Adhyaya 15

Verse 1

मैत्रेय उवाच प्रजापत्यं तु तत्तेज: परतेजोहनं दिति: । दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ॥ १ ॥

ശ്രീ മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയ വിദുരാ, കശ്യപ മുനിയുടെ ഭാര്യ ദിതി ഗർഭസ്ഥ പുത്രന്മാർ ദേവന്മാർക്ക് ഉപദ്രവകാരണമാകുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അതിനാൽ മറ്റുള്ളവർക്കു ദുഃഖം വരുത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ച കശ്യപന്റെ പ്രജാപത്യ തേജസ്സിനെ അവൾ ദേവനാശത്തിന്റെ ആശങ്കയോടെ നൂറു വർഷം ധരിച്ചു.

Verse 2

लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजस: । न्यवेदयन् विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम् ॥ २ ॥

ദിതിയുടെ ഗർഭബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ സർവ്വലോകങ്ങളിലും സൂര്യചന്ദ്രപ്രകാശം മങ്ങിപ്പോയി. വ്യാകുലരായ ലോകപാലകർ വിശ്വസ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിനോട്—“ദിക്കുകളിലൊക്കെയും ഈ അന്ധകാരവ്യാപനം എന്ത്?” എന്നു അറിയിച്ചു.

Verse 3

देवा ऊचु: तम एतद्विभो वेत्थ संविग्ना यद्वयं भृशम् । न ह्यव्यक्तं भगवत: कालेनास्पृष्टवर्त्मन: ॥ ३ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ, ഈ അന്ധകാരം നിങ്ങൾ നന്നായി അറിയുന്നു; ഇത് ഞങ്ങളെ അത്യന്തം വ്യാകുലപ്പെടുത്തുന്നു. കാലത്തിന്റെ സ്വാധീനം നിങ്ങളെ സ്പർശിക്കാത്തതിനാൽ, നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും അപ്രകടമല്ല.

Verse 4

देवदेव जगद्धातर्लोकनाथशिखामणे । परेषामपरेषां त्वं भूतानामसि भाववित् ॥ ४ ॥

ഹേ ദേവദേവാ, ജഗദ്ധാതാവേ, ലോകനാഥന്മാരുടെ ശിരോമണിയേ! ആത്മീയലോകത്തെയും ഭൗതികലോകത്തെയും എല്ലാ ജീവികളുടെ അന്തർഭാവവും ഉദ്ദേശവും നിങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ ആകുന്നു.

Verse 5

नमो विज्ञानवीर्याय माययेदमुपेयुषे । गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनये ॥ ५ ॥

വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും വീര്യത്തിന്റെയും ആദിസ്രോതസ്സേ, നമസ്കാരം! മായാശക്തിയാൽ നിങ്ങൾ ഈ ജഗത്‌ക്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഗുണഭേദം (പ്രത്യേകിച്ച് രജോഗുണം) സ്വീകരിച്ച, അവ്യക്തയോനിയിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷനായ നിങ്ങള്ക്ക് പ്രണാമം.

Verse 6

ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्यात्मभावनम् । आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ॥ ६ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ഈ എല്ലാ ലോകങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും നിങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഈ വിശ്വത്തിന്റെ കാരണം; അനന്യഭാവത്തോടെ നിങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ അചഞ്ചലമായ ഭക്തിസേവയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 7

तेषां सुपक्‍वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम् । लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित्पराभव: ॥ ७ ॥

പ്രാണനിയന്ത്രണത്തിലൂടെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജയിച്ച് പരിപക്വ യോഗികളായി നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം നേടിയവർക്ക് ഈ ലോകത്തിൽ എവിടെയും പരാജയം ഇല്ല.

Verse 8

यस्य वाचा प्रजा: सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिता: । हरन्ति बलिमायत्तास्तस्मै मुख्याय ते नम: ॥ ८ ॥

മൂക്കിൽ കെട്ടിയ കയറാൽ കാളയെ നയിക്കുന്നതുപോലെ, വേദവാണിയാൽ സർവ്വ പ്രജകളും നിയന്ത്രിതരാണ്; അവർ വിധിപ്രകാരം ബലി അർപ്പിക്കുന്നു. ആ വേദപ്രദാതാവായ മുഖ്യപുരുഷനു നമസ്കാരം.

Verse 9

स त्वं विधत्स्व शं भूमंस्तमसा लुप्तकर्मणाम् । अदभ्रदयया द‍ृष्टय‍ा आपन्नानर्हसीक्षितुम् ॥ ९ ॥

ഹേ സർവ്വവ്യാപിയേ! തമസ്സാൽ ഞങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികൾ നിലച്ചിരിക്കുന്നു; ദുരവസ്ഥയിൽപ്പെട്ട ഞങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം വിധിക്കണമേ, അപാര കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ ഞങ്ങളെ നോക്കണമേ.

