Adhyaya 18
Mahārāja Parīkṣit Cursed by a Brāhmaṇa Boy (Śṛṅgi) and the Moral Crisis of Kali-yuga
സൂതഗോസ്വാമി പരീക്ശിത്തിന്റെ മഹിമയെ മുൻപ്രസംഗമായി സമാപിപ്പിക്കുന്നു—ഗർഭത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ സംരക്ഷണവും, മുൻകൂട്ടി പറഞ്ഞ തക്ഷകൻ എന്ന സർപ്പപക്ഷിയുടെ മുമ്പിലും അവന്റെ നിർഭയതയും. നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർ ശുകദേവൻ പറഞ്ഞ ഭക്തിരസപൂർണ്ണ കഥകൾ കൂടുതൽ കേൾക്കാൻ അപേക്ഷ ശക്തമാക്കുന്നു. സൂത സത്സംഗത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണശക്തിയും ഭഗവാൻ അനന്തന്റെ അപാരതയും പ്രസ്താവിച്ച്, ഏഴുദിവസത്തെ ഭാഗവതശ്രവണത്തിലേക്ക് നയിച്ച കാരണകഥ ആരംഭിക്കുന്നു. വേട്ടയിൽ ക്ഷീണിച്ച് വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പരീക്ശിത് ശമീക ഋഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, ഋഷിയുടെ മൗനസമാധിയെ അവഗണനയായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിൽ മരിച്ച പാമ്പിനെ വെച്ച് അപരാധം ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ രാജധാനിയിലേക്ക് മടങ്ങി ഋഷിയുടെ മനോഭാവത്തെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കുന്നു. ശമീകന്റെ തേജസ്വിയായ പുത്രൻ ശൃംഗി അഹങ്കാരവും ക്രോധവും കൊണ്ട് രാജാക്കളെ നിന്ദിച്ച് ശാപം നൽകുന്നു—ഏഴാം ദിവസം തക്ഷകൻ പരീക്ശിത്തിനെ കടിക്കും. സമാധിയിൽ നിന്ന് ഉണർന്ന ശമീകൻ ഈ അസമമായ ശിക്ഷയിൽ ദുഃഖിച്ച്, ധർമപരമായ രാജത്വം സമൂഹത്തിന്റെ രക്ഷയാണെന്ന് പ്രശംസിച്ച്, അധർമഭരണത്തിൽ കലിയുഗ കലാപം വരുമെന്ന് മുൻകൂട്ടി കാണുന്നു; പുത്രനുവേണ്ടി ഭഗവാനോട് ക്ഷമ പ്രാർത്ഥിച്ച്, ഭക്തരുടെ ക്ഷമാശീലത ഉദാഹരിക്കുന്നു. ഈ അധ്യായം ശാപത്തോടുള്ള പരീക്ശിത്തിന്റെ പ്രതികരണത്തിനും ശ്രീമദ് ഭാഗവത ശ്രവണത്തിൽ പൂർണ്ണ ശരണാഗതിക്കും അടിത്തറയിടുന്നു।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच यो वै द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टो न मातुरुदरे मृत: । अनुग्रहाद् भगवत: कृष्णस्याद्भुतकर्मण: ॥ १ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—അത്ഭുതകർമ്മനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, ദ്രോണപുത്രന്റെ അസ്ത്രം മാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ തന്നെ തട്ടിയിട്ടും മഹാരാജ പരീക്ഷിത് ദഹിച്ചുമരിച്ചില്ല.
Verse 2
ब्रह्मकोपोत्थिताद् यस्तु तक्षकात्प्राणविप्लवात् । न सम्मुमोहोरुभयाद् भगवत्यर्पिताशय: ॥ २ ॥
ബ്രാഹ്മണ ബാലന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന തക്ഷക സർപ്പത്തിന്റെ പ്രാണഹാരിയായ ഭയത്താലും മഹാരാജ പരീക്ഷിത് ഭയപ്പെട്ടില്ല, വിറച്ചുമില്ല; കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയം സദാ ഭഗവാനിൽ അർപ്പിതമായിരുന്നു.
