Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्‍त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥

ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—സമൃദ്ധമായ ഗൃഹം ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച ഭക്തശ്രേഷ്ഠൻ വിദുരൻ, മുമ്പ് ഭഗവാൻ മൈത്രേയ ഋഷിയോട് ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചിരുന്നു।

Verse 2

यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वर: । पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥

പാണ്ഡവരുടെ വസതിയെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയണം? അഖിലേശ്വരനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരുടെ മന്ത്രിയായി, ആ ഗൃഹത്തിൽ സ്വന്തം വീട്ടുപോലെ പ്രവേശിച്ചു; ദുര്യോധനന്റെ വീട്ടിനെ അദ്ദേഹം പരിഗണിച്ചില്ല।

Verse 3

राजोवाच कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गम: । कदा वा सह संवाद एतद्वर्णय न: प्रभो ॥ ३ ॥

രാജാവ് ചോദിച്ചു—ക്ഷത്താവായ വിദുരന് ഭഗവാൻ മൈത്രേയ മുനിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച എവിടെ നടന്നു? അവരുടെ സംവാദം എപ്പോൾ ഉണ്ടായി? പ്രഭോ, ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് വിവരിക്കൂ।

Verse 4

न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मन: । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न: साधुवादोपबृंहित: ॥ ४ ॥

വിദുരൻ നിർമലാത്മാവായിരുന്നു; അവന്റെ ചോദ്യം ചെറുതായ ലക്ഷ്യത്തിനായിരിക്കില്ല. അതിനാൽ മൈത്രേയനെപ്പോലുള്ള ശ്രേഷ്ഠനോടുള്ള അവന്റെ ചോദ്യം അത്യന്തം സാർഥകവും ഉന്നതനിലയിലുള്ളതും സദ്ജനപ്രശംസയാൽ ബലപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു।

Verse 5

सूत उवाच स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ ५ ॥

ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു—രാജാ പരീക്ഷിത് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത്യന്തം പരിചയസമ്പന്നനായ മഹർഷി ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പ്രീതചിത്തനായി പറഞ്ഞു—“ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.”

Verse 6

श्रीशुक उवाच यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णन्नधर्मेण विनष्टद‍ृष्टि: । भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥

ശ്രീ ശുകൻ പറഞ്ഞു—അധർമ്മവശനായി ദുഷ്ടപുത്രന്മാരെ പോഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ധൃതരാഷ്ട്രൻ വിവേകദൃഷ്ടി നഷ്ടപ്പെടുത്തി; പിന്നെ ഇളയ സഹോദരന്റെ പിതൃഹീന പുത്രന്മാരായ പാണ്ഡവരെ ലാക്ഷാഗൃഹത്തിൽ കയറ്റി തീ കൊളുത്തി.

Verse 7

यदा सभायां कुरुदेवदेव्या: केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् । न वारयामास नृप: स्‍नुषाया: स्वास्रैर्हरन्त्या: कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥

സഭയിൽ കുരുദേവിയായ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഭാര്യ ദ്രൗപദിയുടെ മുടി പിടിച്ചുവലിച്ച ദുശ്ശാസനന്റെ നിന്ദ്യകൃത്യം നടന്നിട്ടും രാജാവ് തടഞ്ഞില്ല; അവളുടെ കണ്ണുനീർ അവളുടെ വക്ഷസ്ഥലത്തിലെ കുങ്കുമം കഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 8

द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधो: सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रो: ॥ ८ ॥

അധർമ്മമായി ചൂതിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട സത്യാശ്രയനായ സാദു അജാതശത്രു യുദിഷ്ഠിരൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി. കാലം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങി വന്ന് തന്റെ ന്യായമായ പങ്ക് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയ ധൃതരാഷ്ട്രൻ അത് നൽകിയില്ല.

Verse 9

यदा च पार्थप्रहित: सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्ण: । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेश: ॥ ९ ॥

അർജുനൻ അയച്ച ജഗദ്ഗുരു ശ്രീകൃഷ്ണൻ സഭയിൽ പറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ ചിലർക്കു (ഭീഷ്മാദികൾക്ക്) അമൃതസമമായിരുന്നു; എന്നാൽ പുണ്യത്തിന്റെ അവസാന കണവും ക്ഷയിച്ചിരുന്ന ആ രാജാവ് അവയെ ഗൗരവത്തോടെ എടുത്തില്ല.

