Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 1
Kāla-cakra and the Motions of the Sun, Moon, Stars, and Grahas
Bhāgavata Jyotiṣa Framework
राजोवाच यदेतद्भगवत आदित्यस्य मेरुं ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिक्रामतो राशीनामभिमुखं प्रचलितं चाप्रदक्षिणं भगवतोपवर्णितममुष्य वयं कथमनुमिमीमहीति ॥ १ ॥
rājovāca yad etad bhagavata ādityasya meruṁ dhruvaṁ ca pradakṣiṇena parikrāmato rāśīnām abhimukhaṁ pracalitaṁ cāpradakṣiṇaṁ bhagavatopavarṇitam amuṣya vayaṁ katham anumimīmahīti.
രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ആദിത്യൻ ധ്രുവലോകത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമ്പോൾ മേരു മലയും ധ്രുവലോകവും വലതുവശത്ത് വെച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതെന്ന് നിങ്ങൾ മുമ്പേ ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. എങ്കിലും അദ്ദേഹം രാശികളിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച് മേരു-ധ്രുവങ്ങളെ ഇടതുവശത്ത് വെച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഒരേസമയം വലതും ഇടതും എങ്ങനെ യുക്ത്യാ സ്വീകരിക്കാം?
FAQs
In this verse, King Parīkṣit highlights the Bhagavatam’s description that the Sun circumambulates Meru and Dhruvaloka clockwise, yet appears to have a counterclockwise motion relative to the zodiacal signs—prompting a request for clarification.
Because the cosmological description seems paradoxical: the Sun is said to circle Meru and Dhruva clockwise, but its observed relation to the rāśis (zodiacal signs) appears opposite; Parīkṣit asks the sage to reconcile these viewpoints.
It encourages intellectual humility: complex truths may look contradictory from different reference points, so one should inquire carefully, seek proper explanation, and avoid hasty conclusions.