Verse 3
उत्सृज्य सर्वत: सङ्गं विज्ञाताजितसंस्थिति: । वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वं कलेवरम् ॥ ३ ॥
എല്ലാ സംഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, അജിതനായ ഭഗവാന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി അറിഞ്ഞ്, രാജാവ് വ്യാസപുത്രൻ ശ്രീശുകദേവന്റെ ശിഷ്യനായി ശരണം പ്രാപിച്ചു; ഒടുവിൽ ഗംഗാതീരത്ത് ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 4
नोत्तमश्लोकवार्तानां जुषतां तत्कथामृतम् । स्यात्सम्भ्रमोऽन्तकालेऽपि स्मरतां तत्पदाम्बुजम् ॥ ४ ॥
ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാന്റെ വൃത്താന്തങ്ങളും അവന്റെ കഥാമൃതവും ആസ്വദിച്ച്, നിരന്തരം അവന്റെ പാദപദ്മം സ്മരിക്കുന്നവർക്ക്—അന്ത്യകാലത്തുപോലും ആശയക്കുഴപ്പമോ വിറയലോ ഉണ്ടാകില്ല.
Verse 5
तावत्कलिर्न प्रभवेत् प्रविष्टोऽपीह सर्वत: । यावदीशो महानुर्व्यामाभिमन्यव एकराट् ॥ ५ ॥
അഭിമന്യുവിന്റെ മഹാശക്തനായ പുത്രൻ ഭൂമിയിൽ ഏകചക്ര സാമ്രാട്ടായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്തോളം, കലിയുഗപുരുഷൻ എല്ലായിടത്തും കടന്നുവന്നാലും ഇവിടെ പ്രാബല്യം നേടുകയില്ല.
Verse 6
यस्मिन्नहनि यर्ह्येव भगवानुत्ससर्ज गाम् । तदैवेहानुवृत्तोऽसावधर्मप्रभव: कलि: ॥ ६ ॥
ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഈ ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയ അതേ ദിവസം, അതേ നിമിഷം തന്നെ—അധർമ്മത്തെ വളർത്തുന്ന കലി-പുരുഷൻ ഈ ലോകത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്നു.
Verse 7
नानुद्वेष्टि कलिं सम्राट् सारङ्ग इव सारभुक् । कुशलान्याशु सिद्ध्यन्ति नेतराणि कृतानि यत् ॥ ७ ॥
സമ്രാട് പരീക്ഷിത് കലിക്കെതിരെ ദ്വേഷം പുലർത്തിയില്ല; സാരം മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്ന തേൻചീറ്റുപോലെ അദ്ദേഹം യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ളവൻ. കലിയുഗത്തിൽ ശുഭകർമ്മങ്ങൾ ഉടൻ ഫലിക്കുന്നു; അശുഭഫലം എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രകടമാകൂ എന്നു അറിഞ്ഞതിനാൽ, അദ്ദേഹം കലിക്കെതിരെ അസൂയ കാണിച്ചില്ല.
Verse 8
किं नु बालेषु शूरेण कलिना धीरभीरुणा । अप्रमत्त: प्रमत्तेषु यो वृको नृषु वर्तते ॥ ८ ॥
മഹാരാജ പരീക്ഷിത് വിചാരിച്ചു—അल्पബുദ്ധികൾക്ക് കലി അത്യന്തം ശക്തനായതായി തോന്നാം; എന്നാൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള ജാഗ്രതയുള്ളവർക്ക് ഭയം ഇല്ല. രാജാവ് കടുവപോലെ പരാക്രമിച്ച് അശ്രദ്ധരെയെല്ലാം കാത്തു।
Verse 9
उपवर्णितमेतद्व: पुण्यं पारीक्षितं मया । वासुदेवकथोपेतमाख्यानं यदपृच्छत ॥ ९ ॥
ഹേ ഋഷിമാരേ! നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ, വാസുദേവൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കഥകളോടു ചേർന്ന പുണ്യശീലനായ മഹാരാജ പരീക്ഷിത്തിന്റെ ചരിത്രം ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിവരിച്ചു।
Verse 10
या या: कथा भगवत: कथनीयोरुकर्मण: । गुणकर्माश्रया: पुम्भि: संसेव्यास्ता बुभूषुभि: ॥ १० ॥
ഭഗവാന്റെ അത്ഭുതകർമ്മങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, അവന്റെ ഗുണങ്ങളെയും ലീലകളെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ഏതു കഥകളായാലും, പരമസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വിനയത്തോടെ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണം ചെയ്ത് സേവിക്കണം।
Verse 11
ऋषय ऊचु: सूत जीव समा: सौम्य शाश्वतीर्विशदं यश: । यस्त्वं शंससि कृष्णस्य मर्त्यानाममृतं हि न: ॥ ११ ॥
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഓ ഗൗരവമുള്ള സൂത ഗോസ്വാമീ! നിങ്ങൾ അനേകം വർഷങ്ങൾ ജീവിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ യശസ് ശാശ്വതമായി നിലനില്ക്കട്ടെ. കാരണം നിങ്ങൾ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ ശുദ്ധമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് ഞങ്ങളെന്ന മർത്ത്യർക്കു അമൃതംപോലെ.
