥ १४ ॥

ഹേ പാപരഹിതയായ മാതാവേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് ആ പുരാതന യോഗം പ്രസ്താവിക്കും; അത് ഞാൻ മുമ്പ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹർഷിമാർക്ക് ഉപദേശിച്ചിരുന്നു. ആ യോഗം എല്ലാ അംശങ്ങളിലും നിപുണം—എല്ലാ വിധത്തിലും സേവനീയവും പ്രായോഗികവുമാണ്.

Verse 15

चेत: खल्वस्य बन्धाय मुक्तये चात्मनो मतम् । गुणेषु सक्तं बन्धाय रतं वा पुंसि मुक्तये ॥ १५ ॥

ജീവന്റെ ചേതസ്സാണ് ബന്ധത്തിനും മോക്ഷത്തിനും കാരണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അതേ ചേതസ് പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ആസക്തമായാൽ ബന്ധം; അതേ ചേതസ് പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനിൽ രമിച്ചാൽ മോക്ഷചേതനയിൽ സ്ഥിതിയാകും.

Verse 16

अहंममाभिमानोत्थै: कामलोभादिभिर्मलै: । वीतं यदा मन: शुद्धमदु:खमसुखं समम् ॥ १६ ॥

‘ഞാൻ’ ‘എന്റെ’ എന്ന ദേഹാഭിമാനത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന കാമ-ലോഭാദി മലങ്ങൾ നീങ്ങിയാൽ മനസ് ശുദ്ധമാകുന്നു; അപ്പോൾ സുഖ-ദുഃഖങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് സമഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 17

तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृते: परम् । निरन्तरं स्वयंज्योतिरणिमानमखण्डितम् ॥ १७ ॥

അപ്പോൾ ജീവൻ താനെ പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ച ശുദ്ധാത്മാവായി—നിത്യ സ്വയംപ്രകാശം, അതിസൂക്ഷ്മമായിട്ടും അഖണ്ഡം—എന്ന് ദർശിക്കുന്നു।

Verse 18

ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना । परिपश्यत्युदासीनं प्रकृतिं च हतौजसम् ॥ १८ ॥

ഭക്തിയോടെ കൂടിയ, ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ഉള്ള ആത്മാവ് എല്ലാം യഥാർത്ഥ ദൃഷ്ടിയിൽ കാണുന്നു; പ്രകൃതിയോട് ഉദാസീനനായി, മായയുടെ സ്വാധീനം അവനിൽ ക്ഷീണിക്കുന്നു।

Verse 19

न युज्यमानया भक्त्या भगवत्यखिलात्मनि । सद‍ृशोऽस्ति शिव: पन्था योगिनां ब्रह्मसिद्धये ॥ १९ ॥

അഖിലാത്മനായ ഭഗവാനിൽ ഭക്തിയോഗം ചേർക്കാതെ യാതൊരു യോഗിക്കും ബ്രഹ്മസിദ്ധി ലഭ്യമല്ല; മംഗളകരമായ പഥം ഏകമാത്രം ഭക്തിയത്രേ।

Verse 20

प्रसङ्गमजरं पाशमात्मन: कवयो विदु: । स एव साधुषु कृतो मोक्षद्वारमपावृतम् ॥ २० ॥

പണ്ഡിതർ അറിയുന്നു: ഭൗതികബന്ധം ജീവന്റെ അജര പാശമാണ്; എന്നാൽ അതേ ബന്ധം സാദു-ഭക്തരിൽ നിക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷദ്വാരം തുറക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 21

तितिक्षव: कारुणिका: सुहृद: सर्वदेहिनाम् । अजातशत्रव: शान्ता: साधव: साधुभूषणा: ॥ २१ ॥

സാധുവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ—അവൻ ക്ഷമാശീലൻ, കരുണാമയൻ, എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദഭാവമുള്ളവൻ. അവന് ശത്രുക്കളില്ല; അവൻ ശാന്തൻ, ശാസ്ത്രനിഷ്ഠൻ, ഉന്നതഗുണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതൻ.

