Adhyaya 13

Verse 1

श्रीशुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुने: पुण्यतमां नृप । भूय: पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथाद‍ृत: ॥ १ ॥

ശ്രീശുകദേവഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! മൈത്രേയ മുനിയുടെ അതിപുണ്യമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വാസുദേവകഥയിൽ ആസ്വാദനമുള്ള കൗരവ്യൻ വിദുരൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു।

Verse 2

विदुर उवाच स वै स्वायम्भुव: सम्राट् प्रिय: पुत्र: स्वयम्भुव: । प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ २ ॥

വിദുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രിയപുത്രനായ സാമ്രാട്ട് സ്വായംഭുവൻ, അതിപ്രിയയായ ഭാര്യയെ ലഭിച്ച ശേഷം എന്തു ചെയ്തു?

Verse 3

चरितं तस्य राजर्षेरादिराजस्य सत्तम । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ ॥ ३ ॥

ഹേ സത്തമാ! വിഷ്വക്സേനാശ്രയനായ ആ രാജർഷി ആദിരാജൻ (മനു) എന്നവന്റെ പുണ്യചരിതവും പ്രവർത്തികളും എനിക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ വിവരിക്കൂ; കേൾക്കാൻ ഞാൻ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയുള്ളവൻ ആണ്।

Verse 4

श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वञ्जसा सूरिभिरीडितोऽर्थ: । तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्द- पादारविन्द हृदयेषु येषाम् ॥ ४ ॥

ദീർഘകാലം പരിശ്രമിച്ച് കേട്ടതിന്റെ സാരം സത്സൂരിമാർ എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ പുകഴ്ത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട് മുകുന്ദന്റെ പാദാരവിന്ദങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശുദ്ധഭക്തരുടെ ഗുണചരിതം വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രവിക്കണം।

Verse 5

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश्चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिरभ्यचष्ट ॥ ५ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—വിനീതനായ വിദുരൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, അവന്റെ മടിയിൽ സഹസ്രശീർഷനായ പ്രഭു തന്റെ പാദങ്ങൾ വെച്ചതിനാൽ, മൈത്രേയ മുനി ഭഗവത്കഥയിൽ രോമാഞ്ചിതനായി; അവന്റെ ഭാവം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 6

मैत्रेय उवाच यदा स्वभार्यया सार्धं जात: स्वायम्भुवो मनु: । प्राञ्जलि: प्रणतश्चेदं वेदगर्भमभाषत ॥ ६ ॥

മൈത്രേയ മുനി പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മനു തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു, വേദഗർഭനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 7

त्वमेक: सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिद: पिता । तथापि न: प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ ७ ॥

നിങ്ങളാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ജന്മദാതാവും പോഷകനും പിതാവും; എങ്കിലും ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ പ്രജകൾ—ദയവായി ആജ്ഞാപിക്കൂ, എങ്ങനെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ സേവിക്കാം?

Verse 8

तद्विधेहि नमस्तुभ्यं कर्मस्वीड्यात्मशक्तिषु । यत्कृत्वेह यशो विष्वगमुत्र च भवेद्‍गति: ॥ ८ ॥

ഹേ ആരാധ്യനായ പ്രഭോ, നമസ്കാരം. ഞങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് കര്‍ത്തവ്യകര്‍മ്മം എങ്ങനെ നിര്‍വഹിക്കണമെന്ന് ദയവായി ഉപദേശിക്കണമേ; ഇതിലൂടെ ഇഹലോകത്തില്‍ കീര്‍ത്തിയും പരലോകത്തില്‍ ശുഭഗതിയും ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 9

ब्रह्मोवाच प्रीतस्तुभ्यमहं तात स्वस्ति स्ताद्वां क्षितीश्वर । यन्निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनार्पितम् ॥ ९ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: മകനേ, ഭൂലോകാധിപതേ, ഞാൻ നിന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. നിനക്കും നിന്റെ ഭാര്യക്കും മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. കപടമില്ലാത്ത ഹൃദയത്തോടെ എന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിക്കാൻ നീ നിന്നെ എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 10