Verse 12
कर्मण्यस्मिन्ननाश्वासे धूमधूम्रात्मनां भवान् । आपाययति गोविन्दपादपद्मासवं मधु ॥ १२ ॥
ഫലം ഉറപ്പില്ലാത്ത ഈ കർമകാണ്ഡത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പുകകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ ശരീരം കറുത്തിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങൾ ഗോവിന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ മധുരാസവംപോലുള്ള അമൃതം പകർന്നു തരുന്നു; അതിനാലാണ് ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ തൃപ്തരാകുന്നത്।
Verse 13
तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ १३ ॥
ഭഗവാന്റെ ഭക്തസംഗത്തിന്റെ ഒരു നിമിഷം പോലും സ്വർഗ്ഗലാഭത്തോടോ മോക്ഷത്തോടോ താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല; പിന്നെ നശ്വരർക്കുള്ള ഭൗതിക സമൃദ്ധിവരങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്തുപറയണം।
Verse 14
को नाम तृप्येद् रसवित्कथायां महत्तमैकान्तपरायणस्य । नान्तं गुणानामगुणस्य जग्मु- र्योगेश्वरा ये भवपाद्ममुख्या: ॥ १४ ॥
മഹത്തന്മാരുടെ ഏകാന്താശ്രയമായ ഗോവിന്ദന്റെ കഥാമൃതരസം ആസ്വദിക്കുന്ന രസജ്ഞൻ ആര് തൃപ്തനാകും? ശിവൻ-ബ്രഹ്മാവ് മുതലായ യോഗേശ്വരർക്കും അവന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ അന്തം ലഭിച്ചില്ല।
Verse 15
तन्नो भवान् वै भगवत्प्रधानो महत्तमैकान्तपरायणस्य । हरेरुदारं चरितं विशुद्धं शुश्रूषतां नो वितनोतु विद्वन् ॥ १५ ॥
ഓ സൂതഗോസ്വാമീ, ഭഗവത്സേവയെയേ പ്രധാനമാക്കുന്ന പണ്ഡിതനും ശുദ്ധഭക്തനും ആകുന്നു നിങ്ങൾ; അതിനാൽ ശ്രവിക്കാൻ ആകാംക്ഷയുള്ള ഞങ്ങൾക്ക് ഹരിയുടെ ഉദാരവും പരമവിശുദ്ധവുമായ ചരിതം വിശദമായി പ്രസ്താവിക്കണമേ।
Verse 16
स वै महाभागवत: परीक्षिद् येनापवर्गाख्यमदभ्रबुद्धि: । ज्ञानेन वैयासकिशब्दितेन भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम् ॥ १६ ॥
ദയവായി ആ വിഷയങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കണമേ; അപവർഗ്ഗത്തിൽ സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ള മഹാഭാഗവതനായ മഹാരാജ പരീക്ശിത്, വ്യാസപുത്രൻ ശ്രീ ശുകദേവൻ ഉച്ചരിച്ച ജ്ഞാനത്തിലൂടെ, ഖഗേന്ദ്രധ്വജനായ പ്രഭുവിന്റെ പാദപദ്മം ശരണം പ്രാപിച്ചു।
Verse 17
तन्न: परं पुण्यमसंवृतार्थ- माख्यानमत्यद्भुतयोगनिष्ठम् । आख्याह्यनन्ताचरितोपपन्नं पारीक्षितं भागवताभिरामम् ॥ १७ ॥
അതുകൊണ്ട് അനന്തന്റെ ലീലകളാൽ സമ്പന്നമായ, പരമപുണ്യവും ശ്രേഷ്ഠവും, അത്യദ്ഭുത ഭക്തിയോഗനിഷ്ഠവുമായ ആഖ്യാനം ഞങ്ങൾക്ക് പറയണമേ—അത് മഹാരാജ പരീക്ശിതിന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടതും ശുദ്ധ ഭാഗവതർക്കു അത്യന്തം പ്രിയവുമാണ്।
Verse 18
सूत उवाच अहो वयं जन्मभृतोऽद्य हास्म वृद्धानुवृत्त्यापि विलोमजाता: । दौष्कुल्यमाधिं विधुनोति शीघ्रं महत्तमानामभिधानयोग: ॥ १८ ॥
ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു—അഹോ! ഞങ്ങൾ മിശ്രജാതിയിൽ ജനിച്ചവരായാലും, ജ്ഞാനത്തിൽ ഉന്നതമായ മഹാത്മാക്കളെ സേവിച്ച് അനുഗമിക്കുന്നതിലൂടെ ജന്മാവകാശത്തിലും ഉയർച്ച നേടുന്നു. അത്തരം മഹന്മാരുടെ നാമസംഭാഷണം പോലും താഴ്ന്ന ജന്മദോഷങ്ങൾ വേഗം കഴുകിമാറ്റുന്നു.
