Adhyaya 16
The Lord’s Apology to the Kumāras and the Fall of Jaya and Vijaya
വൈകുണ്ഠദ്വാരത്തിൽ നാലു കുമാരന്മാർ ദ്വാരപാലകരായ ജയ–വിജയരെ ശപിച്ചതോടെ പ്രതിസന്ധി ഉയരുന്നു; അത് തീർക്കാൻ ബ്രഹ്മാവും സ്വയം ഭഗവാനും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭഗവാൻ തന്റെ സേവകരുടെ അപരാധത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം താനേ ഏറ്റെടുത്തു ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണർ, ഗാവ്, നിരാശ്രിതർ എന്നിവരെ തന്റെ ദേഹത്തിന്റെ അവയവങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഭക്തവാത്സല്യം വെളിപ്പെടുത്തി, സാദു ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള അന്നദാനവും നൈവേദ്യവും യജ്ഞാഹുതികളേക്കാൾ പ്രിയമാണെന്നും, വൈഷ്ണവ പാദരജസ് പരമപൂജ്യമാണെന്നും പറയുന്നു. ആദ്യം കോപിച്ചിരുന്ന ഋഷിമാർ ഭഗവാന്റെ വേദസദൃശ വാക്കുകളാൽ മൃദുവാകുന്നു; എങ്കിലും അവന്റെ ഗൂഢാഭിപ്രായം ഗ്രഹിക്കാതെ, ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലവും രക്ഷകനുമായ അവൻ വിധിക്കുന്ന ഫലം അംഗീകരിക്കുന്നു. ശാപം തന്റെ അനുമതിയോടെയാണെന്ന് ഭഗവാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു—ജയവിജയർ ദൈത്യയോനിയിൽ ജനിച്ചാലും, ക്രോധജന്യമായ തീവ്ര തന്മയത്വം മൂലം വേഗം തിരികെ വരും. അവർ വൈകുണ്ഠം വിടുമ്പോൾ ദേവന്മാർ വിലപിക്കുന്നു; ലക്ഷ്മിയുടെ മുൻവാക്ക് ഓർമ്മിക്കുന്നു. കഥ ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിലെ അവരുടെ ജന്മത്തിലേക്കും, വരാനിരിക്കുന്ന ദിവ്യ ഇടപെടലുകളും സമതുലിതസ്ഥാപനവും ഒരുക്കുന്ന വഴിയിലേക്കും നീങ്ങുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभु: ॥ १ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—യോഗധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ മുനികളുടെ വാക്കുകൾ അഭിനന്ദിച്ച്, വൈകുണ്ഠനിവാസിയായ സർവ്വവിഭു ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ॥ २ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവർ എന്റെ പാർഷദന്മാരായ ജയനും വിജയനും; എന്നെ അവഗണിച്ച് നിങ്ങളോടു മഹാ അപരാധം ചെയ്തു।
Verse 3
यस्त्वेतयोर्धृतो दण्डो भवद्भिर्मामनुव्रतै: । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देवहेलनात् ॥ ३ ॥
മഹാമുനികളേ, എന്നെ അനുസരിക്കുന്ന നിങ്ങൾ ഇവർക്കു നൽകിയ ശിക്ഷയെ ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു; ദേവഹേളനത്തിന്റെ ഫലമായി അത് ഞങ്ങൾക്കും സമ്മതമാണ്।
Verse 4
तद्व: प्रसादयाम्यद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । तद्धीत्यात्मकृतं मन्ये यत्स्वपुम्भिरसत्कृता: ॥ ४ ॥
ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം അപേക്ഷിക്കുന്നു; എനിക്കു ബ്രാഹ്മണൻ തന്നെയാണ് പരമ ദൈവം. എന്റെ സേവകർ ചെയ്ത അവമാനം ഞാൻ എന്റെ തന്നെ അപരാധമായി കരുതുന്നു; അതിനാൽ ഈ സംഭവത്തിൽ ക്ഷമ യാചിക്കുന്നു।
Verse 5
यन्नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि । सोऽसाधुवादस्तत्कीर्तिं हन्ति त्वचमिवामय: ॥ ५ ॥
