Adhyaya 24

Verse 1

मैत्रेय उवाच निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनि: । दयालु: शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ നിർവേദഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ, മനുവിന്റെ പ്രശംസനീയയായ പുത്രി ദേവഹൂതിയോട്, ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വചനങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ദയാലുവായ മുനി കർദമൻ ഇപ്രകാരം മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 2

ऋषिरुवाच मा खिदो राजपुत्रीत्थमात्मानं प्रत्यनिन्दिते । भगवांस्तेऽक्षरो गर्भमदूरात्सम्प्रपत्स्यते ॥ २ ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—രാജകുമാരീ, നിന്നെക്കുറിച്ച് നിരാശപ്പെടരുത്; നീ നിന്ദാരഹിതയും പ്രശംസനീയയും ആകുന്നു. അച്യുതനായ പരമപുരുഷൻ ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രനായി പ്രവേശിക്കും।

Verse 3

धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज ॥ ३ ॥

നീ പവിത്രവ്രതങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. അതുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയനിയമനം, നിയമങ്ങൾ, തപസ്സ്, ധനദാനം എന്നിവയാൽ ശ്രദ്ധയോടെ കർത്താവിനെ ഭജിക്കൂ.

Verse 4

स त्वयाराधित: शुक्लो वितन्वन्मामकंयश: । छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावन: ॥ ४ ॥

നീ ആരാധിച്ച ആ പരമശുദ്ധനായ ഭഗവാൻ എന്റെ യശസ്സ് വ്യാപിപ്പിക്കും; ഔദാര്യത്തോടെ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ച്, പുത്രരൂപത്തിൽ വന്ന് നിന്റെ ഹൃദയഗ്രന്ഥി മുറിക്കും.

Verse 5

मैत्रेय उवाच देवहूत्यपि संदेशं गौरवेण प्रजापते: । सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थमभजद्गुरुम् ॥ ५ ॥

ശ്രീ മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ദേവഹൂതി പ്രജാപതി കർദമന്റെ സന്ദേശം ആദരവോടും പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടും കൂടി സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതനായ കൂറ്റസ്ഥ ജഗദ്ഗുരുവായ പരമപുരുഷനെ ഭജിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 6

तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदन: । कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥

അനവധി വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ കർദമന്റെ വീര്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ദേവഹൂതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ അവതരിച്ചു; യജ്ഞത്തിൽ മരത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 7

अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघना: । गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसो मुदा ॥ ७ ॥

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഘനഘന മേഘങ്ങളെന്നപോലെ ദേവന്മാർ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കി; ഗന്ധർവന്മാർ കർത്താവിന്റെ മഹിമ പാടി; അപ്സരസ്സുകൾ ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 8

पेतु: सुमनसो दिव्या: खेचरैरपवर्जिता: । प्रसेदुश्च दिश: सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ॥ ८ ॥

ഭഗവാൻ പ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച ദേവന്മാർ ദിവ്യപുഷ്പവൃഷ്ടി ചെയ്തു. എല്ലാ ദിക്കുകളും, എല്ലാ ജലങ്ങളും, എല്ലാവരുടെയും മനസ്സുകളും അത്യന്തം പ്രസന്നമായി.

Verse 9

तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भू: साकमृषिभिर्मरीच्यादिभिरभ्ययात् ॥ ९ ॥

അപ്പോൾ സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് മരീചി മുതലായ ഋഷികളോടൊപ്പം സരസ്വതി നദിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കർദമമുനിയുടെ ആശ്രമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.

Verse 10

भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् । तत्त्वसंख्यानविज्ञप्‍त्यै जातं विद्वानज: स्वराट् ॥ १० ॥

ഹേ ശത്രുഹൻ! ജന്മരഹിതനും ജ്ഞാനം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ പ്രായം സ്വതന്ത്രനുമായ ബ്രഹ്മാവ്, ദേവഹൂതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ശുദ്ധ സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ അംശമായി പരബ്രഹ്മനായ ഭഗവാന്റെ ഒരു അംശം സാംഖ്യയോഗത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ തത്ത്വജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കാനായി അവതരിച്ചതെന്ന് ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 11

सभाजयन् विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् । प्रहृष्यमाणैरसुभि: कर्दमं चेदमभ्यधात् ॥ ११ ॥

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് ശുദ്ധചേതസ്സോടെ, ആനന്ദിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടെ, അവതാരകർമ്മം നിർവഹിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു; തുടർന്ന് കർദമനോടും (ദേവഹൂതിയോടും) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 12

ब्रह्मोवाच त्वया मेऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकत: । यन्मे सञ्जगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन् ॥ १२ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയപുത്രാ കർദമാ! നീ കപടമില്ലാതെ എന്റെ വാക്കുകൾ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; അതിനാൽ നീ എന്നെ യഥാർത്ഥമായി ആരാധിച്ചു. ഞാൻ നൽകിയ ഉപദേശങ്ങൾ എല്ലാം നീ അനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ മാനിച്ചു.