Verse 10

एष देव दितेर्गर्भ ओज: काश्यपमर्पितम् । दिशस्तिमिरयन् सर्वा वर्धतेऽग्निरिवैधसि ॥ १० ॥

ഹേ ദേവാ! ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ കശ്യപന്റെ തേജസ്സാൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ഭ്രൂണം, ഇന്ധനത്തിൽ തീ വളരുന്നതുപോലെ, സർവ്വ ദിക്കുകളെയും ഇരുട്ടിലാഴ്ത്തി വളരുന്നു.

Verse 11

मैत्रेय उवाच स प्रहस्य महाबाहो भगवान् शब्दगोचर: । प्रत्याचष्टात्मभूर्देवान् प्रीणन् रुचिरया गिरा ॥ ११ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാബാഹോ! ദിവ്യശബ്ദത്തിലൂടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ആത്മഭൂ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ്, അവരുടെ പ്രാർത്ഥനകളിൽ പ്രസന്നനായി, രുചിരമായ വാക്കുകളാൽ ദേവന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 12

ब्रह्मोवाच मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजा: सनकादय: । चेरुर्विहायसा लोकाल्लोकेषु विगतस्पृहा: ॥ १२ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച സനകാദി നാലുപുത്രന്മാർ നിങ്ങളുടെ മുൻഗാമികളാണ്. അവർ ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ ആകാശങ്ങളിൽ നിർലോഭമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 13

त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मन: । ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ १३ ॥

ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ച ശേഷം അവർ ഒരിക്കൽ നിർമ്മലാത്മനായ ഭഗവാന്റെ വൈകുണ്ഠധാമത്തിലേക്ക് ചെന്നു—സകല ലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ആ വൈകുണ്ഠനിലയത്തിലേക്ക്.

Verse 14

वसन्ति यत्र पुरुषा: सर्वे वैकुण्ठमूर्तय: । येऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् ॥ १४ ॥

വൈകുണ്ഠലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാവരും ഭഗവാനോടു സമാനമായ രൂപമുള്ളവരാണ്. അവർ ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിനുള്ള ആഗ്രഹമില്ലാതെ, നിഷ്കാമ ധർമ്മഭക്തിയാൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 15

यत्र चाद्य: पुमानास्ते भगवान् शब्दगोचर: । सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन् वृष: ॥ १५ ॥

വൈകുണ്ഠത്തിൽ ആദിപുരുഷനായ ഭഗവാൻ വിരാജിക്കുന്നു; വേദവാണിയാൽ അവനെ അറിയാം. അവൻ നിർമല സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, രജസ്-തമസ് രഹിതൻ; ഭക്തർക്കു ധർമ്മോന്നതി നൽകുന്നു.

Verse 16

यत्र नै:श्रेयसं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमै: । सर्वर्तुश्रीभिर्विभ्राजत्कैवल्यमिव मूर्तिमत् ॥ १६ ॥

ആ വൈകുണ്ഠലോകങ്ങളിൽ ‘നൈഃശ്രേയസ’ എന്നൊരു വനമുണ്ട്; അവിടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്ന കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ ഋതുക്കളുടെയും ശോഭയാൽ അത് സദാ ദീപ്തമാണ്; കൈവല്യം തന്നെ മൂർത്തിമാനായതുപോലെ.

Verse 17

वैमानिका: सललनाश्चरितानि शश्वद् गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तु: । अन्तर्जलेऽनुविकसन्मधुमाधवीनां गन्धेन खण्डितधियोऽप्यनिलं क्षिपन्त: ॥ १७ ॥

വൈകുണ്ഠലോകങ്ങളിൽ വിമാനം കയറി വസിക്കുന്നവർ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം വിഹരിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഭർത്താവായ ഭഗവാന്റെ അമംഗളരഹിതമായ ചരിത-ലീലകൾ പാടുന്നു. ഹരികീർത്തനത്തിൽ ലീനരായി, തേൻ നിറഞ്ഞ സുഗന്ധമുള്ള മാധവീ പുഷ്പങ്ങളുടെ ഗന്ധത്തെയും തുച്ഛമാക്കി കാറ്റിൽ തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 18

पारावतान्यभृतसारसचक्रवाक- दात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां य: । कोलाहलो विरमतेऽचिरमात्रमुच्चै र्भृङ्गाधिपे हरिकथामिव गायमाने ॥ १८ ॥

തേനീച്ചകളുടെ രാജാവ് ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ ഹരികഥപോലെ ഭഗവാന്റെ മഹിമ മുഴക്കുമ്പോൾ, പ്രാവ്, കുയിൽ, സാരസ്, ചക്രവാകം, ഹംസം, തത്ത, തിത്തിരി, മയിൽ എന്നിവയുടെ കൂകൽ കുറച്ചുനേരം നിശ്ശബ്ദമാകുന്നു. ആ ദിവ്യ പക്ഷികൾ ഹരിഗുണം കേൾക്കാൻ സ്വന്തം പാട്ട് നിർത്തുന്നു.