ദാസൻ കുറ്റം ചെയ്താൽ ലോകം യജമാനനെ കുറ്റപ്പെടുത്തും; ആ നിന്ദ യജമാനന്റെ കീർത്തിയെ വെളുത്ത കുഷ്ഠം ത്വക്കിനെ മലിനമാക്കുന്നതുപോലെ നശിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 6
यस्यामृतामलयश:श्रवणावगाह: सद्य: पुनाति जगदाश्वपचाद्विकुण्ठ: । सोऽहं भवद्भय उपलब्धसुतीर्थकीर्ति- श्छिन्द्यां स्वबाहुमपि व: प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ ६ ॥
എന്റെ അമൃതസമമായ നിർമല യശസ്സിന്റെ ശ്രവണത്തിൽ ചെവിയിലൂടെ മുങ്ങുക തന്നെ സ്നാനമാണ്; അത് ലോകത്തെ, ശ്വപച ചാണ്ഡാലനെയും പോലും, ഉടൻ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ഇനി നിങ്ങൾ എന്നെ സംശയമില്ലാതെ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ ഭുജം പോലും നിങ്ങളോടു വിരോധമായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ അതും വെട്ടിമാറ്റാൻ ഞാൻ മടിക്കില്ല।
Verse 7
यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्य:क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । न श्रीर्विरक्तमपि मां विजहाति यस्या: प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ ७ ॥
ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ എന്റെ ഭക്തജനങ്ങളുടെ സേവകനാണ്; അതുകൊണ്ട് എന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ പവിത്രരേണു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സർവ്വ പാപമലവും നീക്കുന്നു. ആ സേവയാൽ എന്റെ സ്വഭാവം അങ്ങനെ ആയിരിക്കുന്നു—ഞാൻ അവളോടു അനാസക്തനായിരുന്നാലും ശ്രീലക്ഷ്മി എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർ അവളുടെ അല്പകൃപയ്ക്കായി പോലും അവളുടെ സൗന്ദര്യം പുകഴ്ത്തി വ്രതനിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।
Verse 8
नाहं तथाद्मि यजमानहविर्विताने श्च्योतद्घृतप्लुतमदन् हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोऽनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकै: ॥ ८ ॥
യജമാനർ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ—അത് എന്റെ തന്നെ ഒരു വായാണ്—ഘൃതം തുളുമ്പുന്ന ഹവി അർപ്പിച്ചാലും ഞാൻ അത്ര രുചിയോടെ ആസ്വദിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ സ്വന്തം കര്മഫലങ്ങൾ എനിക്കർപ്പിച്ച് എന്റെ പ്രസാദത്തിൽ സദാ തൃപ്തരായിരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ വായിൽ അർപ്പിക്കുന്ന നെയ്യൊഴുകുന്ന രുചികര ഗ്രാസങ്ങൾ ഞാൻ കൂടുതൽ ആസ്വദിക്കുന്നു।
Verse 9
येषां बिभर्म्यहमखण्डविकुण्ठयोग- मायाविभूतिरमलाङ्घ्रि रज: किरीटै: । विप्रांस्तु को न विषहेत यदर्हणाम्भ: सद्य: पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ ९ ॥
ഞാൻ അഖണ്ഡമായ വൈകുണ്ഠ-യോഗമായാ വിഭൂതിയുടെ അധിപൻ; ഗംഗാജലം എന്റെ പാദപ്രക്ഷാലനത്തിന്റെ ശേഷമാണ്. ആ ജലം ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവൻ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു ത്രിലോകത്തെയും ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ഞാൻ തന്നെ വൈഷ്ണവന്റെ പാദരജസ് കിരീടമായി തലയിൽ ധരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതുപോലെ ചെയ്യാൻ ആരാണ് വിസമ്മതിക്കുക?