एतावत्यात्मजैर्वीर कार्या ह्यपचितिर्गुरौ । शक्त्याप्रमत्तैर्गृह्येत सादरं गतमत्सरै: ॥ १० ॥

ഹേ വീരാ, പിതാവെന്ന ഗുരുവിനോടു പുത്രൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദരസേവ കാണിക്കേണ്ടതുതന്നെ. ഉന്നതനോടുള്ള ഈ ഭക്തിപൂർണ്ണ ബഹുമാനം ആവശ്യമാണ്. അസൂയാതീതനും ജാഗ്രതയുള്ളവനും പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് തന്റെ ശേഷിയോളം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 11

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

അതുകൊണ്ട് നീ നിന്റെ ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾക്ക് സമാനമായ യോഗ്യസന്താനങ്ങളെ ജനിപ്പിക്കണം. ധർമ്മപ്രകാരം ഭൂമിയെ ഭരിക്കയും യജ്ഞങ്ങളാൽ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കയും ചെയ്യുക.

Verse 12

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

ഹേ രാജാവേ, ഭൗതിക ലോകത്തിലെ ജീവികളെ യഥോചിതമായി സംരക്ഷിക്കാൻ നിനക്കാകുമെങ്കിൽ അതുതന്നെ എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സേവനമാണ്. പരമേശ്വരൻ നിന്നെ ബന്ധിതജീവികളുടെ നല്ല സംരക്ഷകനായി കാണുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപനായ ഹൃഷീകേശൻ തീർച്ചയായും നിന്നിൽ പ്രസന്നനാകും.

Verse 13

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दन: । तेषां श्रमो ह्यपार्थाय यदात्मा नाद‍ृत: स्वयम् ॥ १३ ॥

യജ്ഞഫലങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്ന ജനാർദനൻ ഭഗവാൻ തൃപ്തനാകാതിരുന്നാൽ, പുരോഗതിക്കായുള്ള പരിശ്രമം വ്യർത്ഥം. അവൻ പരമാത്മാവ്; അവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താത്തവൻ സ്വന്തം ഹിതം തന്നെ അവഗണിക്കുന്നു.

Verse 14

मनुरुवाच आदेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं त्विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ १४ ॥

മനു പറഞ്ഞു—ഹേ വാസുദന, സർവ്വശക്തനായ പ്രഭോ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് നടക്കും. ഇപ്പോൾ ദയവായി ഇവിടെ എന്റെ സ്ഥാനവും, എന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ച പ്രജകളുടെ സ്ഥാനവും അറിയിക്കണമേ.

Verse 15

यदोक: सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ १५ ॥

ഹേ ദേവദേവാ! സർവ്വജീവികളുടെ വാസസ്ഥലമായ ഭൂമി മഹാജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ദയവായി അതിനെ ഉയർത്താൻ ശ്രമിക്കണമേ; അത് നിങ്ങളുടെ പരിശ്രമത്താലും ഭഗവാന്റെ കൃപയാലും സാധ്യമാകുന്നു.

Verse 16

मैत्रेय उवाच परमेष्ठी त्वपां मध्ये तथा सन्नामवेक्ष्य गाम् । कथमेनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ १६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭൂമി ജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ്, അതിനെ എങ്ങനെ ഉയർത്താം എന്നു ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു.

Verse 17

सृजतो मे क्षितिर्वार्भि:प्लाव्यमाना रसां गता । अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभि: सर्गयोजितै: । यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ॥ १७ ॥

ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു—സൃഷ്ടിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ ഭൂമി ജലപ്രളയത്തിൽ മുങ്ങി സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. സൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ നിയുക്തരായ ഞങ്ങൾ ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ഉദിച്ചതു, ആ ഈശ്വരൻ തന്നെ എനിക്ക് മാർഗ്ഗം നിശ്ചയിക്കട്ടെ.