Verse 10

यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्ट: किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्त्रद‍ृशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ॥ १० ॥

ജ്യേഷ്ഠനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഉപദേശത്തിനായി വിളിച്ചപ്പോൾ വിദുരൻ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, മുൻജന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് യഥാർത്ഥവും സാരഗർഭവുമായ നിർദ്ദേശം നൽകി. വിദുരന്റെ നയം പ്രസിദ്ധമാണ്; പ്രഗൽഭ മന്ത്രിമാർ അതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നു.

Verse 11

अजातशत्रो: प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवाग: । सहानुजो यत्र वृकोदराहि: श्वसन् रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ॥ ११ ॥

അജാതശത്രുവായ യുധിഷ്ഠിരന് അവന്റെ ധർമ്മസമ്മതമായ അവകാശം തിരികെ കൊടുക്കുക. നിന്റെ അപരാധങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ ദുർവിഷഹ ദുഃഖം അവൻ സഹിച്ചു. അവൻ ഇളയ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം കാത്തിരിക്കുന്നു; അവിടെ പ്രതികാരഭാവമുള്ള ഭീമൻ പാമ്പുപോലെ ക്രോധത്തിൽ ശ്വാസം വീശുന്നു—നീ അവനെ ഭയപ്പെടുന്നു.

Verse 12

पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान् सक्षितिदेवदेव: । आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेव: ॥ १२ ॥

ഭഗവാൻ മുകുന്ദനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൃഥാപുത്രന്മാരെ തന്റെ ബന്ധുക്കളായി സ്വീകരിച്ചു; അവൻ രാജാക്കന്മാരുടെയും ദേവൻ. ലോകത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാം ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പക്ഷത്താണ്. അവൻ തന്റെ നഗരത്തിൽ യദുവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും കുടുംബാംഗങ്ങളും കൂടെ വസിക്കുന്നു; അവർ അനവധി ഭരണാധികാരികളെ ജയിച്ചവരാണ്, അവൻ അവരുടെ പ്രഭു.

Verse 13

स एष दोष: पुरुषद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमपत्यमत्या । पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्री- स्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥

ഈ ദോഷസ്വരൂപനായ പുരുഷദ്വേഷി ദുര്യോധനൻ യമപുത്രനെന്നപോലെ നിന്റെ വീട്ടിൽ കയറിവന്നു. നീ അവനെ തെറ്റില്ലാത്ത പുത്രനെന്നു കരുതി പോഷിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോട് വിമുഖനും അസൂയാപരനും ആണ്. അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ശ്രീ-സൗഭാഗ്യം ക്ഷയിച്ചു, മംഗളഗുണങ്ങൾ അകന്നു. ഉടൻ ഈ ദുരഭാഗ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് കുലഹിതം ചെയ്യുക.

Verse 14

इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण । असत्कृत: सत्स्पृहणीयशील: क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ॥ १४ ॥

ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, സജ്ജനർ ആദരിക്കുന്ന ശീലമുള്ള ക്ഷത്താ വിദുരനെ സുയോധനൻ അപമാനിച്ചു. സുയോധനൻ കോപത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടി, അവന്റെ അധരങ്ങൾ വിറച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ കർണനും ഇളയ സഹോദരന്മാരും മാമൻ ശകുനിയും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 15

क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्या: सुतं यद्बलिनैव पुष्ट: । तस्मिन् प्रतीप: परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्‌वसान: ॥ १५ ॥

ഇവനെ ഇവിടെ ആരാണ് വിളിച്ചത്—ദാസിയുടെ മകൻ, ഈ വഞ്ചകനെയോ? ആരുടെ ആശ്രയത്തിൽ വളർന്നുവോ, അവർക്കെതിരായി ശത്രുവിന്റെ താൽപര്യത്തിന് വേണ്ടി ചാരപ്രവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. ഉടൻ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുക; ശ്വാസം മാത്രം ശേഷിക്കട്ടെ।

Verse 16

स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां र्भ्रातु: पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणै- र्गतव्यथोऽयादुरु मानयान: ॥ १६ ॥

ചെവികളിലൂടെ കുത്തിയ കടുത്ത അമ്പുകളാൽ വേദനിച്ച് ഹൃദയമർമം വരെ തകർന്നിട്ടും വിദുരൻ തന്റെ വില്ല് വാതിലിൽ വെച്ച് സഹോദരന്റെ കൊട്ടാരം വിട്ടുപോയി. അവൻ ദുഃഖിച്ചില്ല; മായയുടെ പ്രവർത്തിയെ പരമമായി കരുതി സഹിച്ചു.

