Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

अवधार्य शनैरीषद्वैलक्षण्येन योषित: । उपजग्मु: प्रमुदिता: सस्‍त्रीरत्नं सुविस्मिता: ॥ २९ ॥

avadhārya śanair īṣad vailakṣaṇyena yoṣitaḥ upajagmuḥ pramuditāḥ sa-strī ratnaṁ su-vismitāḥ

അവന്റെ രൂപത്തിൽ കൃഷ്ണനോടുള്ള ചെറിയ വ്യത്യാസം ക്രമേണ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സ്ത്രീകൾ അവൻ പ്രഭുവല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. സന്തോഷത്തോടെയും അത്ഭുതത്തോടെയും, സ്ത്രീരത്നമായ അവന്റെ ഭാര്യയോടുകൂടി അവർ പ്രദ്യുമ്നനെ സമീപിച്ചു।

अवधार्यhaving observed/realized
अवधार्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-धृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive); ‘having ascertained/considered’
शनैःslowly
शनैः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (manner adverb)
ईषत्slightly
ईषत्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootईषत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अल्पत्ववाचक क्रियाविशेषण
वैलक्षण्येनby (their) embarrassment/awkwardness
वैलक्षण्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवैलक्षण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; भाववाचक संज्ञा
योषितःthe women
योषितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोषित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (वैदिक/काव्य-प्रयोगे ‘योषितः’); कर्तृपद
उपजग्मुःthey approached
उपजग्मुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
प्रमुदिताःdelighted
प्रमुदिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-मुद् (धातु) → प्रमुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृविशेषण
स-स्त्रीरत्नम्along with the jewel among women (Rukmiṇī)
स-स्त्रीरत्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + स्त्रीरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘सह’ अर्थे अव्ययीभाव; गन्तव्य/प्राप्तव्य (कर्म)
सुविस्मिताःgreatly astonished
सुविस्मिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + विस्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘सु’ अव्ययपूर्वक; कर्तृविशेषण
R
Rukmiṇī
K
Kṛṣṇa

FAQs

In this verse, the phrase “sa-strī-ratnam” refers to Rukmiṇī, celebrated as an exceptional and virtuous queen, whose presence astonishes the women who approach her.

They had just seen or recognized her extraordinary beauty, fortune, and divine connection with Śrī Kṛṣṇa; this produced joyful wonder along with natural feminine bashfulness (vailakṣaṇya).

The verse highlights reverence for genuine virtue and devotion: when encountering true excellence, approach with humility, joy, and respectful conduct rather than envy or harsh judgment.