Verse 18

इत्यभिध्यायतो नासाविवरात्सहसानघ । वराहतोको निरगादङ्गुष्ठपरिमाणक: ॥ १८ ॥

ഓ നിർമലനായ വിദുരാ! ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനത്തിലിരിക്കെ പെട്ടെന്ന് അവന്റെ നാസാരന്ധ്രത്തിൽ നിന്ന് അങ്കുഷ്ഠാഗ്രപരിമാണമുള്ള ചെറിയ വരാഹശിശു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 19

तस्याभिपश्यत: खस्थ: क्षणेन किल भारत । गजमात्र: प्रववृधे तदद्भुतमभून्महत् ॥ १९ ॥

ഓ ഭാരതവംശജനേ! ബ്രഹ്മാവ് നോക്കി നിൽക്കേ ആ വരാഹൻ ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ക്ഷണത്തിൽ മഹാഗജത്തിന്റെ വലിപ്പം വരെ വളർന്നു; അതൊരു മഹാദ്ഭുതം ആയിരുന്നു।

Verse 20

मरीचिप्रमुखैर्विप्रै: कुमारैर्मनुना सह । हृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥ २० ॥

മരീചി മുതലായ മഹർഷിമാരും കുമാരന്മാരും മനുവും കൂടെ, ബ്രഹ്മാവ് ആകാശത്തിലെ അത്ഭുതകരമായ വരാഹരൂപം കണ്ടു ആനന്ദത്തോടെ പലവിധം ചർച്ചചെയ്തു।

Verse 21

किमेतत्सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यमवस्थितम् । अहो बताश्चर्यमिदं नासाया मे विनि:सृतम् ॥ २१ ॥

ഇത് വരാഹത്തിന്റെ വേഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദിവ്യസത്ത്വമോ? അഹോ! എത്ര അത്ഭുതം—ഇത് എന്റെ മൂക്കിൽ നിന്നുതന്നെ പുറപ്പെട്ടല്ലോ!

Verse 22

द‍ृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्र: क्षणाद्‍गण्डशिलासम: । अपि स्विद्भगवानेष यज्ञो मे खेदयन्मन: ॥ २२ ॥

ആദ്യം ഇത് അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രംത്ര മാത്രം കണ്ടു; ക്ഷണത്തിൽ കല്ലിൻ കഷണംപോലെ വലുതായി. എന്റെ മനസ് കലങ്ങുന്നു—ഇത് യജ്ഞസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവോ?

Verse 23

इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मण: सह सूनुभि: । भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभ: ॥ २३ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ചിരിക്കെ, യജ്ഞപുരുഷനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മഹാപർവ്വതംപോലെ ഘോഷമായി ഗർജിച്ചു.

Verse 24

ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जितेन ककुभ: प्रतिस्वनयता विभु: ॥ २४ ॥

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രതിധ്വനിച്ച തന്റെ ഗർജനയാൽ സർവ്വശക്തനായ ഹരി ബ്രഹ്മാവിനെയും ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

Verse 25

निशम्य ते घर्घरितं स्वखेद- क्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । जनस्तप:सत्यनिवासिनस्ते त्रिभि: पवित्रैर्मुनयोऽगृणन् स्म ॥ २५ ॥

മായാമയ വരാഹരൂപനായ കർത്താവിന്റെ ഘർഘരിത ഗർജനം—സകല ക്ലേശവും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതു—കേട്ടപ്പോൾ ജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം വാസികളായ മുനിമാർ മൂന്ന് പവിത്ര വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മംഗളമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു.

Verse 26

तेषां सतां वेदवितानमूर्ति- र्ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलमाविवेश ॥ २६ ॥

സദ്ഭക്തരുടെ വേദസ്തുതികൾ—തന്റെ ഗുണാനുവാദമാണെന്ന്—വേദവിതാനമൂർത്തിയായ ഭഗവാൻ അവ തനിക്കായിട്ടാണെന്ന് ഗ്രഹിച്ചു; പിന്നെ ദേവഹിതത്തിനായി വീണ്ടും ഗർജിച്ച്, ഗജേന്ദ്രലീലപോലെ കളിച്ച് ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 27

उत्क्षिप्तवाल: खचर: कठोर: सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । खुराहताभ्र: सितदंष्ट्र ईक्षा- ज्योतिर्बभासे भगवान्महीध्र: ॥ २७ ॥

