Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

The Six Dvīpas Beyond Jambūdvīpa and the Cosmic Boundary of Lokāloka

एवमेव दधिमण्डोदात्परत: पुष्करद्वीपस्ततो द्विगुणायाम: समन्तत उपकल्पित: समानेन स्वादूदकेन समुद्रेण बहिरावृतो यस्मिन् बृहत्पुष्करं ज्वलनशिखामलकनकपत्रायुतायुतं भगवत: कमलासनस्याध्यासनं परिकल्पितम् ॥ २९ ॥

evam eva dadhi-maṇḍodāt parataḥ puṣkaradvīpas tato dvi-guṇāyāmaḥ samantata upakalpitaḥ samānena svādūdakena samudreṇa bahir āvṛto yasmin bṛhat-puṣkaraṁ jvalana-śikhāmala-kanaka-patrāyutāyutaṁ bhagavataḥ kamalāsanasyādhyāsanaṁ parikalpitam.

ദധി-സമുദ്രത്തിന് പുറത്തായി പുഷ്കരദ്വീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് ആ സമുദ്രത്തേക്കാൾ ഇരട്ടിയോളം വിശാലമാണ്. ദ്വീപിനുതുല്യമായ വീതിയുള്ള അത്യന്തം രുചികരമായ ജലസമുദ്രം അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. പുഷ്കരദ്വീപിൽ അഗ്നിശിഖപോലെ ദീപ്തമായ, നിർമല സ്വർണ്ണദളങ്ങളുള്ള പത്ത് കോടി ദളങ്ങളുള്ള മഹാപദ്മം ഉണ്ട്; അത് കമലാസനനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആസനമായി കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
एवindeed, just
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
दधिमण्डोदात्from the ocean of whey/curd-water
दधिमण्डोदात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootदधि + मण्डोद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (Ablative singular); षष्ठी-तत्पुरुष (दध्नः मण्डोदः)
परतःbeyond, further
परतः:
Desha-kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootपरतः (अव्यय/तसिल्)
Formअव्यय; दिशावाचक/पर्याय (from beyond/afterwards)
पुष्करद्वीपःthe island called Puṣkara
पुष्करद्वीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्करस्य द्वीपः)
ततःfrom there, then
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तसिल्)
Formअव्यय; अपादानार्थ/क्रम (therefrom/then)
द्विगुणायामःhaving double extent
द्विगुणायामः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण + आयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (द्विगुणः आयामः यस्य)
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वतोभाव (on all sides)
उपकल्पितःis arranged/formed
उपकल्पितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-कल्प् (धातु)
Formकृत-प्रत्यय: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘arranged/constructed’
समानेनwith equal (measure)
समानेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular)
स्वादूदकेनwith sweet water
स्वादूदकेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वादु + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्वादु उदकम्)
समुद्रेणby an ocean/sea
समुद्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular)
बहिःoutside
बहिः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (outside)
आवृतःcovered, surrounded
आवृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-वृ (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
बृहत्पुष्करम्the great lotus
बृहत्पुष्करम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबृहत् + पुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (बृहत् पुष्करम्)
ज्वलनशिखामलकनकपत्रायुतायुतम्with countless (ayutāyuta) pure golden petals like flames
ज्वलनशिखामलकनकपत्रायुतायुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वलन + शिखा + अमल + कनक + पत्र + अयुत + अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-समूह: ‘ज्वलनशिखा-समम् अमलम् कनकपत्रम्’ इत्यादि; अयुतायुत = 10,000×10,000 (numerical)
भगवतःof the Lord
भगवतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)
कमलासनस्यof the lotus-seated (Brahmā)
कमलासनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकमल + आसन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कमलम् आसनम् यस्य)
अध्यासनम्seat, throne
अध्यासनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअधि-आसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Nom/Acc singular)
परिकल्पितम्was arranged, was set up
परिकल्पितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-कल्प् (धातु)
Formक्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘was arranged/appointed’
K
Kamalāsana (Brahmā)

FAQs

This verse states that Puṣkara-dvīpa lies beyond the ocean of whey, is twice the size of the previous island, and is surrounded by an equally vast ocean of sweet water.

Kamalāsana refers to Brahmā, the lotus-seated creator, for whom a great lotus-like seat with innumerable golden petals is described on Puṣkara-dvīpa.

The verse encourages a sense of humility and wonder by presenting a vast, ordered universe, helping a seeker remember the Supreme order behind creation and cultivate reverence in spiritual practice.