Verse 19
कुत: पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य । योऽनन्तशक्तिर्भगवाननन्तो महद्गुणत्वाद् यमनन्तमाहु: ॥ १९ ॥
മഹാഭക്തരുടെ നിർദ്ദേശത്തിൽ അനന്തശക്തിയുള്ള ഭഗവാൻ അനന്തന്റെ പരിശുദ്ധ നാമം ജപിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയണം? മഹത്തായ ദിവ്യഗുണങ്ങളാൽ അവൻ ‘അനന്തൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 20
एतावतालं ननु सूचितेन गुणैरसाम्यानतिशायनस्य । हित्वेतरान् प्रार्थयतो विभूति- र्यस्याङ्घ्रिरेणुं जुषतेऽनभीप्सो: ॥ २० ॥
ഇത്ര സൂചന മതി—അവൻ ഗുണങ്ങളിൽ അസമനും സർവ്വതോഭാവേന അതിശയനും ആകുന്നു; അതിനാൽ അവനെ യഥോചിതമായി വർണ്ണിക്കാൻ ആരാലും കഴിയില്ല. ദേവന്മാർ ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ കൃപയ്ക്കായി പ്രാർത്ഥിച്ചാലും ലഭിക്കില്ല; എന്നാൽ അതേ ലക്ഷ്മീ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും, അവന്റെ പാദരേണുവിനെ സേവിക്കുന്നു.
Verse 21
अथापि यत्पादनखावसृष्टं जगद्विरिञ्चोपहृतार्हणाम्भ: । सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगवत्पदार्थ: ॥ २१ ॥
അവന്റെ പാദനഖങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ജലം ബ്രഹ്മാവ് ശിവനു പൂജ്യമായ അർഘ്യമായി സമർപ്പിക്കാൻ ശേഖരിച്ചു; അതേ ജലം (ഗംഗ) ശിവനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി സർവ്വലോകത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. മുകുന്ദനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഒഴികെ ലോകത്തിൽ ‘ഭഗവാൻ’ എന്ന നാമത്തിന് യോജ്യൻ ആരുണ്ട്?
Verse 22
यत्रानुरक्ता: सहसैव धीरा व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमूढम् । व्रजन्ति तत्पारमहंस्यमन्त्यं यस्मिन्नहिंसोपशम: स्वधर्म: ॥ २२ ॥
പരമേശ്വരൻ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ അനുരക്തരായ ധീരരും ആത്മനിയന്ത്രിതരുമായവർ, ദേഹം മുതലായവയിലേക്കുള്ള ആസക്തിമൂലമായ മോഹം പെട്ടെന്ന് നീക്കി, പരമഹംസാശ്രമത്തിന്റെ പരമസിദ്ധിയിലേക്കു പോകുന്നു—അവിടെ അഹിംസയും ഉപശമവും (വൈരാഗ്യം) സ്വധർമ്മമാകുന്നു.