Verse 19

मन्दारकुन्दकुरबोत्पलचम्पकार्ण- पुन्नागनागबकुलाम्बुजपारिजाता: । गन्धेऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस्तप: सुमनसो बहु मानयन्ति ॥ १९ ॥

മന്ദാര, കുന്ദ, കുരബക, ഉത്പല, ചമ്പക, അർണ, പുന്നാഗ, നാഗകേശര, ബകുല, താമര, പാരിജാതം തുടങ്ങിയ പുഷ്പങ്ങൾ ദിവ്യസുഗന്ധം നിറഞ്ഞവയായിട്ടും, തുളസിയുടെ തപസ്സിന്റെ മഹിമ അവർക്കറിയാം. കാരണം ഭഗവാൻ സ്വയം തുളസിദളങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എല്ലാ പുഷ്പങ്ങളും തുളസിയെ ഏറെ മാനിക്കുന്നു.

Verse 20

यत्संकुलं हरिपदानतिमात्रद‍ृष्टै- र्वैदूर्यमारकतहेममयैर्विमानै: । येषां बृहत्कटितटा: स्मितशोभिमुख्य: कृष्णात्मनां न रज आदधुरुत्स्मयाद्यै: ॥ २० ॥

ഹരിപാദപദ്മത്തിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ വൈകുണ്ഠം വൈദൂര്യ-മരകത-സ്വർണ്ണമയ വിമാനംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള കൃഷ്ണപരായണർ വലിയ കട്ടിതടവും പുഞ്ചിരി തിളങ്ങുന്ന മുഖവും ഉള്ള പ്രിയസഖിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നാലും, അവരുടെ ഹാസ്യവിലാസവും സൗന്ദര്യവും കാമത്തെ ഉണർത്തുന്നില്ല.

Verse 21

श्री रूपिणी क्‍वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा । संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि सम्मार्जतीव यदनुग्रहणेऽन्ययत्न: ॥ २१ ॥

വൈകുണ്ഠത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ലക്ഷ്മീദേവിയെപ്പോലെ രൂപവതികളും ദോഷമുക്തരുമാണ്. കൈകളിൽ ലീലാകമലങ്ങൾ കളിപ്പിച്ച്, കാലിലെ കങ്കണങ്ങൾ മണിയിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ഹരിസദ്മത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ സ്വർണ്ണ അതിരുകളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്ഫടികഭിത്തികൾ തൂത്തുവാരുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു—ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാനായി സേവിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 22

वापीषु विद्रुमतटास्वमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिरीशम् । अभ्यर्चती स्वलकमुन्नसमीक्ष्य वक्त्र- मुच्छेषितं भगवतेत्यमताङ्ग यच्छ्री: ॥ २२ ॥

ലക്ഷ്മീദേവിമാർ തങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങളിൽ, പവിഴത്തീരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നിർമല അമൃതജലവാപികളുടെ കരയിൽ, ദാസിമാരോടൊപ്പം തുളസിയിലകൾ അർപ്പിച്ച് ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നു. പൂജയ്ക്കിടെ ജലത്തിൽ ഉയർന്ന മൂക്കോടുകൂടിയ തങ്ങളുടെ സുന്ദരമുഖപ്രതിബിംബം കണ്ടു, ഭഗവാന്റെ ചുംബനത്താൽ തങ്ങളുടെ ശോഭ കൂടുതൽ വർധിച്ചതെന്നുപോലെ കരുതുന്നു।

Verse 23

यन्न व्रजन्त्यघभिदो रचनानुवादा- च्छृण्वन्ति येऽन्यविषया: कुकथा मतिघ्नी: । यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिरात्तसारा- स्तांस्तान् क्षिपन्त्यशरणेषु तम:सु हन्त ॥ २३ ॥

പാപഹന്താവായ പ്രഭുവിന്റെ വൈകുണ്ഠലോകങ്ങളുടെ വിവരണം ചർച്ച ചെയ്യാതെയും കേൾക്കാതെയും, മറിച്ച് ബുദ്ധിയെ മയക്കുന്ന അന്യവിഷയ കുകഥകൾ കേൾക്കുന്നവർ അത്യന്തം ദുർഭാഗ്യരും ഖേദകരരുമാണ്. വൈകുണ്ഠകഥ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൗതികലോകവർത്തമാനങ്ങളിൽ ലീനരായവർ ആശ്രയമില്ലാത്ത അജ്ഞാനത്തിന്റെ അതിഗാഢ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു।

