Shloka 1
Viṣṇupadī Gaṅgā: Descent, Cosmic Pathways, and Śiva’s Praise of Saṅkarṣaṇa
श्रीशुक उवाच तत्र भगवत: साक्षाद्यज्ञलिङ्गस्य विष्णोर्विक्रमतो वामपादाङ्गुष्ठनखनिर्भिन्नोर्ध्वाण्डकटाहविवरेणान्त:प्रविष्टा या बाह्यजलधारा तच्चरणपङ्कजावनेजनारुणकिञ्जल्कोपरञ्जिताखिलजगदघमलापहोपस्पर्शनामला साक्षाद्भगवत्पदीत्यनुपलक्षितवचोऽभिधीयमानातिमहता कालेन युगसहस्रोपलक्षणेन दिवो मूर्धन्यवततार यत्तद्विष्णुपदमाहु: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tatra bhagavataḥ sākṣād yajña-liṅgasya viṣṇor vikramato vāma-pādāṅguṣṭha-nakha-nirbhinnordhvāṇḍa-kaṭāha-vivareṇāntaḥ-praviṣṭā yā bāhya-jala-dhārā tac-caraṇa-paṅkajāvanejanāruṇa-kiñjalkoparañjitākhila-jagad-agha-malāpahopasparśanāmalā sākṣād bhagavat-padīty anupalakṣita-vaco ’bhidhīyamānāti-mahatā kālena yuga-sahasropalakṣaṇena divo mūrdhany avatatāra yat tad viṣṇu-padam āhuḥ.
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ബലി മഹാരാജന്റെ യജ്ഞവേദിയിൽ യജ്ഞസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വാമനദേവനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവൻ ഇടത് പാദം വ്യാപിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വലിയ വിരലിലെ നഖം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ആവരണം തുളച്ച് ഒരു വിടവ് ഉണ്ടാക്കി; ആ വിടവിലൂടെ കാരണസമുദ്രത്തിലെ ശുദ്ധ ജലധാര ഈ വിശ്വത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗംഗയായി ഒഴുകി. ഭഗവാന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ കഴുകപ്പെട്ടതിനാൽ, അവയിലെ ചുവന്ന പൊടിയുടെ സ്പർശം ഗംഗാജലത്തിന് മനോഹരമായ പിങ്ക് നിറം നൽകി. ആ ദിവ്യജലം സ്പർശിച്ചാൽ ജീവികൾ ഉടൻ പാപമലത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധരാകുന്നു; എങ്കിലും ഗംഗ സദാ നിർമലയാണ്. അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘വിഷ്ണുപദീ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീടു സഹസ്ര യುಗങ്ങളുടെ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഗംഗ ധ്രുവലോകത്തിൽ അവതരിച്ചു; അതിനാൽ പണ്ഡിതർ ധ്രുവലോകത്തെ ‘വിഷ്ണുപദം’ എന്നു പറയുന്നു।
In this verse, Śukadeva Gosvāmī describes the glories of the Ganges River. The water of the Ganges is called patita-pāvanī, the deliverer of all sinful living beings. It is a proven fact that a person who regularly bathes in the Ganges is purified both externally and internally. Externally his body becomes immune to all kinds of disease, and internally he gradually develops a devotional attitude toward the Supreme Personality of Godhead. Throughout India, many thousands of people live on the banks of the Ganges, and by regularly bathing in her waters, they are undoubtedly being purified both spiritually and materially. Many sages, including Śaṅkarācārya, have composed prayers in praise of the Ganges, and the land of India itself has become glorious because such rivers as the Ganges, Yamunā, Godāvarī, Kāverī, Kṛṣṇā and Narmadā flow there. Anyone living on the land adjacent to these rivers is naturally advanced in spiritual consciousness. Śrīla Madhvācārya says:
FAQs
This verse explains that the Ganga is the sacred water that entered the universe through an opening in the cosmic shell, made when Lord Viṣṇu’s toenail pierced it during His cosmic stride, and it became supremely purifying by washing His lotus feet.
Viṣṇu-pada is described here as the heavenly point where that foot-born sacred current descends—connected directly to the Lord’s lotus feet—making it a spiritually significant locus of purity and divine contact.
The verse highlights purification through contact with what is connected to Bhagavān—encouraging devotees today to seek inner cleansing through devotion, remembrance of Viṣṇu, and association with sacred practices and teachings.