Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Kurukṣetra Pilgrimage: Sages Praise Kṛṣṇa; Vasudeva Inquires on Karma; Viṣṇu-yajña Performed

वित्तैषणां यज्ञदानैर्गृहैर्दारसुतैषणाम् । आत्मलोकैषणां देव कालेन विसृजेद्ब‍ुध: । ग्रामे त्यक्तैषणा: सर्वे ययुर्धीरास्तपोवनम् ॥ ३८ ॥

vittaiṣaṇāṁ yajña-dānair gṛhair dāra-sutaiṣaṇām ātma-lokaiṣaṇāṁ deva kālena visṛjed budhaḥ grāme tyaktaiṣaṇāḥ sarve yayur dhīrās tapo-vanam

ബുദ്ധിമാൻ യജ്ഞവും ദാനവും ചെയ്ത് ധനലാലസയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പഠിക്കണം; ഗൃഹജീവിതാനുഭവത്തിലൂടെ ഭാര്യാ-പുത്രാസക്തി വിട്ടൊഴിയണം; ഹേ വാസുദേവാ, കാലത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ കണ്ടറിഞ്ഞ് പരലോകോന്നതിയുടെ ആഗ്രഹവും ഉപേക്ഷിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഗൃഹാസക്തി ത്യജിച്ച ധീരസംയമികൾ തപോവനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

वित्तैषणाम्desire for wealth
वित्तैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवित्त + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वित्तस्य एषणा)
यज्ञदानैःby sacrifices and gifts
यज्ञदानैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (यज्ञैः च दानैः च)
गृहैःby household (life/means)
गृहैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
दारसुतैषणाम्desire for wife and children
दारसुतैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदार + सुत + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दाराणां सुतानां च एषणा)
आत्मलोकैषणाम्desire for one’s own world (heavenly attainment)
आत्मलोकैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + लोक + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आत्मनः लोकस्य एषणा)
देवO lord
देव:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
कालेनin due course; by time
कालेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
विसृजेत्should give up; should abandon
विसृजेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
बुधःthe wise person
बुधः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ग्रामेin the village
ग्रामे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
त्यक्तैषणाःhaving abandoned desires
त्यक्तैषणाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्यक्त (√त्यज् + क्त, कृदन्त) + एषणा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (येषां एषणाः त्यक्ताः ते)
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश
ययुःwent
ययुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
धीराःsteadfast/wise men
धीराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तपोवनम्forest of austerity (hermitage)
तपोवनम्:
कर्म (Goal/कर्म-गति)
TypeNoun
Rootतपस् + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः वनम्)
Ś
Śukadeva Gosvāmī
M
Mahārāja Parīkṣit

FAQs

This verse teaches that a wise person progressively abandons cravings—first for wealth through sacrifice and charity, then household attachment, and ultimately even subtle ambitions—moving toward a life centered on austerity and spiritual realization.

He emphasizes the classical Vedic progression from worldly life to deeper renunciation: when desires are relinquished, the sober-hearted seek an environment and lifestyle (tapasya) that supports exclusive spiritual practice and liberation.

Practice gradual renunciation: simplify consumption, give charity, reduce identity-based ambitions, and create a daily “tapo-vanam” through steady sādhana—japa, study, and service—while responsibly fulfilling duties.