Verse 23
अहं हि पृष्टोऽर्यमणो भवद्भि- राचक्ष आत्मावगमोऽत्र यावान् । नभ: पतन्त्यात्मसमं पतत्त्रिण- स्तथा समं विष्णुगतिं विपश्चित: ॥ २३ ॥
സൂര്യസമമായ പരിശുദ്ധ ഋഷിമാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതിനാൽ എന്റെ അറിവിനനുസരിച്ച് ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ അതീത ലീലകൾ ഞാൻ വിവരിക്കും. പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് തങ്ങളുടെ ശേഷിയോളം പറക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനികളായ ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവമത്രം പ്രഭുവിന്റെ ഗതിയെ പാടുന്നു।
Verse 24
एकदा धनुरुद्यम्य विचरन् मृगयां वने । मृगाननुगत: श्रान्त: क्षुधितस्तृषितो भृशम् ॥ २४ ॥ जलाशयमचक्षाण: प्रविवेश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥ २५ ॥
ഒരിക്കൽ മഹാരാജാ പരീക്ശിത് ധനുസ്സും അമ്പുകളും എടുത്ത് വനത്തിൽ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ട് മാൻകളെ പിന്തുടർന്നു. അദ്ദേഹം അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു, കടുത്ത വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ചു. ജലാശയം തേടി പ്രസിദ്ധ ശമീക ഋഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, കണ്ണടച്ച് ശാന്തമായി ഇരിക്കുന്ന മുനിയെ കണ്ടു।
Verse 25
एकदा धनुरुद्यम्य विचरन् मृगयां वने । मृगाननुगत: श्रान्त: क्षुधितस्तृषितो भृशम् ॥ २४ ॥ जलाशयमचक्षाण: प्रविवेश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥ २५ ॥
ഒരിക്കൽ മഹാരാജാ പരീക്ശിത് ധനുസ്സും അമ്പുകളും എടുത്ത് വനത്തിൽ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ട് മാൻകളെ പിന്തുടർന്നു. അദ്ദേഹം അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു, കടുത്ത വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ചു. ജലാശയം കാണാതെ പ്രസിദ്ധ ശമീക ഋഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, കണ്ണടച്ച് ശാന്തമായി ഇരിക്കുന്ന മുനിയെ കണ്ടു।
Verse 26
प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राणमनोबुद्धिमुपारतम् । स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् ॥ २६ ॥
ആ മുനിയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രാണനും മനസ്സും ബുദ്ധിയും എല്ലാം ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ജാഗ്രത്-സ്വപ്ന-സുഷുപ്തി എന്ന മൂന്ന് അവസ്ഥകളെയും അതിക്രമിച്ച് അദ്ദേഹം സമാധിയിൽ നിലകൊണ്ടു; ബ്രഹ്മഭാവം പ്രാപിച്ച് നിർവികാരനായി ഇരുന്നു।
Verse 27
विप्रकीर्णजटाच्छन्नं रौरवेणाजिनेन च । विशुष्यत्तालुरुदकं तथाभूतमयाचत ॥ २७ ॥
മുനിയുടെ ശരീരത്തിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ജടകൾ മൂടിയിരുന്നു; അദ്ദേഹം റൗരവ മൃഗചർമ്മം ധരിച്ചിരുന്നു. രാജാവിന്റെ താലു ദാഹത്തിൽ ഉണങ്ങിയതിനാൽ, ആ ധ്യാനസ്ഥ മുനിയോട് അദ്ദേഹം വെള്ളം അപേക്ഷിച്ചു।
Verse 28
अलब्धतृणभूम्यादिरसम्प्राप्तार्घ्यसूनृत: । अवज्ञातमिवात्मानं मन्यमानश्चुकोप ह ॥ २८ ॥
ആസനം, സ്ഥലം, ജലം, അർഘ്യം, മധുരവചനങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സ്വീകരണം ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ രാജാവ് താനവഗണിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതി കോപിച്ചു।
Verse 29
अभूतपूर्व: सहसा क्षुत्तृड्भ्यामर्दितात्मन: । ब्राह्मणं प्रत्यभूद् ब्रह्मन् मत्सरो मन्युरेव च ॥ २९ ॥
കടുത്ത വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതനായ രാജാവിന് ആ ബ്രാഹ്മണനോടു മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്ത അസൂയയും കോപവും ഉദിച്ചു।
Verse 30
स तु ब्रह्मऋषेरंसे गतासुमुरगं रुषा । विनिर्गच्छन्धनुष्कोट्या निधाय पुरमागत: ॥ ३० ॥
അപമാനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ രാജാവ് വില്ലിന്റെ അറ്റത്തോടെ ജീവൻ വിട്ട പാമ്പിനെ എടുത്ത് ബ്രഹ്മർഷിയുടെ തോളിൽ വെച്ച് ശേഷം കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।
Verse 31
एष किं निभृताशेषकरणो मीलितेक्षण: । मृषासमाधिराहोस्वित्किं नु स्यात्क्षत्रबन्धुभि: ॥ ३१ ॥
മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം അവൻ മനസ്സിൽ തന്നെ ചിന്തിച്ചു—ഇദ്ദേഹം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കി കണ്ണുകൾ അടച്ച് സത്യസമാധിയിലായിരുന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ താഴ്ന്ന ക്ഷത്രിയനെ ഒഴിവാക്കാൻ കപടസമാധി അഭിനയിച്ചോ?