Verse 10
ये मे तनूर्द्विजवरान्दुहतीर्मदीया भूतान्यलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । द्रक्ष्यन्त्यघक्षतदृशो ह्यहिमन्यवस्तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्यधिदण्डनेतु: ॥ १० ॥
ബ്രാഹ്മണരും പശുക്കളും അഭയം ലഭിക്കാത്ത ജീവികളും എന്റെ തന്നെ ശരീരമാണ്. സ്വന്തം പാപം മൂലം ദൃഷ്ടി ക്ഷതപ്പെട്ടവർ ഭേദബുദ്ധിയാൽ ഇവയെ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയെന്ന് കാണുന്നു. അവർ ക്രുദ്ധസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ; പാപികളുടെ ദണ്ഡാധികാരിയായ യമരാജന്റെ കഴുകുപോലുള്ള ദൂതന്മാർ കോപത്തോടെ തങ്ങളുടെ കൊക്കുകളാൽ അവരെ കീറിത്തെറിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 11
ये ब्राह्मणान्मयि धिया क्षिपतोऽर्चयन्त- स्तुष्यद्धृद: स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्रा: । वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्त: सम्बोधयन्त्यहमिवाहमुपाहृतस्तै: ॥ ११ ॥
അതേസമയം, ബ്രാഹ്മണരെ ബുദ്ധിയിൽ എന്നെ തന്നെയെന്ന് കരുതി, അവർ കടുത്ത വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചാലും അവരെ ആദരിക്കുന്നവർ—ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞവർ, അമൃതസമാന പുഞ്ചിരിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന പദ്മമുഖമുള്ളവർ—സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളാൽ മകൻ കോപിച്ച പിതാവിനെ ശമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ബ്രാഹ്മണരെ ശാന്തിപ്പിക്കുന്നു. അത്തരക്കാർ എന്റെ ഹൃദയം കവർന്നെടുക്കുന്നു; ഞാൻ പോലും അവർ കൊണ്ടുവന്നതുപോലെ ശമിപ്പിക്കപ്പെട്ടവനായി തോന്നുന്നു।
Verse 12
तन्मे स्वभर्तुरवसायमलक्षमाणौ युष्मद्वयतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्य: । भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे यत्कल्पतामचिरतो भृतयोर्विवास: ॥ १२ ॥
എന്റെ ഈ ഭൃത്യർ തങ്ങളുടെ സ്വാമിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞില്ലാതെ നിങ്ങളിരുവരോടും അതിക്രമം ചെയ്തു. അതിനാൽ അതിക്രമഫലം അനുഭവിച്ചിട്ടും അവർ വേഗം എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു മടങ്ങുകയും, എന്റെ ധാമത്തിൽ നിന്നുള്ള അവരുടെ നിർവാസകാലം അചിരത്തിൽ അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്ന് നിങ്ങൾ ആജ്ഞാപിച്ചാൽ, അതിനെ ഞാൻ എനിക്കു ചെയ്ത അനുഗ്രഹമായി കരുതും.
Verse 13
बह्मोवाच अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ॥ १३ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ ഋഷിമാർ ക്രോധസർപ്പത്തിന്റെ ദംശം ഏറ്റിരുന്നിട്ടും, വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ തുടർച്ചപോലെ മനോഹരവും പ്രകാശകരവുമായ ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും അവരുടെ ആത്മാവ് തൃപ്തിയായില്ല.
Verse 14
सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस्तच्चिकीर्षितम् ॥ १४ ॥
ഭഗവാന്റെ ആ ഉത്തമവാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ ലഘുവായിരുന്നെങ്കിലും അർത്ഥത്തിൽ അത്യന്തം ഗൗരവവും ഗഹനതയും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഋഷിമാർ ചെവികൾ തുറന്ന് കേട്ടും മനനം ചെയ്തും ആ അഗാധഗൗരവത്തിലേക്ക് മുങ്ങിയിട്ടും, ഭഗവാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെന്ന് അവർ അറിഞ്ഞില്ല.
Verse 15
ते योगमाययारब्धपारमेष्ठ्यमहोदयम् । प्रोचु: प्राञ्जलयो विप्रा: प्रहृष्टा: क्षुभितत्वच: ॥ १५ ॥
ആ നാലു ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാർ, യോഗമായയാൽ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട പരമപുരുഷന്റെ മഹിമാഭരിതമായ വൈഭവം കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; അവരുടെ ശരീരമൊട്ടാകെ രോമാഞ്ചം പടർന്നു. പിന്നെ അവർ കൈകൂപ്പി ഭഗവാനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 16
ऋषय ऊचु: न वयं भगवन् विद्मस्तव देव चिकीर्षितम् । कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्ष: प्रभाषसे ॥ १६ ॥
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. കാരണം നിങ്ങൾ സർവാധ്യക്ഷനായിരിക്കെ പോലും, ഞങ്ങളുടെ പക്ഷത്ത് ‘നിങ്ങൾ എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്തു’ എന്നു പറയുന്നു; ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് എന്തോ ഉപകാരം ചെയ്തതുപോലെ.