Verse 24

येऽभ्यर्थितामपि च तो नृगतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र । नाराधनं भगवतो वितरन्त्यमुष्य सम्मोहिता विततया बत मायया ते ॥ २४ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, മനുഷ്യദേഹം അത്യന്തം പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്; ഞങ്ങളും അത്തരം ജന്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കാരണം മനുഷ്യരൂപത്തിൽ തത്ത്വജ്ഞാനവും പരിപൂർണ്ണ ധർമ്മവും ലഭ്യമാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ഭഗവാനെയും അവന്റെ ധാമത്തെയും ഗ്രഹിക്കാത്തവൻ ബാഹ്യമായയുടെ വ്യാപക സ്വാധീനത്തിൽ അത്യന്തം മോഹിതനാണെന്ന് അറിയണം।

Verse 25

यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या दूरेयमा ह्युपरि न: स्पृहणीयशीला: । भर्तुर्मिथ: सुयशस: कथनानुराग- वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गा: ॥ २५ ॥

പ്രഭുവിന്റെ മഹിമകൾ പ്രേമത്തോടെ കേട്ടു വികാരവശരായി, ശരീരത്തിൽ രോമാഞ്ചം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും കണ്ണീര്ത്തുള്ളികൾ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നവർ—ധ്യാനം, തപസ്സ് മുതലായവയെക്കുറിച്ച് പരിഗണിക്കാതിരുന്നാലും പരമ വൈകുണ്ഠരാജ്യത്തിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെടുന്നു. ആ രാജ്യം ഭൗതിക ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾക്ക് മുകളിലായി, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കും ആഗ്രഹനീയമാണ്।

Verse 26

तद्विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचि: । आपु: परां मुदमपूर्वमुपेत्य योग- मायाबलेन मुनयस्तदथो विकुण्ठम् ॥ २६ ॥

ഇങ്ങനെ സനക, സനാതന, സനന്ദന, സനത്കുമാരൻ എന്നീ മഹർഷിമാർ യോഗസാധനയുടെ (യോഗമായാ) ബലത്തിൽ ആ വൈകുണ്ഠധാമത്തെ പ്രാപിച്ച് അപൂർവമായ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു. അവർ കണ്ടത്: വിശ്വഗുരുവിന്റെ അധീനത്തിലുള്ള, സർവ്വലോകങ്ങളും വന്ദിക്കുന്ന ആ ദിവ്യധാമം, വൈകുണ്ഠത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠഭക്തർ നയിക്കുന്ന വിചിത്രമായി അലങ്കരിച്ച വിമാനങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമായി, അവിടെ സ്വയം ഭഗവാൻ അധിപതിയായി വാഴുന്നു.

Verse 27

तस्मिन्नतीत्य मुनय: षडसज्जमाना: कक्षा: समानवयसावथ सप्तमायाम् । देवावचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्य- केयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ ॥ २७ ॥

വൈകുണ്ഠപുരിയിലെ ആറു പ്രവേശനദ്വാരങ്ങളും കടന്ന്, അലങ്കാരങ്ങളിൽ അത്ഭുതം കാണാതെ, മുനിമാർ ഏഴാം ദ്വാരത്തിൽ സമവയസ്സുള്ള രണ്ടു ദീപ്തിമാന ദ്വാരപാലകരെ കണ്ടു—ഗദകൾ കൈവശം വച്ച്, അമൂല്യ കെയൂര-കുണ്ഡല-കിരീട-വസ്ത്രാദികളാൽ വിഭൂഷിതരായി।

Verse 28

मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये । वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ ॥ २८ ॥

ആ രണ്ടു ദ്വാരപാലകരും പുതുപൂക്കളുടെ വനമാല ധരിച്ചിരുന്നു; അതിന്റെ സുഗന്ധത്തിൽ മദിച്ച തേൻചീറ്റകൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ആ മാല അവരുടെ കഴുത്തിലും നീലവർണ്ണമുള്ള നാലു ഭുജങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലുമായി പതിഞ്ഞിരുന്നു. വളഞ്ഞ ഭ്രൂകൾ, വിരിഞ്ഞ നാസാരന്ധ്രങ്ങൾ, ചുവന്ന കണ്ണുകൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അവർ അല്പം ക്ഷുബ്ധരായി തോന്നി.

Verse 29

द्वार्येतयोर्निविविशुर्मिषतोरपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका या: । सर्वत्र तेऽविषमया मुनय: स्वद‍ृष्टय‍ा ये सञ्चरन्त्यविहता विगताभिशङ्का: ॥ २९ ॥

ആ രണ്ടു ദ്വാരപാലകർ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴും, ചോദിക്കാതെയേ മുനിമാർ അകത്ത് കടന്നു. അവരുടെ ദൃഷ്ടി എല്ലായിടത്തും സമം; ‘എന്റെ’ ‘നിന്റെ’ എന്ന ഭേദബോധം ഇല്ല. സ്വർണ്ണവും വജ്രവും കൊണ്ടുള്ള മുൻ ആറു വാതിലുകൾ അവർ തടസ്സമില്ലാതെ കടന്നതുപോലെ, സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ ഏഴാം വാതിലിലും പ്രവേശിച്ചു.