Verse 22

मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये द‍ृढाम् । मत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवा: ॥ २२ ॥

അത്തരം സാധുക്കൾ അനന്യഭാവത്തോടെ ഭഗവാനിൽ ദൃഢമായ ഭക്തിസേവ ചെയ്യുന്നു. ഭഗവാനുവേണ്ടി അവർ മറ്റു കർമ്മബന്ധങ്ങളും ലോകത്തിലെ സ്വജന-ബന്ധു, സൗഹൃദബന്ധങ്ങളും പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 23

मदाश्रया: कथा मृष्टा:श‍ृण्वन्ति कथयन्ति च । तपन्ति विविधास्तापा नैतान्मद्गतचेतस: ॥ २३ ॥

എന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള സാധുക്കൾ എന്റെ മധുരകഥകൾ ശ്രവിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. അവരുടെ ചിത്തം എപ്പോഴും എന്റെ ലീലകളിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ വിവിധ ഭൗതിക താപങ്ങൾ അവരെ വേദനിപ്പിക്കില്ല; ലോകദുഃഖങ്ങൾ അവരെ സ്പർശിക്കുകയില്ല.

Verse 24

त एते साधव: साध्वि सर्वसङ्गविवर्जिता: । सङ्गस्तेष्वथ ते प्रार्थ्य: सङ्गदोषहरा हि ते ॥ २४ ॥

ഹേ സാദ്ധ്വി മാതാവേ, ഈ മഹാഭക്ത സാധുക്കൾ എല്ലാ ആസക്തികളിലും നിന്നു വിമുക്തരാണ്. നീ ഇത്തരത്തിലുള്ള പുണ്യപുരുഷന്മാരുടെ സംഗം തേടണം; അവരുടെ സംഗം ഭൗതിക ആസക്തിയുടെ ദോഷങ്ങളെ നീക്കുന്നു.

Verse 25

सतां प्रसङ्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हृत्कर्णरसायना: कथा: । तज्जोषणादाश्वपवर्गवर्त्मनि श्रद्धा रतिर्भक्तिरनुक्रमिष्यति ॥ २५ ॥

ശുദ്ധഭക്തരുടെ സംഗത്തിൽ പരമപുരുഷന്റെ ലീലകളും പ്രവർത്തികളും സംബന്ധിച്ച കഥകൾ ഹൃദയത്തിനും കാതിനും അമൃതരസായനമായി ആസ്വാദ്യവും തൃപ്തിയും നൽകുന്നു. ആ രസം പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മോക്ഷപഥത്തിൽ ക്രമേണ ശ്രദ്ധ, രതി (ആസക്തി), പിന്നെ യഥാർത്ഥ ഭക്തി ഉദിക്കുന്നു.

Verse 26

भक्त्या पुमाञ्जातविराग ऐन्द्रियाद् द‍ृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया । चित्तस्य यत्तो ग्रहणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभिर्योगमार्गै: ॥ २६ ॥

ഭക്തരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭക്തിസേവയിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഭഗവാന്റെ ലീലകളെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ ഇഹലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും ഇന്ദ്രിയഭോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വൈരാഗ്യം നേടുന്നു. ഇത് കൃഷ്ണചൈതന്യത്തിന്റെ ലളിതമായ യോഗമാർഗമാണ്; അതിൽ സ്ഥിരനായാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാം.

Verse 27

असेवयायं प्रकृतेर्गुणानां ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन । योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यगात्मानमिहावरुन्धे ॥ २७ ॥

പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളെ സേവിക്കാതെ, വൈരാഗ്യത്തിൽ വിരിഞ്ഞ ജ്ഞാനം വളർത്തി, മനസ്സ് എപ്പോഴും പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനോടുള്ള ഭക്തിസേവയിൽ അർപ്പിതമായി നിലനിൽക്കുന്ന യോഗം അഭ്യസിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ എന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; കാരണം ഞാൻ തന്നെയാണ് പരമപുരുഷനും പരമസത്യവും.