Verse 17
ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणा: किल ते प्रभो । विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ॥ १७ ॥
ഹേ പ്രഭോ! ബ്രാഹ്മണ്യധർമ്മത്തിന്റെ പരമ അധിഷ്ഠാത ദൈവം നീയേ. ബ്രാഹ്മണരെ ഉന്നതസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച് നീ മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും പരമാരാധ്യൻ നീ തന്നെയാണ്.
Verse 18
त्वत्त: सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव । धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मत: ॥ १८ ॥
സകല ജീവികളുടെയും സനാതനധർമ്മം നിനക്കിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; നിന്റെ അനേക അവതാരസ്വരൂപങ്ങളാൽ നീ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിച്ചു. ധർമ്മത്തിന്റെ പരമ ഗൂഢ ലക്ഷ്യം നീ തന്നെയാണ്; ഞങ്ങളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീ നിത്യൻ, അക്ഷയൻ, നിർവികാരൻ.
Verse 19
तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । योगिन: स भवान् किंस्विदनुगृह्येत यत्परै: ॥ १९ ॥
നിന്റെ കൃപയാൽ യോഗികളും തത്ത്വദർശികളും ഭൗതിക ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എളുപ്പത്തിൽ മരണത്തെ (അവിദ്യയെ) അതിക്രമിക്കുന്നു. അതിനാൽ മറ്റാരെങ്കിലും നിന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുമെന്നത് അസാധ്യം; നീ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ.
Verse 20
यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यै- रर्थार्थिभि: स्वशिरसा धृतपादरेणु: । धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेरिव कामयाना ॥ २० ॥
മറ്റുള്ള അർത്ഥാർത്ഥികൾ തലയിൽ ധരിക്കുന്ന പാദധൂളിയുള്ള ലക്ഷ്മീദേവിയും നിശ്ചിതമായി നിന്റെ സേവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കാരണം ധന്യനായ ഭക്തൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ച പുതുതുളസിമാലയിൽ മധുവ്രതപതി (തേനീച്ചകളുടെ രാജാവ്) ചുറ്റിപറക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ ധാമത്തിൽ സ്ഥാനം നേടാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 21
यस्तां विविक्तचरितैरनुवर्तमानां नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्ग: । स त्वं द्विजानुपथपुण्यरज: पुनीत: श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ॥ २१ ॥
ഹേ ശ്രീവത്സലക്ഷ്മ! പരമഭാഗവതന്മാരുടെ സംഗവും അവരുടെ ചരിതങ്ങളും നിനക്കു അത്യന്തം പ്രിയം; എങ്കിലും നിരന്തരം പ്രേമസേവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മീദേവിമാരോടും നീ ആസക്തനല്ല. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, ബ്രാഹ്മണർ നടന്ന വഴിയിലെ പുണ്യധൂളി നിന്നെ എങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കും? നിന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിലെ ശ്രീവത്സചിഹ്നം നിന്നെ എങ്ങനെ ‘ഭാഗ്യവാൻ’ ആക്കും?
Verse 22
धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभि: स्वै: पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् । नूनं भृतं तदभिघाति रजस्तमश्च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ २२ ॥
ഹേ ഭഗവാനേ! നീ ധർമ്മസ്വരൂപൻ. മൂന്ന് യുഗങ്ങളിൽ നിന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങളാൽ അവതരിച്ച് ദേവന്മാരുടെയും ദ്വിജന്മാരുടെയും ഹിതാർത്ഥം ഈ ചരാചര ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. വരദമായ ശുദ്ധസത്ത്വകൃപയാൽ രജസ്-തമസ് നീക്കണമേ.
Verse 23
न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदिहात्मगोपं गोप्ता वृष: स्वर्हणेन ससूनृतेन । तर्ह्येव नङ्क्ष्यति शिवस्तव देव पन्था लोकोऽग्रहीष्यदृषभस्य हितत्प्रमाणम् ॥ २३ ॥
ഹേ ദേവാ! ഇവിടെ നിന്റെ ആശ്രിതമായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജകുലത്തെ പൂജയും മൃദുവചനങ്ങളുംകൊണ്ട് നീ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, നിന്റെ മംഗളകരമായ ആരാധനാമാർഗം നശിക്കും. അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ നിന്റെ അധികാരത്തെയേ പ്രമാണമാക്കി ആ മാർഗം ഉപേക്ഷിക്കും.