Verse 17

स निर्गत: कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद: पदानि । अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यां अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्ति: ॥ १७ ॥

കൗരവരുടെ പുണ്യഫലം ലഭിച്ച വിദുരൻ ഗജാഹ്വയം (ഹസ്തിനാപുരം) വിട്ടിറങ്ങി, ഭഗവാന്റെ പാദപദ്മങ്ങളായ തീർത്ഥപദങ്ങളുടെ ആശ്രയം തേടി. ഉന്നത പുണ്യജീവിതം ആഗ്രഹിച്ച്, സഹസ്രമൂർത്തിയായ പ്രഭു അധിഷ്ഠിതനായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 18

पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जे- ष्वपङ्कतोयेषु सरित्सर:सु । अनन्तलिङ्गै: समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्य: ॥ १८ ॥

അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക്, അനന്യഭാവത്തോടെ, കൃഷ്ണനെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, നഗരങ്ങളിലും പുണ്യോപവനങ്ങളിലും പർവ്വതകുഞ്ജങ്ങളിലും, ചെളിയില്ലാത്ത ജലമുള്ള നദി-സരോവരങ്ങളുടെയും തീരങ്ങളിലെ തീർത്ഥാലയങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു. അവിടെ അനന്തനായ ഭഗവാന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ക്ഷേത്രങ്ങളെ അലങ്കരിച്ചു നിന്നു.

Verse 19

गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्ति: सदाप्लुतोऽध:शयनोऽवधूत: । अलक्षित: स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ॥ १९ ॥

ഭൂമിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വിദുരന്റെ ജീവിതവൃത്തി ശുദ്ധവും ഏകാന്തപ്രിയവും ആയിരുന്നു. അവൻ എപ്പോഴും തീർത്ഥസ്നാനങ്ങളാൽ പവിത്രനായി, നിലത്തുതന്നെ ശയിച്ചു, അവധൂതനെപ്പോലെ വൈരാഗ്യം ധരിച്ചു. സ്വേച്ഛയായ അവധൂതവേഷത്തിൽ ബന്ധുക്കൾക്ക് അദൃശ്യനായി, ഹരിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന വ്രതങ്ങൾ മാത്രമേ അവൻ അനുഷ്ഠിച്ചുള്ളൂ.

Verse 20

इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं कालेन यावद्‍गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा- मेकातपत्रामजितेन पार्थ: ॥ २० ॥

ഇങ്ങനെ ഭാരതവർഷത്തിലെ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ കാലക്രമത്തിൽ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി. അപ്പോൾ മഹാരാജ യുധിഷ്ഠിരൻ അജേയശക്തിയാൽ ഒരൊറ്റ ചക്രവും ഒരൊറ്റ പതാകയും കീഴിൽ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു.

Verse 21

तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥

പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ അവൻ കേട്ടു: ഉഗ്രവാസനയുടെ സംഘർഷം മൂലം തന്റെ എല്ലാ ബന്ധുക്കളും നശിച്ചുവെന്ന്—മുളകളുടെ ഘർഷണത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന തീ മുഴുവൻ കാടും ദഹിപ്പുന്നതുപോലെ. അതിൽ ദുഃഖിച്ചു മൗനമായി അവൻ പടിഞ്ഞാറോട്ട് സരസ്വതി നദിയിലേക്കു പോയി.

Verse 22

तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायो: । तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ॥ २२ ॥

സരസ്വതി തീരത്ത് ത്രിത, ഉശനാ, മനു, പൃഥു, അഗ്നി, അസിത, വായു, സുദാസ, ഗോ, ഗുഹ, ശ്രാദ്ധദേവ എന്നിങ്ങനെ പതിനൊന്ന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. വിദുരൻ അവയെല്ലാം സന്ദർശിച്ച് വിധിപൂർവം കർമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നടത്തി.

