Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

को न्वयं नरवैदूर्य: कस्य वा कमलेक्षण: । धृत: कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन वा ॥ ३१ ॥

ko nv ayam nara-vaidūryaḥ kasya vā kamalekṣaṇaḥ dhṛtaḥ kayā vā jaṭhare keyaṁ labdhā tv anena vā

ഈ കമലനേത്രൻ, മനുഷ്യരിൽ വൈദൂര്യമണിപോലെ തിളങ്ങുന്നവൻ ആരാണ്? അവൻ ആരുടെ പുത്രൻ, ഏതു സ്ത്രീയാണ് അവനെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചത്? പിന്നെ അവൻ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ച ഈ സ്ത്രീ ആരാണ്?

कःwho?
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
नुindeed/now (interrogative particle)
नु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
Formनिपात; प्रश्न/अनुनयार्थ
अयम्this (man)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम
नर-वैदूर्यःthe cat’s-eye gem among men (best of men)
नर-वैदूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + वैदूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नराणां वैदूर्यः’ (श्रेष्ठः/रत्नम्)
कस्यof whom?
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
वाor
वा:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formनिपात; विकल्पार्थ (or)
कमल-ईक्षणःhe whose eyes are like lotuses
कमल-ईक्षणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकमल (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘कमले इक्षणे यस्य’
धृतःwas borne/held
धृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)
कयाby whom (woman)?
कया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
वाor
वा:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formनिपात; विकल्पार्थ
जठरेin the womb/belly
जठरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्थानवाचक
काwho (woman)?
का:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
इयम्this (woman)
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक
लब्धाwas obtained/found
लब्धा:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु) → लब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)
तुbut/indeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
अनेनby this (one)
अनेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक
वाor
वा:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formनिपात; विकल्पार्थ
R
Rukmiṇī
K
Kṛṣṇa

FAQs

In this verse, ‘naravaidūrya’ means “a jewel among men,” expressing the onlookers’ amazement at Kṛṣṇa’s extraordinary, auspicious presence.

Because Kṛṣṇa’s beauty and divine qualities are so striking that the observers, seeing Him in the context of Rukmiṇī’s marriage, speak in wonder about His noble origin and unparalleled charm.

The verse encourages cultivating reverent admiration for divine qualities—training the mind to notice and remember Kṛṣṇa’s auspiciousness rather than becoming absorbed only in ordinary worldly impressions.