Shloka 6
Rahūgaṇa Meets Jaḍa Bharata: The Shaking Palanquin and the Teaching Beyond Body-Identity
अहो कष्टं भ्रातर्व्यक्तमुरुपरिश्रान्तो दीर्घमध्वानमेक एव ऊहिवान् सुचिरं नातिपीवा न संहननाङ्गो जरसा चोपद्रुतो भवान् सखे नो एवापर एते सङ्घट्टिन इति बहुविप्रलब्धोऽप्यविद्यया रचितद्रव्यगुणकर्माशयस्वचरमकलेवरेऽवस्तुनि संस्थानविशेषेऽहं ममेत्यनध्यारोपितमिथ्याप्रत्ययो ब्रह्मभूतस्तूष्णीं शिबिकां पूर्ववदुवाह ॥ ६ ॥
aho kaṣṭaṁ bhrātar vyaktam uru-pariśrānto dīrgham adhvānam eka eva ūhivān suciraṁ nāti-pīvā na saṁhananāṅgo jarasā copadruto bhavān sakhe no evāpara ete saṅghaṭṭina iti bahu-vipralabdho ’py avidyayā racita-dravya-guṇa-karmāśaya-sva-carama-kalevare ’vastuni saṁsthāna-viśeṣe ’haṁ mamety anadhyāropita-mithyā-pratyayo brahma-bhūtas tūṣṇīṁ śibikāṁ pūrvavad uvāha.
രാജാവ് രഹൂഗണൻ ജഡഭരതനോട് പറഞ്ഞു—“അയ്യോ സഹോദരാ, എത്ര കഷ്ടം! നീ വ്യക്തമായി വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത്ര ദീർഘമായ വഴിയിൽ നീ ഏറെ നേരം ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ പാലക്കി വഹിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ അത്ര പുഷ്ടനുമല്ല, ശരീരവും ദൃഢമല്ല; കൂടാതെ വാർദ്ധക്യവും നിന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു, സുഹൃത്തേ. നിന്റെ ഈ സഹവഹകർ നിന്നെ സഹായിക്കുന്നില്ലേ?”—ഇങ്ങനെ പലവിധം തെറ്റിദ്ധരിച്ചും പറഞ്ഞിട്ടും, ജഡഭരതൻ ‘ഞാൻ-എന്റെ’ എന്ന മിഥ്യാഭാവം ഏറ്പ്പെടുത്താതെ, ദേഹത്തെ ദ്രവ്യ-ഗുണ-കർമ്മങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ അവസാന ആവരണം എന്നു അറിഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, മൗനമായി മുൻപുപോലെ പാലക്കി വഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
In this way the King criticized Jaḍa Bharata with sarcastic words, yet despite being criticized in this way, Jaḍa Bharata had no bodily conception of the situation. He knew that he was not the body, for he had attained his spiritual identity. He was neither fat, lean nor thin, nor had he anything to do with a lump of matter, a combination of the five gross and three subtle elements. He had nothing to do with the material body and its two hands and legs. In other words, he had completely realized his spiritual identity [ahaṁ brahmāsmi]. He was therefore unaffected by this sarcastic criticism from the King. Without saying anything, he continued carrying the palanquin as before.
FAQs
This verse states that due to ignorance one superimposes “I” and “mine” upon the material body—made of matter, qualities, and actions—though the body is not the true Self.
Rahūgaṇa believed Bharata was a weak, aged palanquin-bearer and complained that he alone was carrying the load, not realizing Bharata was a self-realized saint beyond bodily identification.
See the body and roles as temporary instruments, reduce ego-driven reactions (“I am insulted,” “this is mine”), and cultivate steady awareness of the Self through devotion and self-knowledge.