Verse 13

एतावत्येव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकै: । बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वच: ॥ १३ ॥

പുത്രന്മാർ പിതാവിനെ ഇത്രത്തോളം മാത്രമേ ശുശ്രൂഷിക്കേണ്ടത്. പിതാവിന്റെയോ ഗുരുവിന്റെയോ വചനം ‘അതെ, സ്വാമി’ എന്നു ഭക്ത്യാദരത്തോടെ അനുസരിക്കണം.

Verse 14

इमा दुहितर: सत्यस्तव वत्स सुमध्यमा: । सर्गमेतं प्रभावै: स्वैर्बृंहयिष्यन्त्यनेकधा ॥ १४ ॥

ഹേ വത്സാ, നിന്റെ സുന്ദരമായ ഇടുപ്പുള്ള പുത്രിമാർ നിശ്ചയമായും അത്യന്തം സതികളും പതിവ്രതകളും ആകുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ സന്തതികളാൽ ഈ സൃഷ്ടിയെ പലവിധമായി വർധിപ്പിക്കും.

Verse 15

अतस्त्वमृषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि । आत्मजा: परिदेह्यद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ॥ १५ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് നിന്റെ പുത്രിമാരെ അവരുടെ സ്വഭാവവും ഇഷ്ടവും അനുസരിച്ച് മഹർഷിമുഖ്യന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്ക; അങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ നിന്റെ യശസ്സ് വ്യാപിപ്പിക്ക.

Verse 16

वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीर्णं स्वमायया । भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ॥ १६ ॥

ഓ കർദമാ, ആദിപുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അന്തരംഗമായയാൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നതായി ഞാൻ അറിയുന്നു. ജീവികൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നവൻ; ഇപ്പോൾ കപിലമുനിയുടെ ദേഹം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 17

ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुद्धरन् जटा: । हिरण्यकेश: पद्माक्ष: पद्ममुद्रापदाम्बुज: ॥ १७ ॥

ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും അതിന്റെ പ്രായോഗിക വിജ്ഞാനയോഗവും കൊണ്ട് കപിലമുനി—സ്വർണ്ണകേശൻ, പദ്മനേത്രൻ, പദ്മമുദ്രയാൽ അങ്കിതമായ പാദപദ്മമുള്ളവൻ—ഈ ലോകത്തിലെ കർമവാസനയുടെ ആഴമേറിയ വേരുകൾ പിഴുതെറിയും.

Verse 18

एष मानवि ते गर्भं प्रविष्ट: कैटभार्दन: । अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ॥ १८ ॥

ഹേ മനുവിന്റെ പുത്രി ദേവഹൂതി! കൈടഭനെ വധിച്ച അതേ പരമപുരുഷൻ ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ അജ്ഞാനവും സംശയവും എന്ന കുരുക്കുകൾ മുറിച്ച് ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിക്കും.

Verse 19

अयं सिद्धगणाधीश: साङ्ख्याचार्यै: सुसम्मत: । लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धन: ॥ १९ ॥

നിന്റെ പുത്രൻ സിദ്ധഗണങ്ങളുടെ അധിപനായിരിക്കും. സാംഖ്യജ്ഞാനം പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന ആചാര്യർ അവനെ അംഗീകരിക്കും; ലോകത്തിൽ ‘കപില’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി നിന്റെ കീർത്തി വർധിപ്പിക്കും.