Verse 24
तत्तेऽनभीष्टमिव सत्त्वनिधेर्विधित्सो: क्षेमं जनाय निजशक्तिभिरुद्धृतारे: । नैतावता त्र्यधिपतेर्बत विश्वभर्तु- स्तेज: क्षतं त्ववनतस्य स ते विनोद: ॥ २४ ॥
ഹേ സത്ത്വനിധി പ്രഭോ! ജനക്ഷേമം വരുത്താൻ നീ നിന്റെ ശക്തികളാൽ ദുഷ്ടതത്ത്വം നശിപ്പിക്കുന്നു; അത് നിനക്ക് അനഭീഷ്ടമെന്നപോലെ തോന്നാം. എന്നാൽ ത്രിസൃഷ്ടികളുടെ അധിപതിയും വിശ്വഭർത്താവുമായ നിന്റെ തേജസ്സിന് ക്ഷയം ഇല്ല. നിന്റെ വിനയം നിന്റെ അതീത ലീലകളുടെ പ്രകടനമാണ്.
Verse 25
यं वानयोर्दममधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तदनुमन्महि निर्व्यलीकम् । अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो येऽनागसौ वयमयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ २५ ॥
ഹേ അധീശാ! ഈ രണ്ടു നിർദോഷർക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങള്ക്കോ നീ ഏതു ശിക്ഷ നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും ഞങ്ങൾ കപടമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കും. കുറ്റമില്ലാത്തവരെ പാപത്തോടു ചേർത്ത് ഞങ്ങൾ ശപിച്ചതാണെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു.
Verse 26
श्रीभगवानुवाच एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्य: संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । भूय: सकाशमुपयास्यत आशु यो व: शापो मयैव निमितस्तदवेत विप्रा: ॥ २६ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഏല്പിച്ച ശിക്ഷ ആദ്യം മുതൽ തന്നെ എനിക്കാൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് അറിയുക. അതിനാൽ ഇവർ ഉടൻ അസുരയോണിയിലേക്കു വീഴും; എന്നാൽ കോപം മൂലം തീവ്രമായ സമാധിയാൽ മനസ്സിൽ എനിക്കൊപ്പം ദൃഢയോഗം ബന്ധിച്ച് വേഗം എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു മടങ്ങിവരും.
Verse 27
ब्रह्मोवाच अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् । वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयंप्रभम् ॥ २७ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്വയംപ്രഭമായ വൈകുണ്ഠലോകത്തിൽ വൈകുണ്ഠനാഥനായ പരമേശ്വരനെ നേത്രാനന്ദകരമായി ദർശിച്ച് മുനിമാർ ആ ദിവ്യധാമം വിട്ടുപോയി।
Verse 28
भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । प्रतिजग्मु: प्रमुदिता: शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ २८ ॥
മുനിമാർ ഭഗവാനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു; വൈഷ്ണവശ്രീയുടെ ദിവ്യ ഐശ്വര്യം പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ മടങ്ങി.
Verse 29
भगवाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तु शम् । ब्रह्मतेज: समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ २९ ॥
ഭഗവാൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോട് പറഞ്ഞു—പോകുവിൻ; ഭയപ്പെടേണ്ട, നിങ്ങൾക്കു ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ. ബ്രാഹ്മണശാപം നിഷ്ഫലമാക്കാൻ എനിക്ക് കഴിവുണ്ടെങ്കിലും ഞാൻ അത് ചെയ്യുകയില്ല; മറിച്ച് ഇതിന് എന്റെ അംഗീകാരം തന്നെയുണ്ട്.
Verse 30
एतत्पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ॥ ३० ॥
ഈ പുറപ്പെടൽ മുമ്പേ ക്രുദ്ധയായ രമാ (ലക്ഷ്മീ) പറഞ്ഞിരുന്നു—ഞാൻ നിദ്രയിൽ ആയിരിക്കെ അവൾ എന്റെ ധാമം വിട്ട് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ നിങ്ങൾ വാതിലിൽ അവളെ തടഞ്ഞു.
Verse 31
मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुन: ॥ ३१ ॥
ക്രോധയോഗം അഭ്യസിച്ച് നിങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണാവഹേളനത്തിന്റെ പാപം കടന്ന് ശുദ്ധരാകും; അത്യൽപകാലത്തിനകം വീണ്ടും എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു മടങ്ങിവരും.
