Shloka 52
Jarāsandha’s Siege of Mathurā, Kṛṣṇa-Balarāma’s Victory, and the Founding of Dvārakā amid Kālayavana’s Threat
दृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमशृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्लभीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्लसत् ॥ ५३ ॥
dṛśyate yatra hi tvāṣṭraṁ vijñānaṁ śilpa-naipuṇam rathyā-catvara-vīthībhir yathā-vāstu vinirmitam
ആ നഗരത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ വിശ്വകർമ്മന്റെ സമഗ്രമായ വിജ്ഞാനവും ശില്പനൈപുണ്യവും വ്യക്തമായി ദൃശ്യമായിരുന്നു. വിശാലമായ വഴികളും ചത്വരങ്ങളും വ്യാപാരവീഥികളും വാസ്തുനിയമപ്രകാരം ക്രമീകരിച്ചിരുന്നു; ദേവലോകീയ വൃക്ഷലതകളാൽ സമൃദ്ധമായ ഉദ്യാനങ്ങളും വിചിത്ര ഉപവനങ്ങളും അലങ്കരിച്ചു. ആകാശം തൊടുന്ന സ്വർണശിഖരങ്ങളുള്ള ഗോപുരങ്ങളും സ്ഫടിക അട്ടാലികകളും തിളങ്ങി. വെള്ളി-പിത്തളകൊണ്ടുള്ള കോശ്ഠാഗാരങ്ങൾ; വീടുകളുടെ മുകളിൽ രത്നകൂടങ്ങൾ, മുന്നിൽ സ്വർണകുംഭങ്ങൾ, നിലത്ത് മഹാമരകത ജഡിതങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ വസതിക്കും കാവൽമാടവും ഗൃഹദേവതയുടെ ക്ഷേത്രവും ഉണ്ടായിരുന്നു. നാലു വർണജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ നഗരം, യദുദേവൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പ്രാസാദങ്ങളാൽ പ്രത്യേകമായി ശോഭിച്ചു.
Śrīla Śrīdhara Svāmī explains that the state highways ( rathyāḥ ) were in front and the secondary roads ( vīthyaḥ ) behind, and between them were courtyards ( catvarāṇi ). Within these courtyards were surrounding walls, and within the walls stood golden residences, atop which shone crystal watchtowers crowned with golden pots. Thus the buildings were multistoried. The word vāstu indicates that the houses and buildings were constructed on ample plots of land, with plenty of room for green areas.