Verse 20

मैत्रेय उवाच तावाश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारै: सहनारद: । हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ॥ २० ॥

ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ‘ഹംസ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജഗത്സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ്, നാലു കുമാരന്മാരും നാരദനും കൂടെ ഹംസവാഹനത്തിൽ കയറി ത്രിധാമങ്ങളിലെ പരമ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 21

गते शतधृतौ क्षत्त: कर्दमस्तेन चोदित: । यथोदितं स्वदुहितृ: प्रादाद्विश्वसृजां तत: ॥ २१ ॥

ഓ ക്ഷത്താ (വിദുര)! ശതധൃതി ബ്രഹ്മാവ് പോയശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കർദമമുനി നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ തന്റെ ഒമ്പത് പുത്രിമാരെ ലോകജനസംഖ്യ വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒമ്പത് മഹർഷിമാർക്ക് ഏല്പിച്ചു.

Verse 22

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

കർദമമുനി തന്റെ പുത്രി കലയെ മരീചിക്ക്, അനസൂയയെ അത്രിക്ക്, ശ്രദ്ധയെ അങ്ങിരസിന്, ഹവിർഭൂയെ പുലസ്ത്യയ്ക്ക് നൽകി. ഗതിയെ പുലഹയ്ക്ക്, പതിവ്രതയായ ക്രിയയെ ക്രതുവിന്, ഖ്യാതിയെ ഭൃഗുവിന്, അരുന്ധതിയെ വസിഷ്ഠന് അർപ്പിച്ചു.

Verse 23

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

കർദമ മുനി തന്റെ പുത്രി കലയെ മരീചിക്കു, അനസൂയയെ അത്രിക്കു നൽകി. ശ്രദ്ധയെ അങ്കിരസിന്നും ഹവിഭൂയെ പുലസ്ത്യന്നും ഏല്പിച്ചു. ഗതിയെ പുലഹയ്ക്കും, പതിവ്രതയായ ക്രിയയെ ക്രതുവിന്നും, ഖ്യാതിയെ ഭൃഗുവിന്നും, അരുന്ധതിയെ വസിഷ്ഠന്നും നൽകി.

Verse 24

अथर्वणेऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते । विप्रर्षभान् कृतोद्वाहान् सदारान् समलालयत् ॥ २४ ॥

അഥർവനു ശാന്തിയെ നൽകി; ആ ശാന്തിയാൽ യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ ശരിയായി വ്യാപിച്ചു സമ്പന്നമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരുടെ വിവാഹം നടത്തി, അവരുടെ ഭാര്യമാരോടുകൂടി അവരെ പരിപാലിച്ചു.

Verse 25

ततस्त ऋषय: क्षत्त कृतदारा निमन्‍त्र्‍य तम् । प्रातिष्ठन्नन्दिमापन्ना: स्वं स्वमाश्रममण्डलम् ॥ २५ ॥

ഹേ ക്ഷത്താ (വിദുര), വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ആ ഋഷിമാർ കർദമനോട് വിടപറഞ്ഞ്, ആനന്ദം നിറഞ്ഞവരായി, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമപരിസരങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 26

स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् । विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥

ദേവഗണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ത്രിയുഗൻ, ശ്രീവിഷ്ണു അവതരിച്ചുവെന്ന് കർദമ മുനി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഏകാന്തസ്ഥാനത്ത് ഭഗവാനെ സമീപിച്ച് നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു.

Verse 27

अहो पापच्यमानानां निरये स्वैरमङ्गलै: । कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवता: ॥ २७ ॥

കർദമ മുനി പറഞ്ഞു— അഹോ! സ്വന്തം ദുഷ്കർമങ്ങളാൽ ഭൗതികബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങി നരകത്തിൽ ദഹിക്കുന്ന ജീവന്മാരോടു, ഏറെ കാലത്തിനു ശേഷം, ഈ ലോകത്തിലെ ദേവതകൾ നിശ്ചയമായും പ്രസന്നരായിരിക്കുന്നു।

Verse 28

बहुजन्मविपक्‍वेन सम्यग्योगसमाधिना । द्रष्टुं यतन्ते यतय: शून्यागारेषु यत्पदम् ॥ २८ ॥

അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ പരിപക്വസാധനയും സമ്യക് യോഗസമാധിയും കൊണ്ടു യോഗികൾ ഏകാന്തസ്ഥലങ്ങളിൽ ഭഗവാന്റെ പാദപദ്മദർശനത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു।

Verse 29

स एव भगवानद्य हेलनं नगणय्य न: । गृहेषु जातो ग्राम्याणां य: स्वानां पक्षपोषण: ॥ २९ ॥