Verse 32
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी विहरन् बालकोऽर्भकै: । राज्ञाघं प्रापितं तातं श्रुत्वा तत्रेदमब्रवीत् ॥ ३२ ॥
ആ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിയുടെ അതിതേജസ്വിയായ മകൻ ബാലകരോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, രാജാവാൽ പിതാവിന് സംഭവിച്ച ദുഃഖം കേട്ട് അവിടെത്തന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 33
अहो अधर्म: पालानां पीव्नां बलिभुजामिव । स्वामिन्यघं यद् दासानां द्वारपानां शुनामिव ॥ ३३ ॥
അഹോ, നോക്കുക! ഈ ഭരണാധികാരികളുടെ അധർമ്മം—തൃപ്ത കാക്കകളും വാതിൽക്കാവൽ നായകളും പോലെ; ദാസരായിട്ടും സ്വാമിക്കെതിരേ പാപം ചെയ്യുന്നു।
Verse 34
ब्राह्मणै: क्षत्रबन्धुर्हि गृहपालो निरूपित: । स कथं तद्गृहे द्वा:स्थ: सभाण्डं भोक्तुमर्हति ॥ ३४ ॥
ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷത്രിയ-വംശജരെ ഗൃഹപാലക നായകളായി തന്നെ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ വാതിലിൽ നിൽക്കുന്ന നായ എങ്ങനെ വീട്ടിനുള്ളിൽ കയറി യജമാനനോടൊപ്പം ഒരേ പാത്രത്തിൽ ഭക്ഷണം അവകാശപ്പെടും?
Verse 35
कृष्णे गते भगवति शास्तर्युत्पथगामिनाम् । तद्भिन्नसेतूनद्याहं शास्मि पश्यत मे बलम् ॥ ३५ ॥
സകലത്തിന്റെയും ശാസ്താവായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പോയശേഷം ഈ കുപഥഗാമികൾ വളർന്നു. അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാൻ തന്നെ മര്യാദ ലംഘിച്ചവരെ ശിക്ഷിക്കും—എന്റെ ബലം കാണുക।
Verse 36
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो वयस्यानृषिबालक: । कौशिक्याप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ॥ ३६ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ആ ഋഷിബാലകൻ കൂട്ടുകാരുടെ ഇടയിൽ കൗശികി നദിജലം സ്പർശിച്ച് വാക്കിന്റെ വജ്രം പുറപ്പെടുവിച്ചു।
Verse 37
इति लङ्घितमर्यादं तक्षक: सप्तमेऽहनि । दङ्क्ष्यति स्म कुलाङ्गारं चोदितो मे ततद्रुहम् ॥ ३७ ॥
ഇങ്ങനെ മര്യാദ ലംഘിച്ച ആ വംശകലങ്കനെ—എന്റെ പ്രേരണയാൽ തക്ഷകൻ—ഇന്നുമുതൽ ഏഴാം ദിവസം കടിക്കും।
Verse 38
ततोऽभ्येत्याश्रमं बालो गले सर्पकलेवरम् । पितरं वीक्ष्य दु:खार्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ३८ ॥
അതിനുശേഷം ബാലൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്ന്, പിതാവിന്റെ തോളിൽ പാമ്പിന്റെ ശവം കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖാർത്തനായി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു।
Verse 39
स वा आङ्गिरसो ब्रह्मन् श्रुत्वा सुतविलापनम् । उन्मील्य शनकैर्नेत्रे दृष्ट्वा चांसे मृतोरगम् ॥ ३९ ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ആംഗിരസ വംശജനായ ഋഷി മകന്റെ വിലാപം കേട്ട് പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്ന്, കഴുത്തിനുചുറ്റുമുള്ള മരിച്ച പാമ്പിനെ കണ്ടു।
Verse 40
विसृज्य तं च पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिषि । केन वा तेऽपकृतमित्युक्त: स न्यवेदयत् ॥ ४० ॥
അവൻ മരിച്ച പാമ്പിനെ മാറ്റിവെച്ച് ചോദിച്ചു—വത്സാ, നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ആരെങ്കിലും നിന്നോട് അപകാരം ചെയ്തോ? അപ്പോൾ മകൻ സംഭവിച്ചതെല്ലാം അറിയിച്ചു।
Verse 41