Verse 30

तान् वीक्ष्य वातारशनांश्चतुर: कुमारान् वृद्धान्दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् । वेत्रेण चास्खलयतामतदर्हणांस्तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ ॥ ३० ॥

വസ്ത്രമെന്നാൽ വായുവേ ഉള്ളൂ എന്നപോലെ നിന്നിരുന്ന ആ നാലു കുമാരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ—കാണാൻ അഞ്ചുവയസ്സുകാരെപ്പോലെയെങ്കിലും, സകല ജീവികളിലും അതിപ്രാചീനരും ആത്മതത്ത്വം അറിഞ്ഞവരുമായ—ഭഗവാനോട് പ്രതികൂല സ്വഭാവമുള്ള ആ രണ്ടു പ്രതിഹാരന്മാർ ദണ്ഡങ്ങളാൽ അവരുടെ വഴി തടഞ്ഞു. അർഹതയില്ലാത്തവിധം അവരുടെ തേജസ്സിനെ പരിഹസിച്ച് അവമാനിച്ചു.

Verse 31

ताभ्यां मिषत्स्वनिमिषेषु निषिध्यमाना: स्वर्हत्तमा ह्यपि हरे: प्रतिहारपाभ्याम् । ऊचु: सुहृत्तमदिद‍ृक्षितभङ्ग ईष- त्कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षा: ॥ ३१ ॥

മറ്റു ദേവന്മാർ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴും, ശ്രീഹരിയുടെ ആ രണ്ടു മുഖ്യ ദ്വാരപാലകർ—കുമാരന്മാർ അത്യന്തം യോഗ്യരായിട്ടും—അവരെ തടഞ്ഞു. ഏറ്റവും പ്രിയനായ സ്വാമി ശ്രീഹരിയെ ദർശിക്കാനുള്ള അത്യുത്കണ്ഠ മുറിഞ്ഞതോടെ, കോപം മൂലം അവരുടെ കണ്ണുകൾ പെട്ടെന്ന് ചുവന്നു; അപ്പോൾ അവർ അല്പം കഠിനമായി പറഞ്ഞു.

Verse 32

मुनय ऊचु: को वामिहैत्य भगवत्परिचर्ययोच्चै- स्तद्धर्मिणां निवसतां विषम: स्वभाव: । तस्मिन् प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां को वात्मवत्कुहकयो: परिशङ्कनीय: ॥ ३२ ॥

മുനികൾ പറഞ്ഞു—ഭഗവാന്റെ പരമോന്നത പരിചാര്യയിൽ സ്ഥാനപ്പെട്ടിട്ടും ഈ രണ്ടുപേരിൽ ഇത്തരമൊരു വൈരുദ്ധ്യമനോഭാവം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു? ഇവർ വൈകുണ്ഠത്തിൽ എങ്ങനെ വസിക്കുന്നു? ദൈവരാജ്യത്തിൽ ശത്രുവിന് പ്രവേശം എവിടെ നിന്ന്? പരമപുരുഷന് ശത്രുവില്ല; അവനെ ആരാണ് അസൂയപ്പെടുക? ഇവർ കപടന്മാരായിരിക്കാം; അതുകൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരെയും തങ്ങളുപോലെ സംശയിക്കുന്നു।

Verse 33

न ह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षा- वात्मानमात्मनि नभो नभसीव धीरा: । पश्यन्ति यत्र युवयो: सुरलिङ्गिनो: किं व्युत्पादितं ह्युदरभेदि भयं यतोऽस्य ॥ ३३ ॥

വൈകുണ്ഠത്തിൽ ധീരർ ഭഗവാനും വാസികളും തമ്മിൽ ഭേദം കാണുന്നില്ല; വലിയ-ചെറിയ ആകാശങ്ങൾക്കിടയിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുപോലെ. എങ്കിൽ ഈ സമരസതയിൽ ഭയത്തിന്റെ വിത്ത് എവിടെ നിന്ന് ഉദിച്ചു? ഇവർ വൈകുണ്ഠവാസികളുടെ വേഷത്തിലാണ്; എന്നാൽ അവരുടെ അസമഞ്ജസ്യം എവിടെ നിന്ന്?