ഞങ്ങളുപോലുള്ള സാധാരണ ഗൃഹസ്ഥരുടെ അവഗണന പോലും കണക്കാക്കാതെ, അതേ ഭഗവാൻ ഇന്ന് നമ്മുടെ വീട്ടിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു—തന്റെ ഭക്തരെ പോഷിപ്പാനായി മാത്രം।

Verse 30

स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे । चिकीर्षुर्भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धन: ॥ ३० ॥

കർദമ മുനി പറഞ്ഞു: ഭക്തരുടെ മാനമുയർത്തുന്ന പ്രഭുവേ, നിങ്ങളുടെ വാക്ക് സത്യപ്പെടുത്താനും യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനമാർഗം പ്രചരിപ്പിക്കാനും നിങ്ങൾ എന്റെ വീട്ടിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 31

तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिण: ॥ ३१ ॥

ഹേ ഭഗവാൻ, നിങ്ങൾക്ക് ഭൗതിക രൂപമില്ലെങ്കിലും, നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം അനന്ത ദിവ്യരൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ പരമാതീത സ്വരൂപങ്ങൾ, ഭക്തർക്കു പ്രിയമായവ।

Verse 32

त्वां सूरिभिस्तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोध- वीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥ ३२ ॥

ഹേ പ്രഭുവേ, പരമതത്ത്വം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹർഷിമാർ സദാ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മങ്ങളെ വന്ദന-ആരാധനയ്ക്ക് അർഹമായ ആശ്രയമായി വാഴ്ത്തുന്നു. നിങ്ങൾ ഐശ്വര്യം, വൈരാഗ്യം, യശസ്, ജ്ഞാനം, വീര്യം, ശ്രീ എന്നിവയിൽ പൂർണ്ണൻ; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 33

परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् । आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥

ഞാൻ പരമപുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാൻ കപിലനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—അവൻ സ്വതന്ത്രശക്തിസമ്പന്നൻ, പരാത്പരൻ, പ്രധാനം (പ്രകൃതി)യും കാലവും അധീശനായവൻ, ത്രിഗുണമയ ലോകങ്ങളുടെ പാലകൻ, പ്രളയാനന്തരം സർവ്വപ്രപഞ്ചവും തനിക്കുള്ളിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 34

आ स्माभिपृच्छेऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकाम: । परिव्रजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोक: ॥ ३४ ॥

ഹേ ജീവികളുടെ അധിപതേ! ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഒരു അപേക്ഷ പറയുന്നു. നിങ്ങൾ എന്നെ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുകയും ചെയ്തു; അതിനാൽ ഞാൻ പരിവ്രാജകപഥം സ്വീകരിച്ച് ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ നിങ്ങളെ ധ്യാനിച്ച്, ശോകരഹിതനായി സഞ്ചരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 35

श्री भगवानुवाच मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ॥ ३५ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ കപിലൻ പറഞ്ഞു: ലോകത്തിനായി ഞാൻ പറയുന്ന വാക്ക്—പ്രത്യക്ഷമായാലും ശാസ്ത്രത്തിലായാലും—എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രമാണമാണ്. ഹേ മുനേ! ‘ഞാൻ നിന്റെ പുത്രനായി ജനിക്കും’ എന്ന് മുമ്പ് ഞാൻ പറഞ്ഞ സത്യം നിറവേറ്റാനാണ് ഞാൻ അവതരിച്ചത്।

Verse 36

एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ॥ ३६ ॥

ഈ ലോകത്തിലെ എന്റെ അവതാരം പ്രത്യേകിച്ച് മുമുക്ഷുക്കൾക്കായി—അനാവശ്യമായ ഭൗതിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കുടുക്കിൽ നിന്ന് മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്—ആത്മദർശനത്തിന് അത്യന്തം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സാംഖ്യപ്രകാരം തത്ത്വങ്ങളുടെ വിശകലനം വിശദീകരിക്കാനാണ്।

Verse 37

एष आत्मपथोऽव्यक्तो नष्ट: कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ॥ ३७ ॥

ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ ഈ സൂക്ഷ്മവും ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമായ പഥം ദീർഘകാലത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതിനെ വീണ്ടും പ്രചരിപ്പിക്കാനാണ് ഞാൻ ഈ കപിലദേഹം ധരിച്ചത്—എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 38

गच्छ कामं मयापृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युममृतत्वाय मां भज ॥ ३८ ॥

എന്റെ അനുമതിയോടെ നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകുക; നിന്റെ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും എനിക്കു സമര്‍പ്പിക്ക. ജയിക്കാനാകാത്ത മരണത്തെ ജയിച്ച് അമൃതത്വത്തിനായി എന്നെ ഭജിക്ക.