Verse 23

अन्यानि चेह द्विजदेवदेवै: कृतानि नानायतनानि विष्णो: । प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥

ഇവിടെ ദ്വിജന്മാരും ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും സ്ഥാപിച്ച വിഷ്ണുവിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള അനേകം മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവ പ്രഭുവിന്റെ പ്രധാന ചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ട്, അവയുടെ ദർശനം കൊണ്ടുതന്നെ ആദിപുരുഷൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ നിരന്തരം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ॥ २४ ॥

അതിനുശേഷം അവൻ സമൃദ്ധമായ സുരാഷ്ട്രം, സൗവീര, മത്സ്യ, കുരുജാങ്ഗല എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ കടന്നു പോയി. ഒടുവിൽ യമുനയുടെ തീരത്തെത്തി, അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ മഹാഭക്തനായ ഉദ്ധവനെ കണ്ടുമുട്ടി.

Verse 25

स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पते: प्राक् तनयं प्रतीतम् । आलिङ्ग्‍य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥

അപ്പോൾ വിദുരൻ മഹാ സ്നേഹത്തോടെ വാസുദേവനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ശാന്തനായ അനുചരനും, മുൻപ് ബൃഹസ്പതിയുടെ ശിഷ്യനായി പ്രസിദ്ധനുമായ ഉദ്ധവനെ ദൃഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഭഗവാന്റെ കുടുംബവാർത്ത ചോദിച്ചു।

Verse 26

कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य- पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ । आसात उर्व्या: कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥

സ്വനാഭി-പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം അവതരിച്ച് ഭൂമിയുടെ മംഗളം വരുത്തിയ ആ ആദി പരമപുരുഷന്മാർ ശൂരസേനന്റെ ഭവനത്തിൽ ക്ഷേമമായി ഇരിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 27

कच्चित्कुरूणां परम: सुहृन्नो भाम: स आस्ते सुखमङ्ग शौरि: । यो वै स्वसृणां पितृवद्ददाति वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥

പ്രിയനേ, കുരുക്കളുടെ പരമ സുഹൃത്തായ നമ്മുടെ ബന്ധുവായ ശൗരി വസുദേവൻ ക്ഷേമത്തിലാണോ? അദ്ദേഹം മഹാദാനി—സഹോദരിമാർക്ക് പിതാവുപോലെ വരങ്ങൾ നൽകുകയും, വരതർപ്പണത്തോടെ ഭാര്യകളെ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 28

कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीर: । यं रुक्‍मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरमादिसर्गे ॥ २८ ॥

ഹേ ഉദ്ധവാ, യദുക്കളുടെ സേനാധിപനായ വീരൻ പ്രദ്യുമ്നൻ ക്ഷേമത്തിലാണോ? ആദിസൃഷ്ടിയിൽ സ്മരനായിരുന്ന അവനെ, രുക്മിണി വിപ്രന്മാരെ ആരാധിച്ച് അവരുടെ കൃപയാൽ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് പുത്രനായി ലഭിച്ചു।

Verse 29

कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज- दाशार्हकाणामधिप: स आस्ते । यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥

സുഹൃത്തേ, സാത്വത, വൃഷ്ണി, ഭോജ, ദാശാർഹന്മാരുടെ അധിപനായ രാജാവ് ഉഗ്രസേനൻ ഇപ്പോൾ ക്ഷേമത്തിലാണോ? രാജസിംഹാസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ ദൂരെയാക്കി വെച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ ശതപത്രനേത്രനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വീണ്ടും അഭിഷേകം ചെയ്ത് സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 30

कच्चिद्धरे: सौम्य सुत: सद‍ृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्ब: । असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ॥ ३० ॥

ഹേ സൗമ്യ, രഥികളിൽ അഗ്രണി, ഹരിയുടെ പുത്രനെപ്പോലെ തോന്നുന്ന സാദ്ധു സാമ്ബൻ സുഖമാണോ? മുൻജന്മത്തിൽ അംബികയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഗുഹദേവൻ (കാർത്തികേയൻ) ആയി ധരിക്കപ്പെട്ടവൻ, ഇപ്പോൾ വ്രതസമ്പന്നയായ ജാംബവതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 31

क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते य: फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्य: । लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ॥ ३१ ॥

ഹേ ഉദ്ധവ, യുയുധാനൻ ക്ഷേമത്തിലാണോ? ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) നിന്നു ധനുർവിദ്യയുടെ രഹസ്യം നേടിയവൻ, അധോക്ഷജസേവയാൽ മാത്രം യതികൾക്കും ദുർലഭമായ അവന്റെ പരമഗതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 32

कच्चिद् बुध: स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्न: । य: कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसु- ष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्य: ॥ ३२ ॥

ദയവായി പറയുക, ശ്വഫൽകപുത്രനായ അക്രൂരൻ—ഭഗവാനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച നിർമലബുദ്ധൻ—രോഗമില്ലാതെ ക്ഷേമത്തിലാണോ? കൃഷ്ണപാദമുദ്രകൾ പതിഞ്ഞ വഴിയിലെ പൊടിയിൽ പ്രേമോന്മാദത്തിൽ ധൈര്യം ചിതറി വീണു കിടന്നവൻ അവൻ തന്നെയല്ലോ.