Verse 32
द्वा:स्थावादिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यमाविशत् ॥ ३२ ॥
വൈകുണ്ഠദ്വാരത്തിൽ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം, അനേകം ദിവ്യവിമാനശ്രേണികളാൽ ശോഭിതവും സർവാതിശയ ലക്ഷ്മീ-വൈഭവം നിറഞ്ഞതുമായ തന്റെ സ്വധാമത്തിൽ ഭഗവാൻ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 33
तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकत: । हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ ॥ ३३ ॥
എന്നാൽ ആ രണ്ടു ദ്വാരപാലകർ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ, ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം അവരുടെ ശ്രീ-തേജസ് ക്ഷയിച്ച്, അഹങ്കാരമൊഴിഞ്ഞ് വിഷണ്ണരായി ഹരിയുടെ വൈകുണ്ഠലോകത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചു।
Verse 34
तदा विकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयो: । हाहाकारो महानासीद्विमानाग्र्येषु पुत्रका: ॥ ३४ ॥
അപ്പോൾ ജയയും വിജയയും ഭഗവാന്റെ ധാമത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുമ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠ വിമാനംകളിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ദേവന്മാരിൽ നിന്നെല്ലാം മഹാ ഹാഹാകാരവും നിരാശയുടെ ഗർജ്ജനവും ഉയർന്നു।
Verse 35
तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरे: । दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ ३५ ॥
ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു: ഹരിയുടെ ആ രണ്ടു പ്രധാന പാർഷദ-ദ്വാരപാലകർ ഇപ്പോൾ ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; കശ്യപമുനിയുടെ പ്രബലമായ തേജോമയ വീര്യം അവരെ മൂടിയിരിക്കുന്നു।
Verse 36
तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि व: । आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति ॥ ३६ ॥
ഇന്ന് ആ ഇരട്ട അസുരന്മാരുടെ പരാക്രമം നിങ്ങളെ കലക്കിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ തേജസ് ക്ഷയിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിന് എന്റെ വശത്തിൽ പരിഹാരമില്ല; കാരണം ഇതെല്ലാം സ്വയം ഭഗവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുതന്നെ.
Verse 37
विश्वस्य य: स्थितिलयोद्भवहेतुराद्यो योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमाय: । क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस्त्र्यधीश- स्तत्रास्मदीयविमृशेन कियानिहार्थ: ॥ ३७ ॥
ഹേ പുത്രന്മാരേ, ഭഗവാൻ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അധീശനാണ്; വിശ്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, പ്രളയം എന്നിവയുടെ ആദികാരണം. അവന്റെ അത്ഭുതമായ യോഗമായയെ യോഗേശ്വരന്മാർക്കും എളുപ്പത്തിൽ ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. ആ ആദിപുരുഷനായ പരമപുരുഷൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ ക്ഷേമം വരുത്തുക; പിന്നെ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച് നമുക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
Frequently Asked Questions
Because the doorkeepers act as His representatives, their misconduct reflects upon the master, and the Lord models dharma by accepting moral accountability. In bhāgavata theology, humility before devotees and brāhmaṇas is not a limitation of God but a līlā that establishes the authority of saintly persons and protects the social-spiritual order (poṣaṇa). The Lord’s apology also reveals bhakta-vātsalya: He places the honor of His devotees above His own majesty.
The text presents the episode as divinely sanctioned (ordained by the Lord) and mediated by yoga-māyā, meaning it serves a purposeful līlā rather than indicating material contamination of Vaikuṇṭha. The sages’ anger functions as a catalyst within the Lord’s plan to manifest formidable opponents and thereby display protective incarnations and restore balance in the worlds. Thus, the “fall” is a controlled descent for cosmic narrative and theological instruction.
This chapter states they enter Diti’s womb through Kaśyapa’s seed, initiating their demoniac incarnations. The purpose is twofold: (1) to fulfill the curse approved by the Lord, preserving the inviolability of saintly words, and (2) to intensify their absorption in the Lord through hostility, enabling a swift return to His presence while also generating the cosmic antagonists necessary for the Lord’s protective līlās.
It prioritizes personalist devotion and saintly service over ritual formalism. Although the Lord is the ultimate enjoyer of sacrifice, He declares greater “relish” in offerings given to realized brāhmaṇas who dedicate results to Him, teaching that yajña reaches perfection when it culminates in bhakti, humility, and honoring the Lord’s devotees—an applied ethic that safeguards dharma in society.