निशम्य शप्तमतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् । अहो बतांहो महदद्य ते कृत- मल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो धृत: ॥ ४१ ॥
മകനിൽ നിന്ന്, ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നരേന്ദ്രനെ അർഹതയില്ലാതെ ശപിച്ചതായി കേട്ട ആ ബ്രാഹ്മണ ഋഷി മകനെ അഭിനന്ദിച്ചില്ല; മറിച്ച് പശ്ചാത്താപത്തോടെ പറഞ്ഞു—“അയ്യോ! ഇന്ന് എന്റെ മകൻ മഹാപാപം ചെയ്തു; ചെറുതായ കുറ്റത്തിന് കഠിന ശിക്ഷ വിധിച്ചു.”
Verse 42
न वै नृभिर्नरदेवं पराख्यं सम्मातुमर्हस्यविपक्वबुद्धे । यत्तेजसा दुर्विषहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्राण्यकुतोभया: प्रजा: ॥ ४२ ॥
വത്സാ, നിന്റെ ബുദ്ധി ഇനിയും അപക്വമാണ്; അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ രാജാവ് നരദേവനോടു തുല്യനെന്നു നീ അറിയുന്നില്ല. അവനെ സാധാരണ മനുഷ്യരോടു സമമാക്കരുത്; അവന്റെ അസഹ്യമായ തേജസ്സിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ പ്രജകൾ നിർഭയമായി മംഗളം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 43
अलक्ष्यमाणे नरदेवनाम्नि रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोक: । तदा हि चौरप्रचुरो विनङ्क्ष्य- त्यरक्ष्यमाणोऽविवरूथवत् क्षणात् ॥ ४३ ॥
ഹേ ബാലാ, രഥചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ പ്രതിനിധിയാണ് രാജഭരണം. അത് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ലോകം കള്ളന്മാരാൽ നിറയും; അവർ സംരക്ഷണമില്ലാത്ത പ്രജയെ ചിതറിയ ആട്ടിൻകുട്ടികളെപ്പോലെ ക്ഷണത്തിൽ കീഴടക്കും।
Verse 44
तदद्य न: पापमुपैत्यनन्वयं यन्नष्टनाथस्य वसोर्विलुम्पकात् । परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते पशून् स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्यवो जना: ॥ ४४ ॥
ഇന്ന് നമ്മുടെ മേൽ തുടർച്ചയായ പാപം വരും; കാരണം നാഥനില്ലാത്ത ജനങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് കള്ളരും കൊള്ളക്കാരും കവർന്നെടുക്കും. അപ്പോൾ ആളുകൾ പരസ്പരം കൊല്ലും, ശപിക്കും; അനേകം ദസ്യുക്കൾ മൃഗങ്ങളെയും സ്ത്രീകളെയും ധനത്തെയും അപഹരിക്കും—ഈ പാപത്തിന് നാം ഉത്തരവാദികളാകും।
Verse 45
तदार्यधर्म: प्रविलीयते नृणां वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमय: । ततोऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुनां कपीनामिव वर्णसङ्कर: ॥ ४५ ॥
അപ്പോൾ വർണാശ്രമാചാരവും വൈദികവിധികളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആര്യധർമ്മം മനുഷ്യരിൽ ക്രമേണ ലയിച്ചുപോകും. തുടർന്ന് അർത്ഥ-കാമങ്ങളിൽ ആസക്തചിത്തരായവരിൽ നായയും കുരങ്ങും പോലെയുള്ള നിലയിലെ വർണസങ്കരമായ അനാവശ്യ ജനസംഖ്യ ഉദിക്കും।
Verse 46
धर्मपालो नरपति: स तु सम्राड् बृहच्छ्रवा: । साक्षान्महाभागवतो राजर्षिर्हयमेधयाट् । क्षुत्तृट्श्रमयुतो दीनो नैवास्मच्छापमर्हति ॥ ४६ ॥
സമ്രാട് പരീക്ഷിത് ധർമ്മം കാക്കുന്ന രാജാവാണ്, മഹാപ്രശസ്തനാണ്. അദ്ദേഹം സാക്ഷാൽ മഹാഭാഗവതൻ, രാജർഷി, അനേകം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തിയവൻ. വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അനുഭവിക്കുന്ന അത്തരം രാജാവ് നമ്മുടെ ശാപത്തിന് അർഹനല്ല।
Verse 47
अपापेषु स्वभृत्येषु बालेनापक्वबुद्धिना । पापं कृतं तद्भगवान् सर्वात्मा क्षन्तुमर्हति ॥ ४७ ॥
