Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa

तस्मै नमो भगवते पुरुषाय भूम्ने विश्वाय विश्वगुरवे परदैवताय । नारायणाय ऋषये च नरोत्तमाय हंसाय संयतगिरे निगमेश्वराय ॥ ४७ ॥

tasmai namo bhagavate puruṣāya bhūmne viśvāya viśva-gurave para-daivatāya nārāyaṇāya ṛṣaye ca narottamāya haṁsāya saṁyata-gire nigameśvarāya

ആ പരമ പുരുഷോത്തമ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ സർവ്വവ്യാപി, വിശ്വരൂപൻ, വിശ്വഗുരു, പരദൈവം. ഋഷിരൂപനായ നാരായണനെയും, നരോത്തമനായ നരനെയും—ഹംസസ്വഭാവി, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ചവൻ, വേദനിഗമങ്ങളുടെ പ്രചാരകൻ—ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

tasmaito him
tasmai:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम
namaḥobeisance
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Utterance)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Salutation particle), ‘obeisance’ (नमः-प्रयोगः)
bhagavateto the Blessed Lord
bhagavate:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
puruṣāyato the Supreme Person
puruṣāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
bhūmneto the Infinite
bhūmne:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootbhūman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; ‘to the Great/Infinite’
viśvāyato the All
viśvāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; ‘to the All/Universe’
viśva-guraveto the teacher of the universe
viśva-gurave:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootviśva + guru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘teacher of the universe’)
para-daivatāyato the supreme deity
para-daivatāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootpara + daivatā (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (daivata), चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुषः (‘supreme deity’)
nārāyaṇāyato Nārāyaṇa
nārāyaṇāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootnārāyaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
ṛṣayeto the seer
ṛṣaye:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction)
narottamāyato the best of men
narottamāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootnara + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘best among men’)
haṁsāyato Haṁsa
haṁsāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Roothaṁsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
saṁyata-gireto him of restrained speech
saṁyata-gire:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootsaṁyata + gir (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; बहुव्रीहिः (‘whose speech is restrained’)
nigameśvarāyato the Lord of the Vedas
nigameśvarāya:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootnigama + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘Lord of the Vedas’)
B
Bhagavān (Supreme Lord)
N
Nārāyaṇa
N
Nara
H
Haṁsa

FAQs

This verse offers direct homage to Bhagavān as the highest (paradaivatā) and specifically venerates Him as Nārāyaṇa—the supreme object of devotion and refuge.

He praises the Lord through revered divine manifestations/titles: Nara-Nārāyaṇa (the sage and the Lord) and Haṁsa (the pure, transcendental teacher), highlighting the Lord as the source and master of Vedic wisdom.

Practice truthful, restrained, and purposeful speech—reducing gossip and harsh words—so one’s words support clarity, compassion, and remembrance of the Divine.