Verse 34

तद्वाममुष्य परमस्य विकुण्ठभर्तु: कर्तुं प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो व्रजतमन्तरभावद‍ृष्टय‍ा पापीयसस्त्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ॥ ३४ ॥

അതുകൊണ്ട് ഈ മലിനവും മന്ദബുദ്ധിയുമായ രണ്ടുപേരെ എങ്ങനെ യോജിച്ച ശിക്ഷ നൽകാമെന്ന് നാം ആലോചിക്കാം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അവസാനം അവരുടെ നന്മയും സംഭവിക്കും. വൈകുണ്ഠജീവിതത്തിൽ ദ്വൈതം കാണുന്നതിനാൽ അവർ ദൂഷിതരാണ്; അതിനാൽ ഇവരെ ഇവിടെ നിന്ന് ഭൗതിക ലോകത്തിലേക്ക് അയക്കണം, അവിടെ ജീവികൾക്ക് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ശത്രുക്കൾ ഉണ്ട്।

Verse 35

तेषामितीरितमुभाववधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमस्त्रपूगै: । सद्यो हरेरनुचरावुरु बिभ्यतस्तत्- पादग्रहावपततामतिकातरेण ॥ ३५ ॥

മുനികൾ ഉച്ചരിച്ച ആ ഭീകര ബ്രഹ്മദണ്ഡം—ഏതൊരു ആയുധസമൂഹത്താലും തടയാനാകാത്തത്—എന്ന് ഗ്രഹിച്ച ഉടൻ, ഹരിയുടെ അനുചരന്മാരായ ആ രണ്ടു ദ്വാരപാലകർ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ടു; മഹാ വ്യാകുലതയോടെ ബ്രാഹ്മണരുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു।

Verse 36

भूयादघोनि भगवद्‍‌भिरकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् । मा वोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेदिह तु नौ व्रजतोरधोऽध: ॥ ३६ ॥

ദ്വാരപാലകർ പറഞ്ഞു—ഹേ പാപരഹിത മുനികളേ! നിങ്ങൾ നൽകിയ ശിക്ഷ യുക്തമാണ്; കാരണം ദേവസമാനമായ സാദുക്കളെയുമാണ് ഞങ്ങൾ അവഗണിച്ചത്. എന്നാൽ ഞങ്ങളുടെ അനുതാപഭരിതമായ അപേക്ഷയിൽ കരുണ കാണിച്ച്, ഞങ്ങൾ താഴേക്ക് താഴേക്ക് പോകുമ്പോഴും ഭഗവാന്റെ സ്മൃതി നശിപ്പിക്കുന്ന മോഹം ഞങ്ങളെ പിടിക്കാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 37

एवं तदैव भगवानरविन्दनाभ: स्वानां विबुध्य सदतिक्रममार्यहृद्य: । तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीना- मन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्री: ॥ ३७ ॥

അന്നേ നിമിഷം കമലനാഭനായ ഭഗവാൻ, ധർമ്മിഷ്ഠരുടെ ഹൃദയാനന്ദൻ, തന്റെ സേവകർ സന്ന്യാസിമാരെ അപമാനിച്ചതറിഞ്ഞ് ശ്രീദേവിയോടുകൂടെ അവിടേക്ക് പോയി—അവന്റെ പാദങ്ങൾ പരമഹംസ മഹാമുനികൾ അന്വേഷിക്കുന്നവയാണ്।

Verse 38

तं त्वागतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुम्भि- स्तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् । हंसश्रियोर्व्यजनयो: शिववायुलोल- च्छुभ्रातपत्रशशिकेसरशीकराम्बुम् ॥ ३८ ॥

സനകാദി ഋഷിമാർ കണ്ടു—മുമ്പ് സമാധിയിൽ ഹൃദയത്തിൽ മാത്രം ദർശനമായിരുന്ന വിഷ്ണു ഇപ്പോൾ കണ്ണുകൾക്കു പ്രത്യക്ഷനായി. കുട, ചാമരം മുതലായ ഉപകരണങ്ങളുമായി പാർഷദർ കൂടെ വരുമ്പോൾ ചാമരത്തിന്റെ വെളുത്ത രോമങ്ങൾ രണ്ടു ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ മൃദുവായി ഇളകി; അനുകൂല കാറ്റിൽ കുടയിലെ മുത്തുമാല അമൃതബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ തുളുമ്പി കുലുങ്ങി.

Verse 39

कृत्‍स्‍नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम स्‍नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् । श्यामे पृथावुरसि शोभितया श्रिया स्व- श्चूडामणिं सुभगयन्तमिवात्मधिष्ण्यम् ॥ ३९ ॥

അവർ പ്രഭുവിനെ കണ്ടു—സകലാനന്ദത്തിന്റെ നിധി, പ്രസന്നമുഖൻ, ആഗ്രഹനീയമായ ദീപ്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ—അവന്റെ സ്നേഹസ്മിതവും ദൃഷ്ടിയും ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. ശ്യാമവർണ്ണനായ പ്രഭുവിന്റെ വിശാല വക്ഷസ്ഥലം ശ്രീദേവിയാൽ ശോഭിച്ചു; ദിവ്യധാമത്തിന്റെ ശിരോമണിയിൽ സൗന്ദര്യവും സൗഭാഗ്യവും അവൻ തന്നെ പകരുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 40

पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्‍च्यालिभिर्विरुतया वनमालया च । वल्गुप्रकोष्ठवलयं विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमब्जम् ॥ ४० ॥