Verse 28

देवहूतिरुवाच काचित्त्वय्युचिता भक्ति: कीद‍ृशी मम गोचरा । यया पदं ते निर्वाणमञ्जसान्वाश्नवा अहम् ॥ २८ ॥

ദേവഹൂതി പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, എനിക്ക് യോജിച്ചതും എനിക്ക് ആചരിക്കാനാകുന്നതുമായ ഭക്തി എങ്ങനെയായിരിക്കണം? അതിലൂടെ ഞാൻ എളുപ്പത്തിലും ഉടനെയും നിങ്ങളുടെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ സേവനം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 29

यो योगो भगवद्बाणो निर्वाणात्मंस्त्वयोदित: । कीद‍ृश: कति चाङ्गानि यतस्तत्त्वावबोधनम् ॥ २९ ॥

ഭഗവാനെയേ ലക്ഷ്യമാക്കി ഭൗതികബന്ധം പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിക്കുന്നതായി നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ഈ യോഗത്തിന്റെ സ്വരൂപം എന്ത്? അതിന് എത്ര അങ്കങ്ങളുണ്ട്? ഏതു മാർഗങ്ങളാൽ ആ ഉന്നതയോഗത്തെ തത്ത്വമായി ഗ്രഹിക്കാം—ദയവായി പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 30

तदेतन्मे विजानीहि यथाहं मन्दधीर्हरे । सुखं बुद्ध्येय दुर्बोधं योषा भवदनुग्रहात् ॥ ३० ॥

ഹരേ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് യഥാർത്ഥമായി വിശദീകരിക്കണമേ. എന്റെ ബുദ്ധി മന്ദമാണ്; ഞാൻ സ്ത്രീയും ആകുന്നു; അതിനാൽ പരമസത്യം ഗ്രഹിക്കുക എനിക്ക് ദുഷ്കരം. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ നിങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചാൽ, ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി ആത്മീയാനന്ദം അനുഭവിക്കും.

Verse 31

मैत्रेय उवाच विदित्वार्थं कपिलो मातुरित्थं जातस्‍नेहो यत्र तन्वाभिजात: । तत्त्वाम्नायं यत्प्रवदन्ति सांख्यं प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ॥ ३१ ॥

ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—മാതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ കപിലൻ അവളുടെ ഉദ്ദേശ്യം മനസ്സിലാക്കി; തന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവളോടു കരുണാഭാവം നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് പരമ്പരാപ്രാപ്തമായ സാംഖ്യതത്ത്വം, ഭക്തിസേവയും യോഗാനുഭൂതിയും ചേർന്ന മാർഗമായി അദ്ദേഹം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् । सत्त्व एवैकमनसो वृत्ति: स्वाभाविकी तु या । अनिमित्ता भागवती भक्ति: सिद्धेर्गरीयसी ॥ ३२ ॥

ഭഗവാൻ കപിലൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ ഗുണചിഹ്നങ്ങളുടെ പ്രതീകങ്ങളാണ്; അവയുടെ സ്വാഭാവിക പ്രവൃത്തി വേദവിധികൾ അനുസരിച്ച് കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നതാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ പ്രതിനിധികളായതുപോലെ, മനസ് പരമാത്മാവിന്റെ പ്രതിനിധിയാണ്; അതിന്റെ സ്വാഭാവിക ധർമ്മം സേവയാണ്. ആ സേവാഭാവം നിർഹേതുകമായി ഭഗവാനോടുള്ള ഭാഗവതീ ഭക്തിയിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ, അത് മോക്ഷസിദ്ധിയേക്കാൾ മഹത്താണ്.