Verse 33

कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातु: । या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ॥ ३३ ॥

ദേവകഭോജന്റെ പുത്രിയായ ദേവകീ—ദേവമാതുവിനെപ്പോലെ വിഷ്ണുപ്രജയായി—സ്വഗർഭത്തിൽ ദേവനെ ധരിച്ചവൾ; ത്രയീ വേദം യജ്ഞവിതാനാർത്ഥം ധരിക്കുന്നതുപോലെ. അവൾ മംഗളത്തോടെ ക്ഷേമത്തിലാണോ?

Verse 34

अपिस्विदास्ते भगवान् सुखं वो य: सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्ध: । यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ॥ ३४ ॥

നിങ്ങളിടയിൽ ഭഗവാൻ അനിരുദ്ധൻ സുഖത്തിലാണോ? ശുദ്ധ സാത്വത ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ അവൻ. പുരാതനർ അവനെ ശബ്ദയോനി (ഋഗ്‌വേദത്തിന്റെ കാരണം), മനസ്സിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, വിഷ്ണുവിന്റെ നാലാം പൂർണ്ണാംശവ്യാപ്തി—സത്ത്വാതീത തുരീയതത്ത്വം—എന്ന് പറഞ്ഞു.

Verse 35

अपिस्विदन्ये च निजात्मदैव- मनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये । हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण- गदादय: स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥ ३५ ॥

ഹേ സൗമ്യ, ഹൃദീകൻ, സത്യഭാമയുടെ പുത്രൻ, ചാരുദേഷ്ണൻ, ഗദൻ മുതലായവർ—ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്വന്തം ആത്മദൈവമായി കരുതി അനന്യഭക്തിയോടെ അവന്റെ പാത പിന്തുടരുന്നവർ—സുഖക്ഷേമത്തിലാണോ?

Verse 36

अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्म: परिपाति सेतुम् । दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ॥ ३६ ॥

ഇനിയും, മഹാരാജ യുദിഷ്ഠിരൻ ധർമ്മസിദ്ധാന്തപ്രകാരം ധർമ്മപഥത്തെ ആദരിച്ചു രാജ്യമെന്ന സേതുവിനെ കാത്തുനടത്തുന്നുണ്ടോ? മുമ്പ് സഭയിൽ സാമ്രാജ്യലക്ഷ്മിയും വിജയവും കൂടെ, കൃഷ്ണനും അർജുനനും സ്വന്തം ഭുജങ്ങളെന്നപോലെ കാത്തതിനാൽ ദുര്യോധനൻ അസൂയയിൽ കത്തിയിരുന്നു.

Verse 37

किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् । यस्याङ्‌घ्रि पातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥

പാപം ചെയ്തവരോടു പാപനാശകനായ, പാമ്പുപോലെ അജേയനായ ഭീമൻ തന്റെ ദീർഘകാലം സൂക്ഷിച്ച കോപം ഒഴുക്കിവിട്ടോ? അവന്റെ പാദാഘാതവും ഗദയുടെ വിചിത്രചലനവും യുദ്ധഭൂമിക്കുപോലും സഹിക്കാനായില്ല.

Verse 38

कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते । अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥ ३८ ॥

രഥയോദ്ധാക്കളിൽ യശസ്സുള്ള ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനൻ—ശത്രുനാശത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—സുഖക്ഷേമത്തിലാണോ? ഒരിക്കൽ തിരിച്ചറിയാനാകാത്ത മായാകിരാത രൂപത്തിൽ വന്ന ഗിരീശനെ (ശിവനെ) അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് മൂടി അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 39

यमावुतस्वित्तनयौ पृथाया: पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव । रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ॥ ३९ ॥

പൃഥയുടെ പുത്രന്മാർ കൺപോളകൾ കണ്ണിനെ കാക്കുന്നതുപോലെ ചുറ്റി കാത്തിരിക്കുന്ന യമജന്മാർ (നകുലൻ-സഹദേവൻ) സുഖക്ഷേമത്തിലാണോ? അവർ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രു ദുര്യോധനന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ ന്യായമായ രാജ്യം തിരികെ പിടിച്ചു; വജ്രധാരി ഇന്ദ്രന്റെ വായിൽ നിന്ന് സുപർണൻ ഗരുഡൻ അമൃതം കവർന്നതുപോലെ.

