Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7
The Glories of Lord Ananta (Śeṣa/Saṅkarṣaṇa) and the Cosmic Foundation Beneath Pātāla
ध्यायमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचन: सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमान: स्वपार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन माद्यन्मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति ॥ ७ ॥
dhyāyamānaḥ surāsuroraga-siddha-gandharva-vidyādhara-muni-gaṇair anavarata-mada-mudita-vikṛta-vihvala-locanaḥ sulalita-mukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ sva-pārṣada-vibudha-yūtha-patīn aparimlāna-rāga-nava-tulasikāmoda-madhv-āsavena mādyan madhukara-vrāta-madhura-gīta-śriyaṁ vaijayantīṁ svāṁ vanamālāṁ nīla-vāsā eka-kuṇḍalo hala-kakudi kṛta-subhaga-sundara-bhujo bhagavān mahendro vāraṇendra iva kāñcanīṁ kakṣām udāra-līlo bibharti.
ശുകദേവ ഗോസ്വാമി തുടർന്നു—ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഉറഗന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, മുനിഗണങ്ങൾ എന്നിവർ നിരന്തരം പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു. മദോന്മത്തനെന്നപോലെ പ്രഭു വിഹ്വലനായി തോന്നുന്നു; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളെപ്പോലെ കണ്ണുകൾ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ചലിക്കുന്നു. തന്റെ വായിൽ നിന്നുയരുന്ന മധുരധ്വനിയാൽ സ്വപാർഷദന്മാരെയും ദേവനേതാക്കളെയും ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു. നീലവസ്ത്രധാരി, ഏകകുണ്ഡലധാരി, സുന്ദരമായി ഘടിതമായ ഭുജങ്ങളാൽ പിറകിൽ ഹലം ധരിച്ച്, അരയിൽ സ്വർണ്ണ കക്ഷാബന്ധവും കഴുത്തിൽ നിത്യ-നവ തുളസിപ്പൂക്കളുടെ വൈജയന്തീമാലയും ധരിക്കുന്നു. തുളസിയുടെ തേൻപോലുള്ള സുഗന്ധത്തിൽ മദിച്ച തേൻച്ചീറ്റകൾ മധുരഗാനം മുഴക്കി ചുറ്റുമ്പോൾ മാല കൂടുതൽ ശോഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പ്രഭു മഹോദാരമായ ലീലകൾ ആസ്വദിക്കുന്നു.
FAQs
This verse depicts countless exalted beings continually meditating on the Lord, becoming overwhelmed with bliss—indicating that remembrance and contemplation of Ananta’s divine form naturally awakens ecstatic devotion and steadies the mind in transcendence.
Śukadeva highlights sensory-rich, sacred imagery—Vaijayantī garland and fresh tulasī—showing that the Lord’s beauty is not material but spiritually intoxicating, drawing even nature (bees) into sweet, harmonious glorification.
Practice daily dhyāna and kīrtana by focusing on the Lord’s form and names; keep tulasī with reverence if possible; and cultivate steady remembrance—replacing restless attention with devotional contemplation that brings calm and inner joy.