പാപരഹിതരായ, നമ്മുടെ അധീനത്തിലുമുള്ളതും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതുമായവരോടു ആ അപക്വബുദ്ധിയുള്ള ബാലൻ ചെയ്ത പാപം സർവാത്മനായ ഭഗവാൻ കൃപയോടെ ക്ഷമിക്കണമേ എന്ന് ഋഷി പ്രാർത്ഥിച്ചു।
Verse 48
तिरस्कृता विप्रलब्धा: शप्ता: क्षिप्ता हता अपि । नास्य तत् प्रतिकुर्वन्ति तद्भक्ता: प्रभवोऽपि हि ॥ ४८ ॥
ഭഗവാന്റെ ഭക്തർ അത്യന്തം ക്ഷമാശീലരാണ്; നിന്ദിക്കപ്പെട്ടാലും, വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടാലും, ശപിക്കപ്പെട്ടാലും, അലട്ടപ്പെട്ടാലും, അവഗണിക്കപ്പെട്ടാലും, കൊല്ലപ്പെട്ടാലും അവർ പ്രതികാരം ചെയ്യുകയില്ല, ശേഷിയുണ്ടായാലും।
Verse 49
इति पुत्रकृताघेन सोऽनुतप्तो महामुनि: । स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत् ॥ ४९ ॥
മകൻ ചെയ്ത പാപം മൂലം ആ മഹാമുനി അനുതപിച്ചു; രാജാവ് നൽകിയ അപമാനം അദ്ദേഹം അത്ര ഗൗരവമായി എടുത്തില്ല।
Verse 50
प्रायश: साधवो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिता: । न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्माऽगुणाश्रय: ॥ ५० ॥
സാധുക്കൾ സാധാരണയായി, മറ്റുള്ളവർ അവരെ ലോകദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയാലും, അവർ വിഷമിക്കുകയുമില്ല സന്തോഷിക്കുകയുമില്ല; കാരണം അവരുടെ ആത്മാവ് ഗുണാതീതാശ്രയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।
Frequently Asked Questions
Overcome by hunger and thirst, Parīkṣit misinterpreted the sage’s deep samādhi as deliberate neglect of royal etiquette. His action illustrates how bodily distress can cloud discrimination (viveka) and how even a saintly ruler can momentarily fall into aparādha—an event providentially used to usher in the Bhāgavata’s seven-day discourse.
In Vedic culture, brāhmaṇas possess potency through mantra, tapas, and inherited spiritual force; speech can function as a “thunderbolt” when backed by such śakti. The chapter simultaneously critiques misuse: Śamīka condemns his son’s immaturity and disproportionate punishment, distinguishing raw power from dharmic wisdom.
The text refers to Takṣaka, a powerful nāga (serpent) whose bite becomes the instrument of Parīkṣit’s foretold death. The Bhāgavata emphasizes that Parīkṣit’s real victory is not avoiding death, but attaining perfection through surrender and hearing Kṛṣṇa-kathā.
Śamīka frames righteous kingship as a functional representation of the Lord’s governing order: when dharmic rule collapses, predatory forces dominate, leading to theft, violence, and social disintegration. His warning connects political stability to dharma and anticipates Kali-yuga’s symptoms.
The curse creates the narrative necessity for Parīkṣit to renounce immediately and seek the highest instruction. It becomes the hinge between history (vaṁśānucarita) and the Bhāgavata’s central praxis: continuous hearing (śravaṇam) of the Lord’s names, forms, qualities, and pastimes as the direct path to liberation and pure bhakti.
Read Srimad Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.