മഞ്ഞവസ്ത്രം മൂടിയ വിശാല നിതംബത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന കാഞ്ചി ശോഭിച്ചു; തേൻചീറ്റകളുടെ മുഴക്കത്തോടെ പ്രത്യേകമായ വനമാലയും ധരിച്ചു. മനോഹരമായ കൈമുട്ടുകളിൽ വളകൾ മിന്നി; ഒരു കൈ ഗരുഡന്റെ തോളിൽ വെച്ച്, മറ്റേ കൈയിൽ താമര ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 41

विद्युत्क्षिपन्मकरकुण्डलमण्डनार्ह- गण्डस्थलोन्नसमुखं मणिमत्किरीटम् । दोर्दण्डषण्डविवरे हरता परार्ध्य- हारेण कन्धरगतेन च कौस्तुभेन ॥ ४१ ॥

അവന്റെ കവിളുകൾ മിന്നലിനെ മറികടക്കുന്ന മകരാകൃതിയിലുള്ള കുണ്ഡലങ്ങളുടെ ഭംഗി വർധിപ്പിച്ചു; മൂക്ക് ഉന്നതം, തലയിൽ രത്നജടിത കിരീടം. ദൃഢമായ ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ അമൂല്യമായ ഹാരം മനോഹരമായി തൂങ്ങി; കഴുത്തിൽ കൗസ്തുഭമണി ദീപ്തമായി വിരാജിച്ചു.

Verse 42

अत्रोपसृष्टमिति चोत्स्मितमिन्दिराया: स्वानां धिया विरचितं बहुसौष्ठवाढ्यम् । मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तमङ्गं नेमुर्निरीक्ष्य नवितृप्तद‍ृशो मुदा कै: ॥ ४२ ॥

ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷനായ നാരായണന്റെ അതുല്യസൗന്ദര്യം ഭക്തരുടെ ബുദ്ധിയാൽ പലമടങ്ങ് വർധിച്ച്, ശ്രീലക്ഷ്മിയുടെ സൗന്ദര്യഗർവത്തെയും ജയിച്ചു. ഹേ ദേവഗണങ്ങളേ, അത്തരം ഭഗവാൻ എനിക്കും ശിവനുമും നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും ആരാധ്യൻ. ഋഷിമാർ തൃപ്തിയില്ലാത്ത കണ്ണുകളാൽ അവനെ നോക്കി ആനന്ദത്തോടെ അവന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സു നമിച്ചു.

Verse 43

तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्द- किञ्जल्कमिश्रतुलसीमकरन्दवायु: । अन्तर्गत: स्वविवरेण चकार तेषां सङ्‌क्षोभमक्षरजुषामपि चित्ततन्वो: ॥ ४३ ॥

കമലനയനനായ ഭഗവാന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിലെ കേശരവുമായി കലർന്ന തുളസീമകരന്ദത്തിന്റെ സുഗന്ധവായു ആ ഋഷികളുടെ നാസാരന്ധ്രങ്ങളിൽ കടന്നപ്പോൾ, നിർഗുണബ്രഹ്മത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നിട്ടും അവരുടെ മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും വലിയ ചലനം ഉണ്ടായി.

Verse 44

ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोश- मुद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् । लब्धाशिष: पुनरवेक्ष्य तदीयमङ्‌घ्रि- द्वन्द्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्यु: ॥ ४४ ॥

അവർ പ്രഭുവിന്റെ മുഖത്തെ നീല താമരക്കോശത്തിന്റെ അകത്തെപ്പോലെ കണ്ടു; അവന്റെ അതിസുന്ദരമായ അധരങ്ങളിൽ കുന്ദപുഷ്പംപോലെ വിരിഞ്ഞ പുഞ്ചിരിയും ദർശിച്ചു. ആ ദർശനത്തിൽ പൂർണ്ണതൃപ്തരായി, പിന്നെയും കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ അവന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിലെ നഖങ്ങളെ നോക്കി—അവ ചുവന്ന മാണിക്യങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി. ഇങ്ങനെ പ്രഭുവിന്റെ ദിവ്യദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ച്, ഒടുവിൽ അവന്റെ വ്യക്തിസ്വരൂപത്തിൽ ധ്യാനസ്ഥരായി.

Verse 45

पुंसां गतिं मृगयतामिह योगमार्गै- र्ध्यानास्पदं बहु मतं नयनाभिरामम् । पौंस्‍नं वपुर्दर्शयानमनन्यसिद्धै- रौत्पत्तिकै: समगृणन् युतमष्टभोगै: ॥ ४५ ॥

ഇതുതന്നെയാണ് ഇവിടെ യോഗമാർഗങ്ങളിലൂടെ പരമഗതി അന്വേഷിക്കുന്നവർ ധ്യാനത്തിന്റെ ആശ്രയമായി കരുതുന്ന, കണ്ണുകൾക്ക് മനോഹരമായ ഭഗവദ്രൂപം. ഇത് കൽപ്പിതമല്ല; മഹാസിദ്ധയോഗികൾ തെളിയിച്ച യാഥാർത്ഥ്യസ്വരൂപം. ഭഗവാൻ അഷ്ടസിദ്ധികളാൽ പൂർണ്ണൻ; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്ക് അവ പൂർണ്ണതയിൽ ലഭ്യമല്ല.

