Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

The Kuru Line, Bhīṣma and Vyāsa; Pāṇḍavas, Parīkṣit, and Future Kings

Chandravaṁśa Continuation

विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥

vicitravīryaś cāvarajo nāmnā citrāṅgado hataḥ yasyāṁ parāśarāt sākṣād avatīrṇo hareḥ kalā

ഭഗവാൻ വ്യാസദേവൻ ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള തന്റെ പുത്രനായ എനിക്ക് ഈ പരമ ഗുഹ്യ ഭാഗവതം പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് വിചിത്രവീര്യൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ സ്വയംവരത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന കാശീരാജന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരായ അംബികയും അംബാലികയും വിവാഹം ചെയ്തു.

मह्यम्to me
मह्यम्:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
पुत्रायto (his) son
पुत्राय:
सम्प्रदान (Sampradāna; appositional)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; अप्पोज़िशन (to me, as son)
शान्तायto the peaceful/calm (one)
शान्ताय:
सम्प्रदान (Sampradāna; qualifier)
TypeAdjective
Rootशान्त (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying पुत्राय/मह्यम्)
परम्supreme
परम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (गुह्यम्/इदम्)
गुह्यम्secret (doctrine)
गुह्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootगुह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘secret (teaching)’
इदम्this
इदम्:
कर्म (Karma; apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
जगौtold/spoke
जगौ:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootगै (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
विचित्रवीर्यःVicitravīrya
विचित्रवीर्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविचित्र-वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/अनुक्रम (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle; sequence)
उवाहmarried/took (in marriage)
उवाह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थे ‘विवाहं कृतवान्’
काशीराजसुतेthe two daughters of the king of Kāśī
काशीराजसुते:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाशी-राज-सुता (प्रातिपदिक; काशी + राज + सुता)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (काशीराजस्य सुते)
बलात्by force
बलात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source nuance)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः ‘by force’
V
Vicitravīrya
C
Citrāṅgada
P
Parāśara
H
Hari (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
V
Vyāsa (implied)

FAQs

It states that from the sage Parāśara, a direct partial expansion of Hari descended—indicating Vyāsa’s divine origin within the Kuru line.

The verse points to Vyāsa (born from Parāśara) as a partial expansion (kalā) of Lord Hari.

It encourages honoring genuine spiritual teachers and scriptures, seeing divine guidance working through realized transmitters of knowledge.