Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 16
Devotion in Kimpuruṣa-varṣa and the Glory of Bhārata-varṣa
Rāmacandra & Nara-Nārāyaṇa; Rivers, Varṇāśrama, and Liberation
भारतेऽप्यस्मिन्वर्षे सरिच्छैला: सन्ति बहवो मलयो मङ्गलप्रस्थो मैनाकस्त्रिकूट ऋषभ: कूटक: कोल्लक: सह्यो देवगिरिऋर्ष्यमूक: श्रीशैलो वेङ्कटो महेन्द्रो वारिधारो विन्ध्य: शुक्तिमानृक्षगिरि: पारियात्रो द्रोणश्चित्रकूटो गोवर्धनो रैवतक: ककुभो नीलो गोकामुख इन्द्रकील: कामगिरिरिति चान्ये च शतसहस्रश: शैलास्तेषां नितम्बप्रभवा नदा नद्यश्च सन्त्यसङ्ख्याता: ॥ १६ ॥
bhārate ’py asmin varṣe saric-chailāḥ santi bahavo malayo maṅgala-prastho mainākas trikūṭa ṛṣabhaḥ kūṭakaḥ kollakaḥ sahyo devagirir ṛṣyamūkaḥ śrī-śailo veṅkaṭo mahendro vāridhāro vindhyaḥ śuktimān ṛkṣagiriḥ pāriyātro droṇaś citrakūṭo govardhano raivatakaḥ kakubho nīlo gokāmukha indrakīlaḥ kāmagirir iti cānye ca śata-sahasraśaḥ śailās teṣāṁ nitamba-prabhavā nadā nadyaś ca santy asaṅkhyātāḥ.
ഭാരതവർഷത്തിൽ അനേകം പർവ്വതങ്ങളും നദികളുമുണ്ട്. മലയം, മംഗളപ്രസ്ഥം, മൈനാകം, ത്രികൂടം, ഋഷഭം, കൂടകം, കൊല്ലകം, സഹ്യം, ദേവഗിരി, ഋഷ്യമൂകം, ശ്രീശൈലം, വേങ്കടം, മഹേന്ദ്രം, വാരിധാരം, വിന്ധ്യം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷഗിരി, പാരിയാത്രം, ദ്രോണം, ചിത്രകൂടം, ഗോവർദ്ധനം, രൈവതകം, കകുഭം, നീലം, ഗോകാമുഖം, ഇന്ദ്രകീലം, കാമഗിരി തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങളും അവയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന അസംഖ്യം നദികളുമുണ്ട്.
FAQs
This verse lists many prominent mountains and ranges in Bhārata-varṣa and states that countless rivers and streams arise from their slopes, presenting Bhārata as a land shaped and sanctified by sacred natural features.
Govardhana is included among the notable mountains of Bhārata-varṣa, highlighting it as part of the sacred landscape celebrated in the Bhāgavatam—later especially revered through Kṛṣṇa’s Govardhana-līlā.
It encourages seeing the world through a sacred lens—honoring rivers, mountains, and tīrthas as gifts of the Lord, cultivating gratitude, ecological responsibility, and a pilgrim-minded remembrance of Bhagavān.