Verse 33

जरयत्याशु या कोशं निगीर्णमनलो यथा ॥ ३३ ॥

ഭക്തി വേറൊരു ശ്രമമില്ലാതെ തന്നെ ജീവിയുടെ സൂക്ഷ്മദേഹാവരണം വേഗത്തിൽ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു; ജഠരാഗ്നി ഭക്ഷിച്ച ആഹാരം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 34

नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचिन् मत्पादसेवाभिरता मदीहा: । येऽन्योन्यतो भागवता: प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुषाणि ॥ ३४ ॥

എന്റെ പാദപദ്മസേവയിൽ ആസക്തരായി എന്റെ ലീലാസേവയിൽ നിരതരായ ശുദ്ധഭക്തർ എനിക്കൊപ്പം ഏകാത്മത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അവർ ഭാഗവതന്മാരായി പരസ്പരം സംഗമിച്ച് എന്റെ ലീലകളും പരാക്രമങ്ങളും നിരന്തരം മഹിമപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 35

पश्यन्ति ते मे रुचिराण्यम्ब सन्त: प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीयां वदन्ति ॥ ३५ ॥

അമ്മേ, എന്റെ സദ്ഭക്തർ എന്റെ രൂപത്തിലെ പ്രസന്നമുഖവും പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ അരുണനേത്രങ്ങളും നിരന്തരം ദർശിക്കുന്നു. അവർ എന്റെ വിവിധ ദിവ്യ, മംഗളകര, വരപ്രദ രൂപങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കൂടാതെ എന്നോടൊപ്പം മധുരവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകളിൽ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

तैर्दर्शनीयावयवैरुदार- विलासहासेक्षितवामसूक्तै: । हृतात्मनो हृतप्राणांश्च भक्ति- रनिच्छतो मे गतिमण्वीं प्रयुङ्क्ते‍ ॥ ३६ ॥

ഭഗവാന്റെ മനോഹരമായ അവയവങ്ങൾ, ഉദാര ലീല, മധുരഹാസ്യം, ആകർഷക ദൃഷ്ടി, പ്രീതികരമായ വചനങ്ങൾ എന്നിവ കാണുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്താൽ ശുദ്ധഭക്തന്റെ ചിത്തം ഹരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മറ്റു വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ട് ഭക്തിസേവയിൽ ലീനമാകുന്നു; അതിനാൽ അവൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും പ്രത്യേക ശ്രമമില്ലാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 37

अथो विभूतिं मम मायाविनस्ता- मैश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् । श्रियं भागवतीं वास्पृहयन्ति भद्रां परस्य मे तेऽश्नुवते तु लोके ॥ ३७ ॥

എന്നിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനചിത്തനായ ഭക്തൻ സത്യലോകാദി ഉന്നത ലോകങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന പരമവരവും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; യോഗജന്യ അഷ്ടസിദ്ധികളും വേണ്ട; വൈകുണ്ഠരാജ്യവും പോലും തേടുന്നില്ല. എങ്കിലും ആഗ്രഹരഹിതനായിട്ടും, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നേ എന്റെ കൃപയായി ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ മംഗളാശീർവാദങ്ങളും അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 38

न कर्हिचिन्मत्परा: शान्तरूपे नङ्‍क्ष्यन्ति नो मेऽनिमिषो लेढि हेति: । येषामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरु: सुहृदो दैवमिष्टम् ॥ ३८ ॥

എന്നിൽ പരായണരായ ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള ഭക്തർ ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല; ആയുധങ്ങൾ അവരുടെ ദിവ്യ ഐശ്വര്യം കവർന്നെടുക്കാൻ കഴിയില്ല, കാലപരിവർത്തനവും അതിനെ നശിപ്പിക്കുകയില്ല. എന്നെ പ്രിയ ആത്മാവായി, പുത്രനായി, സുഹൃത്തായി, ഗുരുവായി, ഉപകാരിയായി, ഇഷ്ടദൈവമായി സ്വീകരിക്കുന്നവർക്ക് ഏതു സമയത്തും അവരുടെ പ്രാപ്തികൾ നഷ്ടപ്പെടുകയില്ല।