ഭൂമിയെ രക്ഷിക്കാൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഭഗവാൻ വരാഹൻ ആകാശത്തിൽ പറന്നു; വാൽ ഉയർത്തി വീശി, കഠിന രോമങ്ങൾ വിറപ്പിച്ചു, കുതിരക്കാലുകളുടെ അടിയാൽ മേഘങ്ങളെ ചിതറിച്ചു; വെളുത്ത ദംഷ്ട്രകൾ തിളങ്ങി, അവന്റെ ദൃഷ്ടിയുടെ ജ്യോതി പ്രകാശിച്ചു—പർവ്വതസമമായ മഹിമയിൽ।

Verse 28

घ्राणेन पृथ्व्या: पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेश: स्वयमध्वराङ्ग: । करालदंष्ट्रोऽप्यकरालद‍ृग्भ्या- मुद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतोऽविशत्कम् ॥ २८ ॥

അവൻ സ്വയം പരമവിഷ്ണു; അതിനാൽ അതീതൻ. എങ്കിലും വരാഹദേഹം ധരിച്ചു ഭൂമിയുടെ പാതയെ ഘ്രാണത്തോടെ അന്വേഷിച്ചു. ഭയങ്കര ദംഷ്ട്രകളുണ്ടായിട്ടും പ്രാർത്ഥനയിൽ ലീനമായ ഭക്തബ്രാഹ്മണരെ കൃപാദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കി ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 29

स वज्रकूटाङ्गनिपातवेग- विशीर्णकुक्षि: स्तनयन्नुदन्वान् । उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैरिवार्त- श्चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ २९ ॥

വജ്രകൂടപർവ്വതംപോലെ മഹാവേഗത്തിൽ മുങ്ങിയ വരാഹപ്രഭു സമുദ്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യം പിളർത്തി; സമുദ്രത്തിന്റെ ഉദരം ചീർന്നതുപോലെ അത് ഗർജിച്ചു. ദീർഘ തരംഗങ്ങൾ അതിന്റെ ഭുജങ്ങളെന്നപോലെ വ്യാകുലമായി നിലവിളിച്ചു— “യജ്ഞേശ്വരാ, എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ; എന്നെ രണ്ടായി മുറിക്കരുതേ।”

Verse 30

खुरै: क्षुरप्रैर्दरयंस्तदाप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । ददर्श गां तत्र सुषुप्सुरग्रे यां जीवधानीं स्वयमभ्यधत्त ॥ ३० ॥

അമ്പുപോലെ മൂർച്ചയുള്ള തന്റെ കുരുക്കളാൽ ജലം പിളർത്തി വരാഹപ്രഭു രസാതലത്തിലേക്ക് കുത്തിനുഴഞ്ഞു; അതിരില്ലാത്ത സമുദ്രത്തിന്റെയും അതിരുകൾ അവൻ കണ്ടു. അവിടെ സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽപോലെ കിടന്നിരുന്ന ഭൂമിയെ—സകല ജീവികളുടെ അധാരത്തെ—കണ്ട് അവൻ സ്വയം ഉയർത്തി എടുത്തു.

Verse 31

स्वदंष्ट्रयोद्‍धृत्य महीं निमग्नां स उत्थित: संरुरुचे रसाया: । तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्यु: ॥ ३१ ॥

വരാഹപ്രഭു തന്റെ ദംഷ്ട്രകളിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഭൂമിയെ ഉയർത്തി, രസാതലജലത്തിൽ നിന്ന് മേലേക്ക് ഉയർന്ന് അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു. പിന്നെ ഗദയുമായി പാഞ്ഞുവന്ന ദൈത്യനെ, സുദർശനചക്രംപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ക്രോധത്തോടെ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വധിച്ചു.

Verse 32

जघान रुन्धानमसह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराडिवाम्भसि । तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ ३२ ॥

അപ്പോൾ വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ വഴി തടഞ്ഞുനിന്ന അസഹ്യവിക്രമനായ ദൈത്യനെ വരാഹഭഗവാൻ ലീലാമാത്രംകൊണ്ട് സിംഹം ആനയെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ വധിച്ചു. ദൈത്യന്റെ രക്തം പുരണ്ടതുകൊണ്ട് അവന്റെ കവിളുകളും നാവും ചുവന്നുപോയി; ഗജേന്ദ്രൻ ചുവപ്പുമണ്ണ് കുഴിച്ചാൽ ചുവപ്പാകുന്നതുപോലെ.