Verse 46

कुमारा ऊचु: योऽन्तर्हितो हृदि गतोऽपि दुरात्मनां त्वं सोऽद्यैव नो नयनमूलमनन्त राद्ध: । यर्ह्येव कर्णविवरेण गुहां गतो न: पित्रानुवर्णितरहा भवदुद्भवेन ॥ ४६ ॥

കുമാരന്മാർ പറഞ്ഞു: ഹേ അനന്തപ്രഭോ, ദുഷ്ടഹൃദയർക്കു നീ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും അപ്രകടനായി തുടരുന്നു; എന്നാൽ ഇന്ന് നീ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾക്കുമുന്നിൽ നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നമ്മുടെ പിതാവായ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ചെവികളിലൂടെ കേട്ട നിന്റെ മഹിമാവർണ്ണനങ്ങൾ, നിന്റെ കരുണാമയ പ്രത്യക്ഷതകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ സാക്ഷാൽ സത്യമാകുന്നു.

Verse 47

तं त्वां विदाम भगवन् परमात्मतत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तमेषाम् । यत्तेऽनुतापविदितैर्दृढभक्तियोगै- रुद्ग्रन्थयो हृदि विदुर्मुनयो विरागा: ॥ ४७ ॥

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളെ പരമാത്മതത്ത്വമായ പരമസത്യമായി ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു; ശുദ്ധസത്ത്വത്തിൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദിവ്യരൂപം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ മാത്രമേ ദൃഢഭക്തിയോഗത്തിലൂടെ ശുദ്ധഹൃദയരായ വൈരാഗ്യമുനികൾ നിങ്ങളുടെ നിത്യരൂപം ഹൃദയത്തിൽ അറിയുകയുള്ളൂ.

Verse 48

नात्यन्तिकं विगणयन्त्यपि ते प्रसादं किम्वन्यदर्पितभयं भ्रुव उन्नयैस्ते । येऽङ्ग त्वदङ्‌घ्रि शरणा भवत: कथाया: कीर्तन्यतीर्थयशस: कुशला रसज्ञा: ॥ ४८ ॥

ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ ശരണമായും, കീർത്തനയോഗ്യമായ പവിത്ര ലീലാകഥകൾ ശ്രവണം-കീർത്തനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിപുണരുമായ രസജ്ഞഭക്തർ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്തെയും ‘അത്യന്തിക’ വരമായി കണക്കാക്കുന്നില്ല; പിന്നെ ഭ്രൂവിലാസത്തോടെ നൽകുന്ന ഭയഹര മറ്റു വരങ്ങൾ എന്ത് പറയണം! അവർ മോക്ഷത്തെയും അവഗണിക്കുന്നു.

Verse 49

कामं भव: स्ववृजिनैर्निरयेषु न: स्ता- च्चेतोऽलिवद्यदि नु ते पदयो रमेत । वाचश्च नस्तुलसिवद्यदि तेऽङ्‌घ्रि शोभा: पूर्येत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्ध्र: ॥ ४९ ॥

ഹേ പ്രഭോ! നമ്മുടെ സ്വന്തം ദോഷകർമ്മഫലമായി നരകാവസ്ഥയിൽ ജന്മം ലഭിച്ചാലും മതി; എന്നാൽ നമ്മുടെ ചിത്തം തേൻചീറ്റുപോലെ നിങ്ങളുടെ പദപദ്മങ്ങളിൽ രമിക്കട്ടെ. നമ്മുടെ വാക്കുകൾ തുളസിപ്പത്രംപോലെ നിങ്ങളുടെ പാദശോഭ വർധിപ്പിക്കട്ടെ; നമ്മുടെ ചെവികൾ സദാ നിങ്ങളുടെ ഗുണഗാനത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കട്ടെ—ഇതാണ് പ്രാർത്ഥന.

Verse 50

प्रादुश्चकर्थ यदिदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिमवापुरलं द‍ृशो न: । तस्मा इदं भगवते नम इद्विधेम योऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीत: ॥ ५० ॥

ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങൾ ദയയോടെ ഞങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ വെളിപ്പെടുത്തിയ ഈ പുരുഹൂതരൂപം കൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിയും മനസ്സും പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ, ദുർഭാഗ്യശാലികളായ അൽപബുദ്ധികൾക്ക് കാണാനാകാത്ത ആ ഭഗവാന്റെ നിത്യസ്വരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.