Verse 39

इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये राय: पशवो गृहा: ॥ ३९ ॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥ ४० ॥

ഈ ലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും ആഗ്രഹങ്ങളും, ശരീരബന്ധമായ ധനം, മക്കൾ, പശുക്കൾ, വീട് മുതലായ എല്ലാം വിട്ട്, മറ്റു ആശ്രയങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സർവ്വവ്യാപിയായ വിശ്വാധിപനായ എന്നെ അനന്യ ഭക്തിയോടെ ഭജിക്കുന്നവരെ ഞാൻ ജനനമരണങ്ങളുടെ അപ്പുറത്തേക്ക് കടത്തുന്നു।

Verse 40

इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये राय: पशवो गृहा: ॥ ३९ ॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥ ४० ॥

ഈ ലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും ആഗ്രഹങ്ങളും, ശരീരബന്ധമായ ധനം, മക്കൾ, പശുക്കൾ, വീട് മുതലായ എല്ലാം വിട്ട്, മറ്റു ആശ്രയങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സർവ്വവ്യാപിയായ വിശ്വാധിപനായ എന്നെ അനന്യ ഭക്തിയോടെ ഭജിക്കുന്നവരെ ഞാൻ ജനനമരണങ്ങളുടെ അപ്പുറത്തേക്ക് കടത്തുന്നു।

Verse 41

नान्यत्र मद्भगवत: प्रधानपुरुषेश्वरात् । आत्मन: सर्वभूतानां भयं तीव्रं निवर्तते ॥ ४१ ॥

ഞാൻ തന്നെയാണ് പ്രധാനം-പുരുഷേശ്വരൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പരമാത്മാവും സൃഷ്ടിയുടെ ആദികാരണവും; എന്നെ വിട്ട് മറ്റൊരു ആശ്രയം തേടുന്നവന് ജനനം-മരണം എന്ന ഭയങ്കരഭയം ഒരിക്കലും മാറുകയില്ല.

Verse 42

मद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति मद्भयात् । वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निर्मृत्युश्चरति मद्भयात् ॥ ४२ ॥

എന്റെ ഭയത്താൽ ഈ കാറ്റ് വീശുന്നു, എന്റെ ഭയത്താൽ സൂര്യൻ തപിക്കുന്നു; എന്റെ ഭയത്താൽ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു, എന്റെ ഭയത്താൽ അഗ്നി ദഹിക്കുന്നു, എന്റെ ഭയത്താൽ മരണവും തന്റെ കര്‍ത്തവ്യം നിർവഹിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 43

ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिन: । क्षेमाय पादमूलं मे प्रविशन्त्यकुतोभयम् ॥ ४३ ॥

ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ചേർന്ന ഭക്തിയോഗത്തിൽ ലീനരായ യോഗികൾ തങ്ങളുടെ നിത്യക്ഷേമത്തിനായി എന്റെ പാദപദ്മമൂലത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അവർ എവിടെയും ഭയമില്ലാതെ ഭഗവദ്ധാമത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ യോഗ്യരാകുന്നു.

Verse 44

एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां नि:श्रेयसोदय: । तीव्रेण भक्तियोगेन मनो मय्यर्पितं स्थिरम् ॥ ४४ ॥

ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ പരമശ്രേയസ്സിന്റെ ഉദയം ഇത്രമാത്രം—തീവ്ര ഭക്തിയോഗംകൊണ്ട് മനസ്സിനെ എന്നിൽ അർപ്പിച്ച് സ്ഥിരമാക്കുക; അതുതന്നെയാണ് ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമസിദ്ധിയിലേക്കുള്ള ഏക മാർഗം.