Verse 33

तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्मामुत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयोऽनुवाकै- र्विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुरीशम् ॥ ३३ ॥

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ആനയുടെ ലീലപോലെ തന്റെ വളഞ്ഞ വെളുത്ത ദന്തത്തിന്റെ അറ്റത്തിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി താങ്ങി. തമാലവൃക്ഷംപോലെ നീലവർണ്ണം ധരിച്ചു പരമപുരുഷനെന്ന് ബ്രഹ്മാദി ഋഷികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അഞ്ജലി ചേർത്ത് സ്തുതികളോടെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 34

ऋषय ऊचु: जितं जितं तेऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नम: । यद्रोमगर्ेषु निलिल्युरद्धय- स्तस्मै नम: कारणसूकराय ते ॥ ३४ ॥

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ അജിതാ, യജ്ഞഭാവനാ! നിനക്കു ജയവും ജയവും. ത്രയീ-വേദസ്വരൂപമായ നിന്റെ ദേഹത്തെ കുലുക്കി സഞ്ചരിക്കുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം. നിന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ സമുദ്രങ്ങൾ ലീനമായിരിക്കുന്നവനേ; ഭൂമിയുയർത്തുവാൻ കാരണംകൊണ്ട് സൂകരരൂപം ധരിച്ച നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 35

रूपं तवैतन्ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यदध्वरात्मकम् । छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोम- स्वाज्यं द‍ृशि त्वङ्‌घ्रि षु चातुर्होत्रम् ॥ ३५ ॥

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ ഈ രൂപം യജ്ഞസ്വരൂപമാണ്; എന്നാൽ ദുഷ്കൃതാത്മാക്കൾക്ക് ഇത് ദുർദർശനം. നിന്റെ ത്വക്കിൽ ഗായത്രി മുതലായ ഛന്ദസ്സുകൾ, നിന്റെ രോമങ്ങളിൽ കുശതൃണം, നിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഘൃതം, നിന്റെ നാലുകാലുകളിൽ ചാതുർഹോത്രം എന്ന നാലുവിധ കർമങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 36

स्रक्तुण्ड आसीत्स्रुव ईश नासयो- रिडोदरे चमसा: कर्णरन्ध्रे । प्राशित्रमास्ये ग्रसने ग्रहास्तु ते यच्चर्वणं ते भगवन्नग्निहोत्रम् ॥ ३६ ॥

ഹേ ഈശാ! നിന്റെ നാവ് സ്രക്തുണ്ഡം എന്ന ഹവിഗ്രഹണപാത്രം; നിന്റെ നാസികകൾ സ്രുവം എന്ന ഹോമചമച്ചുകൾ; നിന്റെ ഉദരത്തിൽ ഇഡാ-ചമസം; കാതുകളുടെ രന്ധ്രങ്ങളിൽ ചമസങ്ങൾ. നിന്റെ വായിൽ പ്രാശിത്രപാത്രം; നിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ സോമഗ്രഹങ്ങൾ; ഹേ ഭഗവൻ, നീ ചവയ്ക്കുന്നതെല്ലാം അഗ്നിഹോത്രം തന്നേ.

Verse 37

दीक्षानुजन्मोपसद: शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्र: । जिह्वा प्रवर्ग्यस्तव शीर्षकं क्रतो: सत्यावसथ्यं चितयोऽसवो हि ते ॥ ३७ ॥

ഹേ പ്രഭു! നിന്റെ പുനഃപ്രാകട്യം തന്നെയാണ് ദീക്ഷയും ഉപസദും മുതലായവയുടെ ആധാരം; നിന്റെ കഴുത്ത്/ഭുജഭാഗം ശിരോധരം. നിന്റെ ദന്തങ്ങൾ പ്രായണീയവും ഉദയനീയവും—ദീക്ഷയുടെ ഫലവും സമാപ്തിയും. നിന്റെ നാവ് പ്രവർഗ്യം; നിന്റെ ശിരസ് ക്രതുവിന്റെ ശീർഷകം; സത്യാവസഥ്യം നിന്റെ വേദികൾ; നിന്റെ ജീവശക്തികളേ ചിതകൾ—സകല യജ്ഞാഗ്നികളുടെ സമുച്ചയം.