Verse 40

अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीय: ककुभश्चतस्र: ॥ ४० ॥

അയ്യോ പ്രഭോ, പൃഥാ (കുന്തി) ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ? പിതാവില്ലാത്ത മക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി മാത്രമാണ് അവൾ ധൈര്യത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ രാജർഷിശ്രേഷ്ഠനായ പാണ്ഡുവില്ലാതെ അവൾക്ക് ജീവിക്കുക അസാധ്യം. അവൻ ഏകവീരനായ അധിരഥൻ, രണ്ടാമത്തെ ധനുസ്സിന്റെ സഹായത്തോടെ നാലുദിക്കുകളും ജയിച്ചു।

Verse 41

सौम्यानुशोचे तमध:पतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे य: । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुव्रतेन ॥ ४१ ॥

ഹേ സൗമ്യനേ, പരലോകഗതനായ സഹോദരനോടും ദ്രോഹം ചെയ്ത ധൃതരാഷ്ട്രൻ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിലപിക്കുന്നു. തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ വഴിയെ പിന്തുടർന്ന്, തന്റെ ഹിതൈഷിയായ എന്നെയേയും സ്വന്തം നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി।

Verse 42

सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन द‍ृशो नृणां चालयतो विधातु: । नान्योपलक्ष्य: पदवीं प्रसादा- च्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥

ഹരി മർത്ത്യനെപ്പോലെ അഭിനയിച്ച് സൃഷ്ടികർത്താവായി മനുഷ്യരുടെ ദൃഷ്ടിയെ ചലിപ്പിക്കുന്ന ലീലകൾ നടത്തുന്നു; അതിനാൽ എനിക്ക് ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല. ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ മറ്റുള്ളവർക്ക് കാണപ്പെടാതെ അവന്റെ പഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇവിടെ എല്ലാം കണ്ടിട്ടും എന്റെ വിസ്മയം അകന്നു, ഞാൻ സർവ്വവിധം സന്തുഷ്ടനാണ്।

Verse 43

नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभि: । वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशो- ऽप्युपैक्षताघं भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥

മൂന്നു തരത്തിലുള്ള മദം (അഹങ്കാരം) കൊണ്ട് വഴിതെറ്റിയ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ സൈന്യങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും കുലുക്കുകയായിരുന്നു. എങ്കിലും ശരണാഗതരുടെ ദുഃഖം അകറ്റാൻ സദാ സന്നദ്ധനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, കുരുക്കളുടെ അനവധി പാപങ്ങൾ കണ്ടിട്ടും, അവരെ വധിക്കാതെ വിട്ടുനിന്ന് ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 44

अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥

അജൻ (ജന്മരഹിതൻ) ആയ പ്രഭുവിന്റെ അവതാരം ഉന്മത്ത ദുഷ്ടരുടെ ഉത്പഥം നശിപ്പിക്കാനാണ്; അകർതാവായിട്ടും അവന്റെ ലീലാകർമ്മങ്ങൾ മനുഷ്യർക്ക് ബോധ്യത്തിനായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഗുണാതീതനും കർമതന്ത്രത്തിന് അപ്പുറവുമായ പരമേശ്വരൻ ദേഹയോഗം ധരിച്ചു ഭൂമിയിലേക്കെന്തിന് വരണം?

Verse 45

तस्य प्रपन्नाखिललोकपाना- मवस्थितानामनुशासने स्वे । अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ ४५ ॥

ഹേ സഖേ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്ന ആ പ്രഭുവിന്റെ മഹിമ കീർത്തിക്കൂ. അവൻ അജനായിട്ടും ശരണാഗത സർവ്വലോകപാലകരുടെ ഹിതത്തിനായി കൃപയാൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ശുദ്ധഭക്ത യദുവംശത്തിൽ അവതരിച്ചു.