Shloka 13
Kurukṣetra Pilgrimage: Sages Praise Kṛṣṇa; Vasudeva Inquires on Karma; Viṣṇu-yajña Performed
यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचि- ज्जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥ १३ ॥
yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij janeṣv abhijñeṣu sa eva go-kharaḥ
കഫം-പിത്തം-വായു എന്ന ത്രിധാതുക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ ജഡശരീരത്തെയേ ആത്മാവെന്ന് കരുതി, ഭാര്യയും കുടുംബവും സ്ഥിരമായി ‘എന്റെ’തെന്ന് വിചാരിച്ച്, മണ്ണിലെ പ്രതിമയെയോ ജന്മഭൂമിയെയോ മാത്രം പൂജ്യമായി കാണുകയും, തീർത്ഥത്തെ അവിടത്തെ വെള്ളമാത്രമായി ധരിക്കുകയും ചെയ്ത്—ആത്മതത്ത്വം അറിയുന്ന ജ്ഞാനികളെ ഒരിക്കലും സമീപിക്കാതെയും, ബന്ധം-ഭക്തി-പൂജ-ദർശനം ഒന്നും ചെയ്യാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ പശുവിനെയും കഴുതയെയും പോലെ തന്നെയാണ്।
True intelligence is shown by one’s freedom from false identification of the self. As stated in the Bṛhaspati-saṁhitā:
FAQs
This verse condemns bodily self-identification as ignorance, saying that one who thinks the self is the material body and lives in possessiveness is compared to an animal.
A tīrtha is not merely sacred water; true holiness is found in the association of realized devotees and saints, who carry spiritual knowledge and devotion.
Reduce body-based identity and possessiveness, seek sādhu-saṅga, and treat pilgrimage and religious practice as a means to grow devotion and humility rather than as mere external ritual.