Verse 38

सोमस्तु रेत: सवनान्यवस्थिति: संस्थाविभेदास्तव देव धातव: । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धि- स्त्वं सर्वयज्ञक्रतुरिष्टिबन्धन: ॥ ३८ ॥

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ രേതസ്സുതന്നെ സോമയജ്ഞം; പ്രാതഃസവന കർമങ്ങളാണ് നിന്റെ വർദ്ധനം. നിന്റെ ത്വക്കും സ്പർശാനുഭവങ്ങളും അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗധാതുക്കൾ; നിന്റെ ശരീരസന്ധികൾ ദ്വാദശാഹ സത്രങ്ങളുടെ വിവിധ സ്ഥാപനഭേദങ്ങളുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ. അതുകൊണ്ട് നീയേ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യവും യജ്ഞങ്ങളാൽ മാത്രം ബന്ധിതനും ആകുന്നു।

Verse 39

नमो नमस्तेऽखिलमन्त्रदेवता- द्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावित- ज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नम: ॥ ३९ ॥

നമോ നമസ്തേ—നീ സർവ്വമന്ത്രങ്ങളുടെ ദേവത, യജ്ഞദ്രവ്യങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതാവ്, സർവ്വക്രതുക്കളുടെ സ്വാമി, ക്രിയാസ്വരൂപൻ. വൈരാഗ്യം, ഭക്തി, ആത്മജയം എന്നിവയാൽ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്ന ജ്ഞാനസ്വരൂപാ; ഭക്തിവിദ്യയുടെ പരമഗുരുവേ—നിനക്ക് നമോ നമഃ।

Verse 40

दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस्त्वया धृता विराजते भूधर भू: सभूधरा । यथा वनान्नि:सरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ॥ ४० ॥

ഹേ ഭഗവൻ, ഭൂധരാ! നിന്റെ ദംഷ്ട്രയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് നീ ഉയർത്തിയ പർവ്വതസഹിതമായ ഈ ഭൂമി അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു; വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഇപ്പോൾ മാത്രമേ പുറത്ത് വന്നുള്ളൂ എന്നപോലെ ഉന്മത്ത ഗജേന്ദ്രന്റെ ദന്തത്തിൽ ഇലകളോടുകൂടി താങ്ങപ്പെടുന്ന പദ്മിനിയെപ്പോലെ.

Verse 41

त्रयीमयं रूपमिदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । चकास्ति श‍ृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रम: ॥ ४१ ॥

ഹേ പ്രഭോ! വേദത്രയീമയമായ നിന്റെ ഈ വരാഹരൂപം, ദംഷ്ട്രയുടെ അഗ്രത്തിൽ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നതിനാൽ ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ കൂടുതൽ ദീപ്തമായി ശോഭിക്കുന്നു; ഘനമേഘങ്ങൾ അലങ്കരിക്കുന്ന മഹാപർവ്വതശിഖരങ്ങൾ പോലെ.

Verse 42

संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीमसि मातरं पिता । विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजोऽग्निमिवारणावधा: ॥ ४२ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ചരാചര സകല ജീവികളുടെ വാസത്തിനായി ഈ ഭൂമിയെ സ്ഥാപിക്കണമേ. ഈ ഭൂമി നിന്റെ ഭാര്യയും നീ പരമപിതാവും ആകുന്നു. നിപുണ യജമാനൻ അരണികട്ടയിൽ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിക്കുന്നതുപോലെ, നീ നിന്റെ തേജസ്സിനെ ഇതിൽ നിക്ഷേപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ മാതൃഭൂമിയോടുകൂടി നിനക്ക് നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 43

क: श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ॥ ४३ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ജലത്തിനകത്ത് മുങ്ങിയ ഭൂമിയെ രസാതലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്താൻ നിങ്ങളൊഴികെ മറ്റാരുണ്ട്? നിങ്ങൾ തന്നെ വിശ്വവിശ്മയം; അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല, നിങ്ങളുടെ മായാശക്തിയാൽ ഈ അത്ഭുത ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചതല്ലോ।