Verse 39

मामात्मानं स्वयंज्योति: सर्वभूतगुहाशयम् । आत्मन्येवात्मना वीक्ष्य विशोकोऽभयमृच्छसि ॥ ३९ ॥

നിന്റെ ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ, ബുദ്ധിയാൽ, സർവ്വജീവികളുടെ ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന സ്വയംപ്രകാശ പരമാത്മയായ എന്നെ നീ എപ്പോഴും ദർശിക്കും. അപ്പോൾ നീ ശോകവും ഭയവും ഇല്ലാത്ത നില പ്രാപിക്കും.

Verse 40

मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ॥ ४० ॥

ഞാൻ എന്റെ മാതാവിനും ഈ ആത്മീയ വിദ്യ ഉപദേശിക്കും; അത് എല്ലാ കര്‍മ്മഫല പ്രതികരണങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അതിലൂടെ അവൾ സിദ്ധിയും ആത്മസാക്ഷാത്കാരവും നേടി ഭൗതിക ഭയം അതിക്രമിക്കും.

Verse 41

मैत्रेय उवाच एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापति: । दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ॥ ४१ ॥

ശ്രീ മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പുത്രനായ കപിലൻ പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, പ്രജാപതി കർദമമുനി സന്തോഷചിത്തത്തോടെ അവനെ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്ത് ഉടൻ തന്നെ വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 42

व्रतं स आस्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनि: । नि:सङ्गो व्यचरत्क्षोणीमनग्निरनिकेतन: ॥ ४२ ॥

മുനി കർദമൻ മൗനവ്രതം സ്വീകരിച്ചു; പരമപുരുഷനെയേ ഏകശരണമായി ആശ്രയിച്ച് അവനെ ധ്യാനിച്ചു. നിസ്സംഗനായി സന്ന്യാസിയെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു—അഗ്നിയോടും വാസസ്ഥലത്തോടും ബന്ധമില്ലാതെ.

Verse 43

मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत्तत्सदसत: परम् । गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ॥ ४३ ॥

അവൻ മനസ്സിനെ പരബ്രഹ്മനായ പരമപുരുഷോത്തമ ഭഗവാനിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി; കാരണ-കാര്യങ്ങൾക്ക് അതീതൻ, ത്രിഗുണങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിച്ചിട്ടും ത്രിഗുണാതീതൻ, അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രമേ അനുഭവ്യൻ.

Verse 44

निरहंकृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्व: समद‍ृक् स्वद‍ृक् । प्रत्यक्प्रशान्तधीर्धीर: प्रशान्तोर्मिरिवोदधि: ॥ ४४ ॥

ഇങ്ങനെ അവൻ ക്രമേണ അഹങ്കാരവും മമതയും വിട്ടു. ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ അചഞ്ചലൻ, എല്ലാവരെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുന്നവൻ, സ്വന്തം സ്വരൂപവും ദർശിച്ചു. അവന്റെ ബുദ്ധി അന്തർമുഖമായി, തിരമാലകളില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ പരമശാന്തമായി।

Verse 45

वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि । परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धन: ॥ ४५ ॥

ഇങ്ങനെ സർവ്വജ്ഞനായ അന്തർയാമി പരമാത്മയായ ഭഗവാൻ വാസുദേവനിൽ പരാഭക്തിഭാവത്തോടെ നിലകൊണ്ട് അവൻ ആത്മസിദ്ധി നേടി, ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി।

Verse 46

आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् । अपश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥

അവൻ ഭഗവാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഹൃദയത്തിലും അധിഷ്ഠിതനാണെന്ന് കണ്ടു; കൂടാതെ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ഭഗവാനിലും ആത്മയിലും നിലകൊള്ളുന്നതായും കണ്ടു।

Verse 47

इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा । भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गति: ॥ ४७ ॥

ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും വിട്ട്, എല്ലായിടത്തും സമചിത്തനായി, മലിനതയില്ലാത്ത ഭഗവദ്ഭക്തിയിൽ യുക്തനായ കർദമ മുനി അവസാനം ഭാഗവതീ ഗതി—ഭഗവദ്ധാമത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവിന്റെ പാത—പ്രാപിച്ചു।