Verse 44

विधुन्वता वेदमयं निजं वपु- र्जनस्तप:सत्यनिवासिनो वयम् । सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभि- र्विमृज्यमाना भृशमीश पाविता: ॥ ४४ ॥

ഹേ ഈശ്വരാ! ഞങ്ങൾ ജന, തപ, സത്യലോകങ്ങളുടെ നിവാസികളായിരുന്നാലും, നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വേദമയ ദേഹം കുലുക്കിയപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഭുജരോമങ്ങളിൽ നിന്ന് തുള്ളിച്ചിതറിയ ശിവമയ ജലബിന്ദുക്കൾ ഞങ്ങളെ കഴുകി അത്യന്തം പവിത്രരാക്കി।

Verse 45

स वै बत भ्रष्टमतिस्तवैषते य: कर्मणां पारमपारकर्मण: । यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ ४५ ॥

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ ലീലകൾക്ക് അതിരില്ല; അതിന്റെ പരിധി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തീർച്ചയായും ഭ്രാന്തബുദ്ധിയുള്ളവൻ. യോഗമായയുടെ ഗുണസംയോഗം മൂലം ഈ സമസ്ത ലോകം മോഹിതമാണ്; ദയവായി ഈ ബന്ധിത ജീവികൾക്ക് നിർഹേതുക കരുണ നൽകി ക്ഷേമം വരുത്തണമേ।

Verse 46

मैत्रेय उवाच इत्युपस्थीयमानोऽसौ मुनिभिर्ब्रह्मवादिभि: । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ ४६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മുനികളും ബ്രഹ്മവാദികളും ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ജലത്തിൽ തന്റെ കുരങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ച് അതിനെ വെള്ളത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 47

स इत्थं भगवानुर्वीं विष्वक्सेन: प्रजापति: । रसाया लीलयोन्नीतामप्सु न्यस्य ययौ हरि: ॥ ४७ ॥

ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ഹരി—വിശ്വക്സേനൻ, പ്രജാപതി, സർവ്വജീവികളുടെ പരിപാലകൻ—ലീലയായി രസാതലത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ ഉയർത്തി, വെള്ളത്തിന്മേൽ ഒഴുകുന്നവണ്ണം വെച്ച്, തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 48

य एवमेतां हरिमेधसो हरे: । कथां सुभद्रां कथनीयमायिन: । श‍ृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनोऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ ४८ ॥

ഭക്തിയോടെ ഹരിയുടെ വരാഹാവതാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ മംഗളകരവും വർണ്ണനീയവുമായ കഥ കേൾക്കുകയും കേൾപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനോട്, എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ शीഘ്രം പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 49

तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरलं लवात्मभि: । अनन्यद‍ृष्टय‍ा भजतां गुहाशय: स्वयं विधत्ते स्वगतिं पर: पराम् ॥ ४९ ॥

സകല ആശീർവാദങ്ങളുടെയും പ്രഭുവായ പരമേശ്വരൻ പ്രസന്നനായാൽ എന്താണ് ദുർലഭം? ദിവ്യസിദ്ധിയാൽ മറ്റെല്ലാം നിസ്സാരമെന്നു തോന്നും. അനന്യദൃഷ്ടിയോടെ ഭജിക്കുന്നവർക്കു ഹൃദയസ്ഥനായ പരമൻ സ്വയം പരമഗതി നൽകുന്നു।

Verse 50

को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहा- महो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ ५० ॥

ഈ ലോകത്ത് പുരുഷാർത്ഥത്തിന്റെ സാരം അറിയുന്നവൻ ആരാണ്, ഭഗവാന്റെ ലീലകളുടെ അമൃതമായ പുരാണകഥ—സ്വയം ഭവതാപം അകറ്റുന്നതിനെ—കാതുകളുടെ അഞ്ജലിയാൽ പാനം ചെയ്തിട്ടും വിരക്തനാകുക? മനുഷ്യനല്ലാത്തവൻ ഒഴികെ ആരാകും?